भांगरभूंय | प्रतिनिधी
ट्रम्प हांचे कडेन इश्टागत दुस्मानकाय करपा इतलीच कितली खर्चीक आसा, वा ताचे परस चड पेरीक आसा हें आतां मेरेन ताच्या सगल्या इश्ट राष्ट्रांक कळ्ळां आसतलें.
अमेरिका आनी इझ्रायलान ल्हान कारणांक लागून इराणाचेर खर हल्ले करून जें झूज सुरू केल्लें तें 28 मेक तीन म्हयने पुराय जाले. तो संघर्श वयले वयर स्थगीत केला, पूण तो पुरायपणान सोंपलो ना. त्या अर्थान रातभर जागृत रावप आनी झुजा सारक्या जागतीक समस्यांचेर विचारमंथन करप आनी घडये रातच्या वेळार त्या समस्यांचेर उपाय सोदप हो सध्याचो अमेरिकेचो अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प हांचो आवडीचो छंद. समस्या दर दिसा बदलूं येता वा ना, पूण उपाय नवो आसूंक जाय! आयज एका समस्याचेर उपाय आयला जाल्यार फाल्यां त्याच समस्याचेर वेगळो उपाय येतलो. परतून ‘काल ह्या प्रस्नाचेर तुमी वेगळे तरेन उलयले’ अशें म्हणपाचें धाडस करपी मनीस ट्रम्पाच्या गटांत ना. घडये ट्रम्प हांणी काल एका विशयाचेर कितें सांगिल्लें तें दुसरे दिसा याद उरचें ना. फुडल्या दिसांनी इराण झूज थांबोवपा खातीर ताणें प्रस्तावीत केल्लो निमाणो उपाय लेगीत ताका याद उरचो ना. पूण ताच्या नव्या कार्यकारी आदेशान इराण झुजाच्यो उलोवणी पटरी वयल्यान देंवूं येतात आनी संवसाराक इंधनाच्या उणावाचे परिणाम अनिश्चीत काळा खातीर सोंसचे पडूं येतात, देखून उपायाचेर यमक करप गरजेचें आसा.
इराणा कडेन खंयचीय कबलात करपाची आसल्यार (ट्रम्प आनीक कितें करूंक शकता?) आनी तातूंत भागिदार जावपाक जाय जाल्यार ट्रम्प हांणी कांय अरब आनी मुस्लीम देशांक अमेरिकेन सुरू केल्ल्या वांटो घेवचो असो आग्रो धरला. हे देश म्हळ्यार सावदी अरेबिया, कतार, तुर्कस्तान, इजिप्त आनी पाकिस्तान. अब्राहम कबलातींत वांटो घेनाशिल्ल्यांकय इराण करारांत बंदी घाल्या. ही विचित्र परिस्थिती संबंदीत देशांक खऱ्या अर्थान धक्को दिवपी आसा. कारण ह्या देशांतले चडशे देश खास करून कतार आनी पाकिस्तान अमेरिका आनी इराण हांचे मदीं इराण झूज सोंपपा खातीर वाटाघाटी करतात. इराणाचेर ‘लश्करी कारवाय’ 28 फेब्रुवारीक सुरू जाली. एप्रीलाचे सुरवेक दोनूय देशांच्या संमतीनूच ही कारवाय स्थगीत केल्ली. झूज सोंपवपा खातीर कांय तरेचो कायम स्वरुपी उपाय सोदून काडप हो ह्या झूज विरामाचे हेत अशें म्हण्टात. उलोवणी जंय सुरू जाली थंय गोठयल्यांत. कारण होर्मुझ दर्या मार्ग आडावप आनी इराणाच्या युरेनियम समृध्दीचेर मर्यादा अशा दोन मुखेल प्रस्नांचेर एकदम एकमत ना. ह्या दोन मुद्यां भायर हेर विशयांचेर भासाभास करप म्हणल्यार वेळ आनी पयसो फुकट घालप. आनी आतां ही अब्राहम कबलात तातूंत एक नवो पांयतणो.
