डिजीटल युगांत प्रादेशीक भाशेंतल्या दिसाळ्यांचें म्हत्त्व

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भास ही फकत एक संवादाचें साधन नासून, स्थानीक प्रकरणांच्यो काणयो सांगपाचें एक पात्र, एक सशक्त माध्यम

खबरो सेकंदांनी संवसारभर पावतात असल्या युगांत आनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म आमचें लक्ष ओडून घेवंचे खातीर अथक आनी अमाप सर्त करतात, असल्या युगांत ल्हान -ल्हान प्रादेशीक दिसाळीं फाटल्या युगाचे अवशेश जाल्यांत अशें मानप आनी दिसप सोंपें. तरीय ‘भांगरभूंय’ सारकिल्लीं प्रकाशनां एक खास उद्देश साध्य करतात, जाची सुवात खंयचीय संवसारीक खबरांजाळें, वृत्तवाहिनी, सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म वा तांची ॲल्गोरिदम लायिल्ली खबरांपुरवण (social media feed) घेवंक शकना. ‘भांगरभूंय’ सारकिल्ल्यां प्रादेशीक दिसाळ्यांचें मोल फकत घडणुकांचो अहवाल दिवपांत न्हय, तर भास सांबाळून भाशीक समुदाय घटमूट करपांत, थळाव्या इतिहासाचें आनी घडणुकांचें ग्रंथीकरण करपांत आनी लोकांक आपलें स्वताचें जिवीत स्वताचे भाशेंत छापून आयिल्लें पळोवंक मेळचें अशी सुवात दिवपांत आसा.

प्रादेशीक घडणुकांचेर लक्ष

आर्विल्ली म्हायती पुरवण यंत्रणा विरोधाभासी आसा. मनशाच्या इतिहासांतल्या खंयच्याय काळा परस चड म्हायती आमकां आयज आमच्या हातापांयां लागीं सहज मेळटा, तरी लेगीत जायत्या जाणांक आपूण आपल्या भोंवतणच्या वाठारासकून चडांत चड अनवळखी वा परकी जावपाक लागला अशें दिसून येता. पयशिल्ल्या राजधानींनी, शारांनी, देशांनी वा आंतरराष्ट्रीय पातळीचेर कितें घडटा तें आमकां खबर आसा, पूण आमच्याच गांवांनी, शेजारांत, प्रदेशांत कितें घडटा ताचे विशीं वा समाजांतल्या घडामोडीं विशीं आमीं अजाण आनी अनभिज्ञ उरूंक शकतात. प्रादेशीक दिसाळीं ही पोकळी भरतात. व्हड राष्ट्रीय वा आंतरराष्ट्रीय माध्यमां आनी वृत्तपत्रां चड करून ज्या कथांचेर आनी मुद्द्यांचेर भर दिनांत त्या कथांचेर आनी मुद्द्यांचेर हीं प्रादेशीक दिसाळीं लक्ष केंद्रीत करतात. शिक्षणीक मुद्दे, समाजीक मुद्दे आनी उपक्रमा विशीं, सांस्कृतीक कार्यावळी, थळावे उत्सव, पर्यावरणाचे हुस्के, प्रादेशीक राजकारण, अर्थकरण, लोकांची भलायकी विशीं, वावराड्यांचे मुद्दे आनी सादारण लोकांचे दिसपट्टे अणभव, तांच्यो समस्या, ह्या विशयांचेर प्रादेशीक दिसाळीं उजवाड घालूंक शकतात.

ल्हान समाजां खातीर भुमिका

भाशीक समाजां खातीर, खास करून संख्यात्मक नदरेन ल्हान आशिल्ल्या वा भौगोलीक नदरेन शिंपडून आशिल्ल्या भाशीक समजां खातीर, असलीं प्रादेशीक दिसाळीं चड म्हत्त्वाची भुमिका निभायतात. एक भास फकत लोक उलयतात म्हणून न्हय, तर ती भौशीक जिणेचें जिवें माध्यम उरल्यारूच तिगून उरता. पत्रकारितेंत जेन्ना एक भास वापरांत येता तेन्ना ती घरांत वा विधीपुर्वक प्रसंगांनी मर्यादीत रावंचे परस समकालीन प्रस्नां कडेन संबंदीत जावपाची तांक दाखयता. प्रादेशीक भाशेंत उजवाडाक आयिल्ले दर एक लेख, निबंद, संपादकीय, कविता वा वाचप्याचें पत्र तिच्या जिवंतपणाक योगदान दिता.

