भांगरभूंय | प्रतिनिधी
विद्यूत- चुंबकीय पट्टो दाव्यान उजवे कडेन, म्हणजेच रेडिओ लहरी ते गामा किरण मेरेन असो आसा. दाव्या तोंकार रेडिओ लहरी मागीर मायक्रोव्हेव, इंफ्रा-रेड आनी उपरांत उजवाडाचे किरण येतात. ताचे उपरांत उजवे वटेन अल्ट्रा-व्हायलॅट, एक्स-रेज आनी सगल्यांत शक्तिमान अशे गामा-रेज. हे प्रकार तांची परिमाणां आनी उपेगांचेर थारतात. तरंग- लांबी आनी कंपन-संख्या हीं मुखेल परिमाणां आसात. तरंग-लांबी मेजपाक किलोमिटर, मिटर, मिलीमिटर ते नेनोमिटर अशी मोजमापां वापरतात. तशेंच कंपन-संख्या मेजपाक हर्ट्झ, किलोहर्ट्झ, मेगाहर्टझ आनी गिगाहर्ट्झ अशीं मोजमापां आसात. सगल्यांत लांब तरंग- लांबी आशिल्यो लहरी, रेडिओ-लहरी ह्या
प्रकारांत पडटात आनी सगल्यांत कमी
लांबीचे गामा किरण. रेडिओ आनी मायक्रोव्हेव लहरी संचार माध्यमा खातीर वापरतात. फाटल्या एका वांट्यांत ते विशीं खोलायेन विचार केला.
मायक्रोव्हेवज आनी उजवाडाचे किरण हांचे मदीं इंफ्रा- रेड रेज येतात. खरें म्हणल्यार विद्यूत- चुंबकीय लहरींचो सोद लागचें पयलीं इंफ्रा- रेड किरणांचो सोद लागिल्लो. युरेनस गिर्याचो सोद लावपी व्हिलियम हर्शेलाक सुर्याच्या रंगपट्ट्यांत तांबड्या किरणांच्या तोंका कडेन गरमसाण दिसली. ताणें थंय थर्मोमिटर दवरून थंयचें तापमान मेजलें. तें चड आशिल्लें. तेन्ना आमच्या दोळ्यांक दिसनात अशीय किरणां आसात अशें दाखोवन दिलें. इंफ्रा- रेड म्हणजे तांबड्या परस सकयले, असो अर्थ जाता.
ह्यो लहरी गरमसाण दितात. खंयचीय गरम वस्त इंफ्रा- रेड किरण सोडटा. देखीक, तापिल्लें फॅर्र इंफ्रा-रेड किरण सोडटा. पूण ते तापलां कांय ना हें आमकां पळोवन कळना. पूण जेन्ना एक धातू तापून तांबडो गूंज जाता, हाचो अर्थ तो उजवाडाचीं तांबडीं किरणां सोडपाक लागता. इंफ्रा-रेड किरण आमच्या दोळ्यांक दिसनात. पूण आमचे कातीक ताच्यो संवेदना जाणवतात. हे एक वरदानच म्हणपाक जाय. ना जाल्यार आमची कात भाजून जखम जावपाची आनी ताची जाणविकाय आमकां जावंची नाशिल्ली. वातावरणांतलें बाष्प सुर्या कडल्यान येवपी इंफ्रा-रेड किरण सोशून घेता. तरीय हाय- फ्रिक्वेंसीचे इंफ्रा- रेड म्हणजे उजवाडाचे लागींचे किरण वातावरणांतल्यान आरपार वतात. हो गूण आमी ग्लास हाऊस आनी सोलर कुकराचे कामाक वापरतात. खासा इंफ्रा- रेड कॅमेरे आनी फोटोग्राफीक फिल्म वापरून रातीची फोटोग्राफी करतात. हें तंत्र सॅटलायट आनी मिलिटरी खातीर खूब उपेगी आसा. टिव्ही आनी घरांत वापरपी उपकरणांचो रिमोट इंफ्रा-रेड किरणांचेर चलता. कुडीच्या स्नायूंचें लवचिकपण वाडोवपाक इंफ्रा- रेड किरण वापरतात.
ताचे उपरांत येतात उजवाडाचे किरण. विद्यूत- चुंबकीय लहरींची एक अशीर फट आसा. हे किरण परत सात रंग वाटल्यात. सगल्यांत कमी फ्रिक्वेंसीचे किरण तांबडे रंगाचे. तर चड फ्रिक्वेंसीचे जांबळे म्हणजेच व्हायलॅट रंगाचे आसात.
