भांगरभूंय | प्रतिनिधी
बेनिटो मुसोलिनी (1883-1945) हे इटायिलन हुकूमशाह आनी फॅसिझमाचे उजवे विचारसरणीचे संस्थापक आशिल्ले. 1922 ते 1943 मेरेन ते इटलीचे प्रधानमंत्री म्हूण पदार आशिल्ले. तांणी लोकशाय ना नपयत करून हुकूमशायेची स्थापना केली. ताच्या फेसिस्ट विचार सरणेचे मुखेल विचार अशे आसात.
“राष्ट्र हें सर्वोच्च. ताचे सामकार खंयचेच व्यक्ती वा गट व्हडले नांत. राष्ट्र हेंच निमणें सत्य. स्वातंत्र्या परस शिस्त प्रीय. नागरीकांक अमर्यादीत स्वातंत्र्य दिवचे परस तांणी खर शिस्त आनी राष्ट्राचें हीत पसंत केलें. तशेंच तांकां वादा परस कृती चड म्हत्वाची आशिल्ली. ते सदांच आक्रमक राष्ट्रवादाचे पुरस्कार करताले. रोमन साम्राज्याचो पुनर्जल्म – इटली ही पुर्विल्ल्या रोमन साम्राजा भशेन संवसाराचेर सत्ता करप”, हो ताचो मुखेल हेत आशिल्लो. हे खातीर तांणी अक्रमक विस्तारवादी धोरण आपणायलें.
संवसाराच्या इतिहासांत जायते हुकूमशाय आयल्यात. कांय हुकूमशाह पारंपारीक वारसो घेवन सत्तेर आयले, जाल्यार कांय जाण सामकेच सकयले पातळे वेल्यान वयर सरले. सामान्य लोकां मदल्यान येवन एका राष्ट्राचो हुकूमशाह जावप, ही खात्रेनूच खुबच व्हडली गजाल. देखून संवसारांतल्या सगळ्यांत क्रूर हुकूमशाहांच्या वळेरेंत बेनीटो मुसोलिनीच्या नांवाचो आस्पाव जाता. सुमार 20 वर्सां जुलुमांतल्यान मुसोलिनीन इटलीचेर राज्य केलें. ही सत्ता मेळोवपा पासत तांणी खूब कश्ट घेतिल्ले. सादारण नागरीकांतल्यान राष्ट्राचो हुकूमशाह जावपांत मुसोलिनीची भोंवंडी खात्रेन दुखदेणी आशिल्ली.
बेनीटो मुसोलिनीचो जल्म सादारण घराब्यांत जालो. ताचो बापूय वेवसायान लोहार आनी आवय शिक्षक आशिल्ली. अशे सादारण परिस्थितींतल्यान मुसोलिनीक पुराय राज्य करपाची तांक मेळ्ळी.
बेनीटो मुसोलिनीचो जल्म जल्म 29 जुलय 1883 दिसा इटलीच्या ईशान्य वाठारांत जालो. ताच्या बापायलें नांव अलेसांद्रो मुसोलिनी आनी आवयचें नांव रोझा मुसोलिनी. मुसोलिनीच्या बापायचेर मेक्सिकन राष्ट्राध्यक्ष बेनीटो जुवारेझ हांचो खूब प्रभाव पडलो. देखून तांणी आपल्या पुताक बेनीटो हें नांव दवरलें. ताच्या बापायचेर सुदारणावादी विचारसरणीचो प्रभाव आशिल्ल्यान मुसोलिनीकय हे विचारसरणेची वळख जावप सबावीक आशिल्ली. बेनीटोची शिक्षणीक प्रगती पळोवन ताच्या बापायन ताका बरें शिक्षण घेवपा पासत बोर्डिंग शाळेंत धाडलो. घराब्याची अर्थीक स्थिती तशी खूब वायट आशिल्ली. अशी परिस्थितींत आसून लेगीत बेनीटो हांणी आपलें शिक्षण पुराय करून अध्यापनांत डिप्लोमा मेळयलो. उपरांत कांय काळ तांणी शिक्षक म्हणून काम केलें. कांय काळा उपरांत तांणी ती नोकरी सोडून राजकारणांत प्रवेस केलो.