अमेरिकेचो अध्यक्ष म्हणून पदभार सांबाळ्ळे उपरांत मेळिल्ल्या जायत्या ‘व्हड येसा’ मदली ही अब्राहम कबलात अशें ट्रम्प मानता. डोनाल्ड ट्रम्प 2016 ते 2020 मेरेन पयलेच खेपे अमेरिकेचो अध्यक्ष आशिल्लो, त्या वेळार अस्तंत आशियांतलो पॅलेस्टायन प्रस्न सोडोवपाक ताची आवड आशिल्ली. पृश्ठभागाचेर होच हेत आसलो तरी ताचे फाटली खरी मोख इझ्रायल-अमेरिकन रिपब्लीकन गिरेस्त लोकांचे हीत आशिल्ले. देखूनच खंयच्याच राजनयिकाचेर विस्वास दवरिनासतना ताणें आपलो जांवय जेरेद कुशनराक परत परत आखातांत धाडलो. त्या काळांत आनी खास करून इझ्रायलाचो प्रधानमंत्री बेंजामीन नेतन्याहू हांच्या फुडारपणा खाल इझ्रायलान अस्तंत देगे वयल्या आनी गाझा पट्टेच्या पॅलेस्टायन प्रदेशांत पद्दतशीर विस्तार करपाक सुरवात केल्ली. पॅलेस्टायन लोक ताचो खर विरोध करताले. अरब देश ताची दखल घेताले. इझ्रायलाच्या विस्तारवादाचेर लक्ष वळोवपा खातीर पयलें पावल म्हळ्यार अरब देशांतल्यान मान्यताय मेळोवप. हें साध्य करपा खातीर ट्रम्प हांणी अब्राहम कराराची संकल्पना मांडली. क्रिस्तांव, इस्लाम आनी ज्यू धर्म ह्या तीन ‘अब्राहम’ धर्मां कडेन संबंदीत आशिल्ल्या राष्ट्रांचेर लक्ष केंद्रीत करून ही कबलात केल्ली (ह्यो तिनूय धर्म पयल्या अब्राहम संदेश्ट्या पसून निर्माण जाल्यात. देखून ह्या धर्मांक अब्राहम म्हणटात). अरब देशांक हे कबलातींत वांटो घेवपा खातीर आनीक एक गाजर दिवपाची पेशकश केल्ली आनी तीच इराणाची भिरांत आशिल्ली. कारण ह्या जुंव्याचेर आशिल्ल्या सगल्या अरब देशांक आनी इझ्रायलाक, तशेंच अमेरिकेचो इराण हो क्रमांक एक दुस्मान आशिल्लो.
अस्तंत आशियांत शांतताय, समृध्दी आनी स्थिरताय हाडप कशें आनी कितलें गरजेचें हाचे पुरावे म्हणून अब्राहम कबलाती दिल्ल्यो. संयुक्त अरब अमीरात (युएई) आनी बहरीन ह्या फटांचेर पयलेच खेपे पडले. अब्राहम कबलातीक शांततायेची वसणूक अशेंय म्हणटात. पूण इझ्रायल ज्या अरब देशां वांगडा झुजां करताले, ते म्हळ्यार जॉर्डन आनी इजिप्त, तांणी त्या देशा कडेन शांततायेच्यो कबलाती पयलींच केल्ल्यो. बहरीन आनी युएई हांणी केन्नाच इझ्रायलाक झूज दिवंक ना! पूण तांचे कडल्यान मान्यताय मेळोवपाचें काम कबलातींतल्यान जालें. हे कबलातींत आनीक दोन देशांनी वांटो घेतलो. ते मोरोक्को आनी सुदान आशिल्ले. वेपार, पर्यटन, तंत्रगिन्यानाच्या आदान-प्रदान ह्या मळार इझ्रायलान चारय देशां कडेन संबंद स्थापन केले.