17 व्या शेंकड्यांत आयझेक न्यूटनान उजवाडाच्या किरणां विशीं शास्त्रीय संशोधन केलें. ताणें प्रिझमांतल्यान (लोलक) सुर्याचीं किरणां सोडलीं आनी सात रंगांचो पट्टो वणटीर घेतलो. न्यूटनान ताका स्पॅक्ट्रम (रंगपट) अशें नांव दिलें. लेटीन भाशेंत स्पॅक्ट्रम म्हणजे देखावो असो अर्थ जाता. ताणें प्रिझमाचेर तरेकवार प्रयोग करून सुर्याच्या किरणांतच सात रंग आसतात आनी प्रिझमांत ते वेगळे जातात, अशें सिद्ध केलें. इंद्रधोणू स्पॅक्ट्रमाचो सैमीक प्रकार आसा हेंय दाखोवन दिलें. उजवाडा खातीर सैमीक सोबितकाय आमी पळोवंक शकतात. फोटोग्राफी तंत्राक लागून आमी उजवाडाची चित्रां सांठोवन दवरपाक शकले. सुरवेक हें तंत्र उजवाडाच्या किरणां पुरतें मर्यादीत आशिल्लें. आतां तर सगल्या तरेच्या विद्यूत- चुंबकीक मळार ताचो वापर जावपाक लागला. तशेंच स्पॅक्ट्रोग्राफी हे तंत्र विज्ञान संशोधनाक बरेंच उपेगी थारलां.
विद्यूत- चुंबकीय पट्ट्याचेर उजवाडाच्या किरणांक लागून उजवे वटेन गेल्यार पयलीं लागतात अल्ट्रा-व्हायलॅट किरण. अल्ट्रा म्हणजेच खर. हे किरण मनशाक हानीकारक आसतात. रूंद टप्प्याचे अल्ट्रा-व्हायलॅट किरण सुर्या कडल्यान येतात, तरेकवार फ्रिक्वेंसीचे हे किरण धर्तरेच्या वातावरणाचे वयले पातळीचेर आदळतात. वातावरणाच्या वयल्या भागांत ओझोन लेयर आसता. तो हे घातक किरण फांफडून (scattering) उडयता. तरी कमी फ्रिक्वेंसीचे किरण धर्तरेर येतात. ते मनशाचे कुडींत व्हिटामीन-डी तयार करपाक मजत करतात. तशेंच कृत्रीमरित्या तयार केल्ले हाय- फ्रिक्वेंसी अल्ट्रा- व्हायलॅट किरण अन्न आनी वैजकी साधना निर्जंतूक करपाक वापरतात. वॉटर फिल्टरांत अल्ट्रा- व्हायलॅट किरणां वापरतात.
1895 वर्सा क्ष- किरणांचो अनपेक्षित सोद लागलो. हरशीं सोदाची प्रसिद्धी शास्त्रीय जर्नलांचेर जाता. पूण दिसाळ्यांचेर जाहीर जाल्लो विज्ञानीक इतिहासांतलो हो पयलो सोद आशिल्लो. अल्ट्रा- व्हायलॅट किरणां उपरांत ह्यो लहरी येतात. मनशाचे कुडींतल्यान आरपार वचपी ह्या किरणांची गजाल आयकून त्या तेंपार लोकांक अजापाचो धपकोच बसलो आनी विज्ञानाच्या कामां विशीं एके तरेन भंय निर्माण जालो. पूण रोखडीच मनशाचे कुडींतली पिस्तोलांची गुळी सोदून काडपाक येस आयलें. एक्स-रेज हाडांचे फोटो काडपाक वापरतात आनी सी टी- स्केना खातीर वापरतात. ते भायर शास्त्रीय संशोधन कामाक एक्स-किरणांचो मोठो आदार जाला. एअर- पोर्ट सारके संवेनदशील जाग्यांर राखणे वेवस्था राबोवपाक एक्स-रेंचो वापर करतात. विद्युत- चुंबकीय पट्ट्याचेर सगल्यांत निमणें येतात गामा- किरण. हे किरण अती शक्तिमान आसात. रेडिओ- ऍक्टिवीट म्हणजे अणू-किरर्णोत्सर्गी धातू आल्फा बिटा कणां वांगडा गामा किरणां सोडटात.
सुर्या वयल्या वेगवेगळ्या प्रक्रिये वेळा क्ष- किरण आनी गामा- किरण निर्माण जातात. पूण धर्तरेचें वातावरण हे किरण सोशून घेतात. तरी तांचे गती प्रमाणें वातावरणांत ते थारावीक अंतर मेरेन रिगतात. गामा किरण मनशाच्यो पेशी मारून उडयता. शास्त्रज्ञांनी हे दुर्गुणाचो बरे तरेन उपेग करपाक येस मेळयलां. गामा-किरण कॅन्सराच्यो पेशी मारपाक वापरतात. तशेंच अल्ट्रा-व्हायलॅट किरणां भशेन गामा-रेज वैजकी आयुधां आनी अन्न पदार्थ निर्जंतूक करपाक वापरतात.
बारीक विचार केल्यार आमच्या सरभोंवतणीं तरेकवार विद्यूत-चुंबकीय लहरी भरल्यात. ह्यो फकत मोबायल, टिव्ही आनी इंटरनेट हांच्या पुरत्यो येनात. तर सुर्याचो उजवाडाय विद्यूत- चुंबकीय लहरींचो प्रकार आसा. तांचे खातीर धर्तरे वयली सृश्ट वाडटा. प्रकाश- संश्लेषण प्रक्रिया घडून वनस्पत आपलें अन्न तयार करता. मोबायला खातीर ज्यो लहरी वापरतात तांची कंपन संख्या उजवाडा परस कमी आसता. तेन्ना त्यो भलालकीक वायट आसात अशें म्हणप कितलें सारकें आसा? हाचेर संशोधन जावचें.
विज्ञानदूत श्रीकांत शंभू नागवेंकार
9096512359
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
