गोंय सुकता : मॅगा प्रकल्पांक ‘उदक वेवस्थापन’ सक्तीचें करात

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

थळाव्या सादनसंपत्तीचें योग्य वेवस्थापन करून जर अश्या प्रकल्पांनी स्वताचें उदक स्वता तयार केलें आनी जिरयलें, जाल्यारूच गोंयचें सैम आनी गोंयकारांचो फुडार सुरक्षित उरतलो.

सद्या गोंयांत उदरगतीचें वारें नेटान व्हांवता. राज्यांत ‘रियल इस्टेट’ क्षेत्रान फाटल्या कांय वर्सांनी खूब उदरगत केल्या. शेंकड्यांनी फ्लॅट्स आशिल्ल्यो सोसायट्यो, लक्झरी विला, रो-विला आनी अति-भव्य प्रकल्प आतां फकत शारांनी न्हय, तर गोंयच्या ल्हान-ल्हान गांवांनीय उबे रावतात. उदरगत जावप ही काळाची गरज आसली, तरी हे उदरगती वांगडाच कांय गंभीर बदल आनी आव्हानांय निर्माण जाल्यांत. गोंय हें ल्हान राज्य आसून, आमची सैमीक सादनसंपत, खास करून उदक, खूब मर्यादीत आसा. अशे परिस्थितींत हो आवांत बांदकाम वेवसाय गोंयच्या पर्यावरणाचेर आनी मुळाव्या सादन-सुविदांचेर एक व्हड भार जावन बसला.
मान्यताय आनी भूंय-बदल: आकडेवारी कितें सांगता? गोंयचें हें कॉँक्रिटीकरण एका दिसांत जावंक ना. ‘रेरा’, नगर आनी नियोजन खातें तशेंच गुंतवणूक वाडवण मंडळ ह्या सरकारी यंत्रणांनी फाटल्या काळांत हजारांनी गृहप्रकल्प आनी भूंयक्षेत्र बदलांक मान्यताय दिल्या. रेराच्या अधिकृत म्हायती प्रमाण, गोंयांत सद्याक शेंकड्यांनी गृहप्रकल्पांक मान्यताय मेळ्ळ्या. दाबोळी, सांकवाळ, बायंगिणी, कारापूर, ‘गेरा’ सारके शेंकड्यांनी फ्लॅट्स आशिल्ले मेगा प्रकल्प गोंयांत उबे आसात. हाचे भायर गुंतवणूक वाडवण मंडळान कोलवाळ, कुंकळ्ळी, होंडा, लाटंबार्से आनी पंचवाडी सारक्या उद्देगीक वसाहतींनी हजारांनी चौरस मीटर जमीन वाटप करून नव्या प्रकल्पांक वाव दिला. टीसीपीच्या कलम 39 ए खाला दर म्हयन्याक शेंकड्यांनी अर्ज मान्य जातात, जांचे वरवीं शेतजमीन आनी बागायती सुवातींचो ‘सेटलमेंट’ (वस्ती) म्हूण वापर वाडला.
हवामान बदल आनी सुकून वचपी स्रोत जेन्ना हे व्हड प्रकल्प उबे रावतात, तेन्ना थळाव्या उदकाच्या स्रोतांचेर ताचो थेट भार पडटा. भारतीय हवामान खात्याच्या म्हायती प्रमाण, गोंयांत वर्साक सरासरी 330 सेंटीमीटर पावस पडटा. पूण फाटल्या एका दशकांत हवामानाच्या बदलांक लागून पावसाचें चक्र इबाडलां. केन्ना पावस उणो पडटा, केन्ना पावसांत लेगीत उदकाक हाल सोंसचे पडटात. हाका लागून गोंयची भूजल पातळी खालावल्या आनी न्हंयो, बांयो तशेंच तळीं सुकून वचपाच्या मार्गार आसात. अशे अनिश्चित परिस्थितींत, जेन्ना हजारांनी फ्लॅट आशिल्ल्यो सोसायट्यो लाखांनी लिटर उदक वापरतात, तेन्ना गोंयकारांच्या वाट्याक फकत टंचाई उरता.
गोंयकारांचेर अन्याय कित्याक? हे लक्झरी प्रकल्प घेवप सामान्य गोंयकाराच्या ऐपती भायर आसा. देखून, हातूंतले चडशे फ्लॅट वा बंगले भायल्या राज्यांतले लोक वा गुंतवणूकदार घेतात. जर भायले लोक हांगा येवन मालमत्ता घेतात आनी साधनसंपत्तीचो चड वापर करतात, जाल्यार ताचो भार गोंयकारांनी कित्याक सोंसचो? हो प्रस्न आयज दरेक थळाव्याच्या मनांत आसा. एक वटेन भायल्या गिरायकां खातीर लक्झरी प्रकल्प उबे रावतात आनी तांकां उदक पुरवण जाता, जाल्यार दुसरे कडेन थळाव्या गोंयकारांक मात विजेचीं आनी उदकाचीं चडावत बिलां फारीक करचीं पडटात.
हाचे परस चड दुखाची गजाल म्हणल्यार, पिळग्यान पिळग्यो गोंयकारांनी आपल्या बांयच्या उदकाचेर रानां-भाटां आनी पोरसां सांबाळ्ळीं, पूण आतां जे गोंयकार आपल्या घरांत बांय वा बोरवेल वापरतात, तांचेरय कर वा फी लावपाचो विचार चल्ला. मेगा प्रकल्पांक लागून भूजल पातळी देंवता आनी ताचो दंड मात मुळाव्या गोंयकारांक, हो कसलो न्याय?
पयशांनी उदक निर्माण जायना ह्या प्रस्नाचेर उपाय म्हूण सरकारान वा प्रशासनान फकत बिल्डरांचेर वा सोसायटींचेर कर वाडयल्यार प्रस्न सुटचो ना. बांदकाम वेवसायीक वा भायल्या गिरायकां कडेन पयशे आसात, ते कर भरतले. ताचेर लागपी हो अतिरिक्त कर ते फ्लॅटाच्या मोलांत जोडून गिरायकां कडल्यानूच वसूल करतले. पूण पयशे दिल्ल्यान उदक निर्माण जायना. पयशांच्या बळार मर्यादीत सादनसंपत वाडोवंक मेळना. देखून, फकत महसूल वाडोवचे परस ह्या प्रस्नाचेर प्रत्यक्ष कृती करून कायमस्वरूपी उपाय सोदपाचेर चड लक्ष केंद्रीत करपाची गरज आसा.
मेगा प्रकल्पांक ‘जल-वेवस्थापन’ सक्तीचें करपाची गरज गोंयच्या उदकाच्या प्रस्नाचेर मात करपा खातीर सरकारान बांदकाम कंपन्यांक कडक नेम लावपाची गरज आसा:

  • सांड-उदक प्रक्रिया प्रकल्प (STP): शेंकड्यांनी फ्लॅट आशिल्ल्या दरेक सोसायटीन स्वताचो घाणयारें उदक प्रक्रिया प्रकल्प उबारप सक्तीचें करपाक जाय. हें प्रक्रियेंतलें ‘ग्रे-वॉटर’ बागांक उदक शिंपपाक वा फ्लशिंगा खातीर वापरल्यार पिवपाच्या उदकाची व्हड बचत जातली.
  • उदक प्रक्रिया प्रकल्प (WTP): व्हड सोसायट्यांनी गांवांतल्या उदकाचेर आदारून रावचे परस, स्वताचे उदक प्रक्रिया प्रकल्प उबारून आपलो उदकाचो प्रस्न सोडवपाचेर भर दिवंक जाय.
  • भूजल पुनर्भरण (Groundwater Refilling): पावसाळ्यांत इमारतींच्या पाख्यावयल्यान व्हांवन वचपी उदक जिरोवपा खातीर (Rainwater Harvesting) आनी भूजल पुनर्भरण प्रकल्प उबारप दरेक नव्या प्रकल्पाक सक्तीचें करपाक जाय.
  • रानांचो विस्तार : जल-सुरक्षे खातीर रान वाडोवप हो एक म्हत्वाचो उपाय आसा. झाडां मुळांतल्यान उदक जिरोवपाक मदत करतात आनी पावसाचें चक्र सुरळीत दवरतात. बांदकामा खातीर जें रान नश्ट जाता, ताची भरपाय करपा खातीर बिल्डरांनी गांवांत व्हड प्रमाणांत झाडां लावप गरजेचें आसा.
  • सीएसआर निधीचो वापर: व्हड रिअल इस्टेट कंपन्यां कडेन आसपी ‘सीएसआर’ निधीचो वापर गोंयाच्या जल-सुरक्षे खातीर जावंक जाय. ह्या निधींतल्यान गांवांनी नवीं तळीं खणप, ल्हान न्हंयो-व्हाळांचेर बंधारे बांदप आनी पाणलोट क्षेत्रांचो (Watershed) विकास करप शक्य आसा.
    गोंयाक उदरगतीची गरज आसा, हे न्हयकारूंक मेळना, पूण ही उदरगत येवजणबद्ध आसपाक जाय. सैमाचेर ताण हाडून केल्ली वाड शाश्वत उरना. थळाव्या सादनसंपत्तीचें योग्य वेवस्थापन करून जर अश्या प्रकल्पांनी स्वताचें उदक स्वता तयार केलें आनी जिरयलें, जाल्यारूच गोंयचें सैम आनी गोंयकारांचो फुडार सुरक्षित उरतलो.

प्रा. जयेश अर्जून राऊत
8329426896