पूण सावदी अरेबिया, कतार ह्या मुखेल गिरेस्त देशांनी इझ्रायलाक मान्यताय दिवपाची उतावळ नाशिल्ली. आतां फाटल्या तीन वर्सांत इझ्रायलान गाझा पट्टेंत केल्ल्या कत्तला उपरांत ती शक्यताय आतां ना. अब्राहम कबलातींत वांटो घेवप म्हणल्यार इझ्रायलाच्या अस्तित्वाक मान्यताय दिवप आनी पॅलेस्टायन राज्याचो प्रस्न सासणाच्या काळा सावन तुळेन लटकत आसा हें वळखुपाची तांक दोनूय देशांच्या फुडारपणाक आसा. तशेंच ट्रम्प हांणी पाकिस्तान आनी तुर्कस्तानाक अब्राहम कबलातींत सामील जावपाक सांगलें. लेफ्टनंट तुर्कस्तानान 1949 वर्सा इझ्रायलाक मान्यताय दिली. पाकिस्तान ह्या कबलातींत वांटो घेवचो ना, कारण इझ्रायलाक मान्यताय दिवप हें तांचें धोरण न्हय. मूळ अब्राहम कबलातीक शांतताय कबलात अशें म्हणटाले, ताका लागून अस्तंत आशियांत शांतताय हाडूंक शकली ना. आतां त्या कबलातीचो विस्तार इराण शांतताय कबलाती कडेन जोडला, थंय शांतताय वा स्थिरताय येवची ना.
कारण मूळ अब्राहम कबलाती पुरायपणान इझ्रायलाच्या आग्रहा प्रमाण जाल्ल्यो. इराणा कडेन जावपी वाटाघाटींत इझ्रायलचो हात ना. तरी लेगीत सध्याच्या घडामोडींचेर इझ्रायलाची काळी सावळी आसा. कारण अब्राहम कबलातीच्या निमतान इझ्रायलाक पयली इझ्रायलाक मान्यताय दिवपाचो ट्रम्प हाणें आपल्या इश्ट राष्ट्रांचेर केल्लो विचित्र आग्रो. पॅलेस्टायन लोक, तें मान्य आसा काय ना हें आमकां आनी इझ्रायलाक कळयात. आमचे वांगडा आयल्यार बरें, नाजाल्यार सोंपतले, ही लज. ट्रम्प हांचे कडेन इश्टागत करप म्हणल्यार दुस्मानकाय इतलीच कितली खर्चीक, चड न्हय जाल्यार कितली खर्चीक आसा हें ताच्या सगल्या इश्टांक आतां मेरेन कळ्ळां आसतलें. एकदां आनीक अरब देशांचो आस्पाव जालो म्हणटकच इझ्रायल आनी ते संबंद स्थापन जाले उपरांत पॅलेस्टायन कोण पुसून उडयतलो? आनी दोन राज्यांचो सिध्दांत कोण मान्य करतलो? ह्या पद्दतीचो खंयच्या देशाक चड फायदो जातलो हें सांगप गरजेचें? इराणी फुडारपणाची हट्टीपण मानून लेगीत ट्रम्पाची मनमर्जी चडांत चड धोक्याची जाल्या. झूज सोंपपाची शक्यताय ना जावपाक लागल्या अशें दिसता. पॅलेस्टायनाच्या जिवाक मोल दिवन ट्रम्प हांणी अरब नैतिकतेक आव्हान दिलां. तातूंतले कांय जाण पयलींच हातूंत वांटो घेतात. आतां उरिल्ले आडखळून पडल्यात म्हणून ह्या विस्तारीत कबलातीचो आग्रो अस्तंत आशियांत अराजक जावपाची चड शक्यताय आसा.
सुदिन वि. कुर्डीकार
8275425404
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