केवळ वर्तमानपत्र न्हय, तर…

कोंकणीच्या बाबतींत असलीं प्रादेशीक दिसाळीं म्हत्त्वाचीं थारतात. कोंकणी भास उलोवपी समाज वेगवेगळ्या राज्यांनी आनी देशांनी पातळ्ळा आनी कोंकणी भास बरोवापासत वेगवेळ्यो लिपींचो उपेग करतात. ही विविधताय संस्कृतीक गिरेस्तकायेची स्रोत, पूण तातूंतल्यान कोंकणी भास उलोवपी समाजांभितर विखंडनूय निर्माण जावंक शकता आनी तशें जाता. ‘भांगरभूंय’ सारकिल्लीं प्रकाशनां एक सामयीक व्यासपीठ उपलब्ध करून दिता; जंय लोक (लेखकवर्गांतले लोक) भाशीक सामायीक मुद्द्यांचेर चर्चा करूं शकतात, सामूहीक यशाचो आनंद मनोवं शकतात आनी भौगोलीक वा सामाजीक भिन्नताय आसुनूय आपुलकीची भावना निर्मूं शकता. अशीं प्रकाशनां केवळ वर्तमानपत्रां नासून तांची सांस्कृतीक संस्थेंनी रूपांतरण जातात.

यादींचें मोलादीक अभिलेखागार

प्रादेशीक आनी सामुदायीक दिसाळीं त्या त्या समाजाचे सामूहीक स्मृतिचें (म्हणल्यार यादींचें) अमूल्य अशें अभिलेखागार (archive) जातात. इतिहासकार आनी समाजशास्त्रांत वावुरपी लोक एका विशिश्ट काळखंडांतल्या सामाजीक आनी सांस्कृतीक जिवीत, चाली-रीती, पद्धती आनी सामाजीक घडण इत्यादी समजून घेवपाखातीर चड करून दिसाळ्यांचो आधार घेतात. व्हड- व्हड राष्ट्रीय दिसाळीं मुखेल राष्ट्रीय घडणुकांचें आनी आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचें ग्रंथीकरण करतात, जाल्यार थळावीं दिसाळीं आनी थळावीं प्रकाशनां दिसपट्ट्या जिणेचें आनी सामान्य लोकांचें पोत धरतात. तीं प्रादेशीक आनी सामुदायीक उत्सव, सण-परब, सामाजीक चळवळी, बदलपी परंपरा आनी व्यापक इतिहासीक घडणुकांक थळाव्या पडसादांची नोंद करतात. एकविसाव्या शेंकड्याचे सुरवातीचीं वर्सांनी लोक कशे जियेताले, ते कशे चिंतताले, तांचे मुद्दे कितें कितें आशिल्ले, ह्या सगल्या भिन्न-भिन्न विशयांचेर सोद घेवपाखातीर आनी ते समजून घेवपाखातीर आमच्यो मुखा वयल्यो पिळग्यो अभिलेखागारांनी सांबाळून दवरिल्ल्यो ‘भांगरभूंय’ दिसाळ्याच्यो आवृत्ती चाळून पळयतल्यो.

थळाव्या लेखकांक पोसवण

प्रादेशीक दिसाळ्यांचें आनीक एक म्हत्वाचें योगदान म्हणल्यार थळाव्या आवाजांक, लेखकांक तशेंच नवोदीत लेखकांक पोसवण दिवप. व्हड प्रसार माध्यम आनी व्हड दिसाळीं संघटीत वा स्थापीत जाल्ल्या लेखकांक, येस पावन फामाद जाल्ल्या मनशांक आनी वेवसायीक पत्रकारांक प्राथमिकताय आनी फाटबळ दितात. दुसरे वटेन प्रादेशीक दिसाळीं चड करून विद्यार्थ्यांक, पयलेच खेपे बरोवप्यांक, नव्या कवींक, संशोधकांक आनी समाजांतल्या विंगड विंगड वांगड्यांक योगदान दिवपाची संद दितात. जायते प्रतिभावान लेखक अशेच वेदीसकून आपलीं पयलीं पावलां उबारतात आनी लेखन वेवसायींत मुखार वचून व्हडले व्हडले नांवादीक लेखक जातात. अशें करतना हीं प्रादेशीक दिसाळीं समाजांतल्यान बौद्धीक संलग्नतायेची (intellectual engagement) आनी सृजनशील अभिव्यक्तीची संस्कृताय वाडोवपाक मजत करतात.

विश्वासांत रुजिल्ली पत्रकारिता

तशेंच, सामुदायीक दिसाळीं जापसालदारकी आनी विस्वासांत रुजल्ल्या पत्रकारितेच्या एका नितळ प्रकाराक पोसवण दितात आनी दिवंक शकतात. राष्ट्रीय प्रसारमाध्यमां कदाचित व्यापक प्रवाह आनी व्हडल्या वादांची दखल घेतात, पूण स्थानीक वर्तमानपत्रांचें तांच्या वाचप्यां कडेन अदीक लागींचें नातें आसता. लागींचें नातें आशिल्ल्यान तो विस्वास तिगोवन दवरपाचेर तांची विस्वासपात्रताय आधारून आसता. वाचपी अनामीक गिरायक न्हय; ते शेजारी, इश्ट आनी सहकारी समाजांतले वांगडी. हो संबंद अशा प्राकारचो पडसाद आनी सामुदायीक वा सामाजीक वांटेकारोपणाक प्रोत्साहन दिता जांची व्हड  डिजिटल प्लॅटफॉर्मांचेर पुनरावृत्ती करप खूब कठीण आसता.