19 शेंकड्यांत संवसारीक मळार जायत्यो विचारसरणी उदयाक आयल्यो. एके वटेन धर्म आनी राजकारण हांचे मदलो संबंद स्पश्टपणान दिसतालो. पूण मुसोलिनीन आपलीं पावलां भांगराच्या फुडारा कडेन वळयलीं. 1902 च्या काळांत मुसोलिनीचे समाजवादी विचारसरणीचे लागीं संबंद आयले. कांय काळ ते स्वित्झर्लंडांत स्थायीक जाले. ह्या काळांत तांणी आपूण एक बरो पत्रकार म्हूण सिध्द करपाक खूब तकालस घेतली. पत्रकार म्हणून तांका अपेक्षा केल्ले प्रमाण येस मेळ्ळें ना. ‘अवंती’ नांवाच्या दिसाळ्यान तांणी आपली स्वतंत्र वळख निर्माण केल्ली.
पयल्या म्हाझुजाच्या काळांत इटलीच्या परराष्ट्रीय धोरणाची खबर ह्या दिसाळ्यांतल्यान आयली. पयल्या म्हाझुजांत इटलीचो वांटेकार जाल्ल्या कारणान, ह्या दिसाळ्यांतल्यान जायते प्रस्न उबे केले. उपरांत ते दिसाळें सोडून राष्ट्र सेवे कडेन वळ्ळे. ह्या वेळार ते सैन्यांत भरती जाले. पूण आरतून – परतून जख्मी जाल्ल्यान ते लश्करांत चड काळ तिगूंक पावले नात. 1918 त वर्सा तांणी लश्करांतल्यान निवृत्ती घेतली. लश्करांतल्यान परतकच तांणी लोकांचे मदीं सरकाराच्या आड जागृताय निर्माण करपाक सुरवात केली. ते राजकीय चळवळींत पुराय वेळ सक्रीय जाले. सरकार विरोधी भुमिका घेतिल्ल्यान तांका जायते खेपो बंदखण भोगची पडली. ताच्या नेमान सरकार विरोधी वृत्ती आनी ताचे पासत बंदखणींत दवरपाक लागून समाजवादी फुडारी म्हूण ताची नामना खूब पयस मेरेन पातळ्ळी.
सरकाराचेर टीका करतना मुसोलिनी म्हणटाले, “सरकार एका खऱ्या आनी जिंदा दिल मनशाच्या हातांत केंद्रीत आसूंक जाय, जाचे कडेन काम करपाची तांक आनी उर्जा खूब आसतली”.
