भांगरभूंय | प्रतिनिधी
आज 9 जून. भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यांतलो आदिवासी जननायक बिरसा मुंडा हांचो स्मृतिदीस. जननायक बिरसा मुंडा हांचो जल्म 15 नोव्हेंबर 1875 दिसा झारखंडांतल्या रांची लागसारच्या ‘लिहती’ खेड्यांत जालो. तांच्या बापायचें नांव सुगमा मुंडा तर आवयचें नांव करमी हातू अशें आशिल्लें. तांचे बापूय शेतांत काम करपी मानाय आशिल्ले. घरांत गरिबी आसूनय तांकां ‘चाईबासा इंग्लिश मिशनरी स्कुलां’त शिकपाची संद मेळ्ळी. इंग्लीश शिक्षणाक लागून तांचेर आधुनिक विचारांचो बरोच प्रभाव पडलो. बिरसा मुंडा जरी इंग्लीश शाळेत शिकिल्ले तरी तांकां भारतीय संस्कृतायेचो खूब अभिमान आशिल्लो.
1878 – 79 वर्सा ब्रिटिशांनी रानां कायद्यांत बदल केलो. ह्या नव्या कायद्या प्रमाण आदिवासींच्या ताब्यांत आशिल्ल्या रानां वयली मालकी ब्रिटिशांची जाली. ह्या कायद्याक लागून आदिवासीं मुखार बेघर जावपाचें संकश्ट आयलें. आदिवासींनी आपलो उदरनिर्वाह करपा खातीर फळां, कंदमुळां, लाकडां वा जनावरांक चारो कापल्यार तांकां ख्यास्त जावंक लागली. म्हणल्यार आदिवासींच्या अस्तित्वाचोच प्रस्न निर्माण जालो. ह्या कायद्या आड आदिवासींनी न्यायालयांत दाद मागली, पूण थंयूय तांकां न्याय मेळुंक ना.
1884 वर्सा बिहारांत (तेन्ना झारखंड राज्य जावंक नाशिल्लें.) भिरांकूळ दुकळ पडलो. उपासमारीन जायते लोक मेलें. जननायक बिरसा मुंडा हांणी ह्या काळार आदिवासी समाजाची निस्वार्थ सेवा केली. लोक उपासमारीन मरत आसतना संवेदना उक्तावचे बदला जुलमी ब्रिटीश सरकारान अवाजवी शेतसारो (लगान) आकारलो. ब्रिटिशांनी आकारिल्ल्या शेतसऱ्याक भाटकार आनी जहागिरदारांनी तेंको दिल्यान तिडकल्ल्या बिरसा मुंडा हांणी जनआंदोलन उबारलें. तें जहागीरदार आनी भाटकांरांच्या शोशणा आड आशिल्लें. आदिवासी भाव व्हडा संख्येन ह्या आंदोलनांत वांटेकार जावंक लागिल्ल्यान, तें चिड्डून उडोवपा खातीर जहागीरदार आनी भाटकारांच्या माध्यमांतल्यान ब्रिटिशांनी बिरसा मुंडा हांकां आडावपाचो यत्न केलो.
1885 वर्सा बिरसा मुंडा हांकां दोन वर्सां बंदखणीची ख्यास्त दिली. तांकां हजारीबागचे बंदखणींत घाले. थंय आसतनाच तांणी जुलमी ब्रिटीश सरकार हुमटून उडोवपाचो संकल्प केलो. दोन वर्सांची ख्यास्त भोगून येतकच तांणी आदिवासी समाजाक संघटित करून ब्रिटिश सरकारा आड लडो सुरू केलो.
1887 वर्सा बिरसा मुंडा हांच्या फुडारपणा खाला आदिवासी समाजान ब्रिटिशां आड अनेक लडायो करून तांकां घाम काडलो. ह्यो लडायो तांणी पारंपरिक शस्त्रांनी, म्हळ्यार भाले, तरसादी, धनुश्य बाण हांच्या आदारान लढल्यो. दुर्गम, दोंगरी भागांतल्यान लडो उबारून तांणी ब्रिटिशांक शेंपडी तुटसर हे वटेन ते वटेन धांवपाक लायलें. बिरसा मुंडा हांच्या फुडारपणा खाला आशिल्लो आदिवासी समाज आपणाक आयकना, हें पळोवन ब्रिटिशांनी अतिरिक्त 8 तुकड्यो मागयल्यो आनी आदिवासींचेर हल्ला केलो. तांतूत 400 आदिवासी भाव शहीद जाले. तरीय बिरसा मुंडा हांणी हार मानली ना, आपली लढाय चालूच दवरली.
1890 वर्सा बिरसा मुंडा हे ‘डोमवाडी’ दोंगरार आदिवासी भावांक मार्गदर्शन करतना ब्रिटीश सैन्यान तांचेर हल्ला केलो. भिरांकूळ लडाय जाली. बिरसा हांकां अटक करून रांचीचे बंदखमींत धाडले. 20 मे 1900 दिसा तांकां एकांत कोठडेंत दवरले. थंय तांणी जेवपाक न्हयकार दिलो, जाका लागून तांकां अशक्तपणा आयलो. न्यायालयांतच ते बेशुद्ध पडले. तांकां न्यायालयांतल्यान बंदखणींत हाडले, तांचेर उपचार केले. तांची भलायकी सुदारली, मात 9 जून 1900 दिसा तांकां रक्ताची ओंकारी जाली, ते बेशुद्ध पडले आनी तांतूतच संवसाराक अंतरले. तांकां ‘एशियाटिक कॉलरा’न मरण आयलां, अशें सरकारान जाहीर केलें, पूण त्या दुयेंसाचीं कसलींच लक्षणां तांच्या शरीराचेर दिसूंक नात. देखूनच ब्रिटिशांनी तांची हत्या केली, असो दुबाव कांय इतिहासकार उक्तायतात. नेपोलियनाक जशें आर्सेनिक दिवन मारिल्लो, तशींच लक्षणां बिरसा मुंडांच्या शरीराचेर आशिल्लीं. तांकां बंदखणींतूच पुरून पुरावोय नश्ट केलो.
भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यांत जननायक बिरसा मुंडा हांचें योगदान तुळा जावची ना इतलें म्हान आसा. आदिवासींच्या न्याय हक्कां खातीर व्हड लडो उबारून तांणी जें कार्य केलें, ताका तोड ना. देखूनच तांकां ‘आदिवासी जननायक’ हो किताब लोकांनी दिलो. आदिवासी जननायक बिरसा मुंडा हांकां तांचे पुण्यतिथये निमतान आर्गां.
श्याम ठाणेदार
9922546295
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