अर्थीक दबाव वाडला

तेच बरोबर प्रादेशीक भाशेंतल्या प्रकाशनांक येवपी आव्हानां कडेन दुर्लक्ष करप भोळेंपण थारतलें. वाडपी छापणावळ खर्च, जायरातींची येणावळ उणी जावप, वाचप्यांची संवय बदलप आनी फुकट ऑनलायन सामुग्री कडल्यान सर्त हांकां लागून जायत्या प्रादेशीक दिसाळ्यांचेर म्हत्त्वाचो अर्थीक दबाव आयला. तरणाट्यो पिळग्यो स्मार्टफोन आनी सोश्यल मीडिया वरवीं चड करून प्रबळ जागतीक भाशांनी (इंग्लेज सारकिल्ल्या भाशांनी) म्हायती चडांत चड घेतात. ताका लागून जायत्या प्रादेशीक प्रकाशनांक वाचपी आनी योगदान दिवपी दोगांयक आकर्शीत करपाक खूब त्रास जातात.

म्हत्व उणें जायना

तरी लेगीत, ह्या कांय आव्हानांक लागून तांची प्रासंगिकताय आनी म्हत्त्व कांयच उणी जायना. खरें म्हणल्यार तांकां आनीकय म्हत्त्व मेळटा. ह्या डिजिटल युगांत व्हड सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म आनी वृत्तवाहिनी खोलाय परस गती, अचूकताये परस व्हायरल जावप आनी समुदाय वा समाजाचे गरजे परस ॲल्गोरिदम हांकां प्राधान्य दितात. सामुदायीक वा प्रादेशीक दिसाळीं आमकां पर्यायी मॉडेल दितात. वाचप्यांच्या जिविताचेर थेट परिणाम करपी प्रस्नां कडेन मंद, अचूक आनी चड विचारपूर्वकतायेन संलग्न जावपाक तीं प्रोत्साहन दितात. सोशल मीडिया वृत्तवाहिनी तोडकी-मोडकी आनी तीव्र गतीन बातम्यो दिता थंय प्रादेशीक दिसाळीं संदर्भ दितात. सतत बदलाचें खाशेलपण आशिल्ल्या संवसारांत हीं दिसाळीं सातत्य तिगोवन दवरतात.

भास – अस्मिताये मदलो सांकव

सामुदायीक आनी प्रादेशीक दिसाळ्यांचो फुडार तांच्या भूतकाळा सारको दिसचो ना. जायतीं असलीं दिसाळीं आयजकाल डिजिटल आवृत्ती, वेबसायटी, आनी सोश्यल मीडिया आऊटरीच असल्यो आधुनीक लोकसंपर्क पद्धती आपणावंक लागल्यात. ही नवी उत्क्रांती परंपरा सोडून दिवपी अशें दिसूंक फावना पूण तिचो नव्यान विस्तार करपी अशें पळोवंक जाय. गरजेचें मिशन तेंच उरता: समाजाक म्हायती दिवप, जोडप आनी घटमूट करप. छापून आसूं वा पटलाचेर (पटल म्हणल्यार electronic screen) ‘भांगरभूंय’ सारकिल्लीं प्रकाशनां पिळग्यां मदीं, थळाव्या वास्तव आनी व्यापक उदरगती मदीं आनी भास आनी अस्मिताय हांचे मदीं सांकव म्हणून काम करपाक लागलां. 

तो मेरेन म्हत्व उरतलें

निमाणें, फकत प्रसारण क्रमांक वा जायरातींच्या येणावळी वरवीं सामुदायीक आनी प्रादेशीक दिसाळ्यांचें म्हत्त्व मेजूंक जायना. तांचें खरेलें मोल चडांत चड विखंडीत जावपी ह्या संवसारांत समाजाची भावना आनी एकवट तिगोवन दवरपाची तांक हातूंत आसा. असलीं दिसाळीं आमकां याद करून दितात की भास ही फकत एक संवादाचें साधन नासून, स्थानीक प्रकरणांच्यो काणयो सांगपाचें एक पात्र, एक सशक्त माध्यम आनी जेन्ना समुदायाक वा समाजाक तांचे आवाज तांचेच भाशेंत उकते करपाक एक समर्पीत सुवात लाभता, तेन्नाच ती भास समृद्ध जाता. जो मेरेन लोक आपली संस्कृताय, भास आनी दायजाक मोल दितात तो मेरेन ‘भांगरभूंय’ सारकिल्ल्या प्रकाशनांक म्हत्त्व उरतलेंच!

– शशांक शणै