मुसोलिनीच्या अश्या उतरांचो नागरिकांचेर खर परिणाम जालो. 1919 त तांणी इटलींतल्या मिलान शारांत झुजांत वांटो घेवपी समाजवादी क्रांतीकारी एकठांय करून इटालीयन झुजाचो पंगड लीग स्थापन केलो. देशांत फेसिस्ट सरकार स्थापन करप, हो ह्या पक्षाचो हेत आशिल्लो. ह्या पक्षाच्या समर्थकांनी काळे शर्ट घालून राष्ट्रवाद आनी समाजवादी विचारसरणीक विरोध करपी आदर्श आपणायले. तेन्ना ह्या पक्षाचे समर्थक एकठांय येवन कम्युनिस्ट आनी कामगार चळवळीक विरोध करपाक आडमेळीं निर्माण करताले. ह्या पक्षाच्या माध्यमांतल्यान मुसोलिनी गांवगिऱ्या वाठारांतल्या घरां -घरांनी पावलो. लोकांक तांचे भितर आशेचें किर्ण दिसूंक लागलें. ताच्या स्पश्ट उलोवपाचे कुशळटायेक लागून ते सामान्य लोकांचो फुडारी जाले. तांच्या भाशणांक लागून इटलींत राश्ट्रवादाची वाड जाली. दुसऱ्या म्हाझुजाक लागून इटलींत खूब लुकसाण सोंसचें पडले. देखून इटलींतली भितरलीं वेवस्था कोसळिल्ली. ते भायर इटलींतलें सरकार खूब दुबळें आशिल्लें. सरकाराच्या दुबळेंपणाक लागून मुसोलिनीच्या भावपूर्ण भाशणांतल्यान लोकांक आशादायक फुडार दिसलो. मुसोलिनीची नामनां दिसान दीस वाडत गेली. हे परिस्थितीचो फायदो घेवन मुसोलिनी देशांतल्या लोकांक उजवाडाच्या फुडाराचीं सपनां दाखोवंक लागलो. तांणी आपल्या उलोवपांतल्यान कम्युनिस्ट संकश्टाचेर मात करपाचो नारो दिलो. ताची नामना खूब वाडत आशिल्ली, तांचे सुरवेक फकत 17 हजार समर्थक आशिल्ल्या, ह्या पक्षाक दोन वर्सांत 5 लाखां परस चड समर्थक मेळ्ळे.
1921 त जाल्ले, वेचणुकेंत तांच्या पक्षाक अजापींत करपी जैत फावो जालें. मुसोलिनीक इटलीचो राश्ट्रीय फुडारी जावपाची संद मेळ्ळी. ताका राश्ट्रीय वैभव आनी राश्ट्रीय मान अशीं पदवीं मेळ्ळीं. मुसोलिनीक देशभरांतल्यान खूब व्हडलें समर्थन फावो जालें.
ह्या आदाराच्या बळग्यार 28 ऑक्टोबराक मुसोलिनीन रोमांत प्रवेश केलो. व्हिक्टर तिसरो हांणी देशाचो प्रधानमंत्री म्हूण मुसोलिनीचें नांव जाहीर केलें. 30 ऑक्टोबराक 1921 दिसा मुसोलिनीन आपलें सरकार घडोवन हाडून इटलीचो सर्वोच्च फुडारी जालो. 1923 त मुसोलिनी इटलीचे सर्वेसर्वा फुडारी जाले. इटलीच्या इतिहासांतलो हो एक यादगार खीण आशिल्लो. कारण हाचे उपरांत मुसोलिनीन इटली सयत पुराय संवसाराचो इतिहास बदल्लो. येस मेळोवपा खातीर मुसोलिनी आपल्या विरोधकांचेर सदांच टीका करताले. ताच्या वावरांत कोणेंय हस्तक्षेप करपाचो येत्न केल्यार मुसोलिनी तांका सरळ फांशी दिताले. सत्ता तिगोवन दवरपाक ताणें सदांच नवी येवजण आंखून ती चालीक लायली. स्पेनाच्या यादवी झुजांतय मुसोलिनीचो वांटो आशिल्लो. ताणें फ्रॅंकोक आदार दिलो अशेंच म्हणटात. मुसोलिनीच्या हस्तक्षेपाक लागून, ह्या झुजांत लाखांनी लोकांक मरण आयलें. सवका-सवका मुसोलिनीच्या आड देशांतलें वातावरण पेटलें. लोकांनी ताचेर राग आनी तिडक उक्तावंक सुरवात केली. ताणें दाखयिल्लीं सपनां जशीं अपेशी थारलीं. तशीं भौसाच्या मनांतली ताची प्रतिमा इबाडली. देशभर मुसोलिनी आड निशेध आनी निदर्शनां जावंक लागलीं. एक दीस खुबळिल्ल्या आंदोलकांनी मुसोलिनीक आपल्या ताब्यांत घेतलो. 28 एप्रील 1945 दिसा आंदोलकांच्या हातांतल्यान मुसोलिनीक फांशी फर्मायली.
विशाल सिनाय खांडेपारकार
9850465365
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
