भांगरभूंय | प्रतिनिधी
आर्विल्ल्या संवसारात इंटरनेट, स्मार्टफोन, सोशलमिडिया प्लॅटफॉर्म, डिजिटल मिडिया, कृत्रीमबुद्धीची नेटान वाड जाल्ल्यान म्हायती पयलीं परस चड सुलभ जाल्या. आयज मनशाक चड करून खंयच्याय प्रस्नाची जाप सेकंदां भितर साद्या ऑनलायन सोदांतल्यान मेळूंक शकता. ह्या अपूर्व गिन्यानाच्या मेळाव्यान समाजांत जायत्या सकारात्मक रितीन बदल केला, पूण ताका लागून ‘म्हायती स्फोट’ ही निर्माण जाल्या. म्हायती स्फोट म्हळ्यार दर दिसा तयार जावपी, वांटून घेवपी आनी वापरपी म्हायतीचो व्हड आनी सतत वाडपी खंड. हे भरपूर म्हायतींतल्यान गोंदळ, चुकीची म्हायती आनी विस्वासांत घेवपा सारकें गिन्यान वळखुपाक अडचणी निर्माण जाल्यात. आदल्या काळांत म्हायतीचे तुळेन मर्यादीत आशिल्ली आनी मेळप कठीण आशिल्ली. गिन्यान मेळोवपा खातीर पुस्तकां, ग्रंथालयां, दिसाळीं, शिक्षक, तज्ञ हांचेर आदारून आशिल्ले. तंत्रगिन्यानाचे उदरगतीक लागून ही परिस्थिती पुरायपणान बदल्ल्या. आयज इंटरनेट अॅक्सेस आशिल्ल्या कोणाकूय खिणांत सामग्री तयार करपाक आनी वितरीत करपाक मेळटा. व्हड संख्येन लेख, व्हिडियो, फोटो, सोशल मिडिया पोस्ट, संदेश ऑनलायन अपलोड जातात. ताका लागून समाजांत म्हायतीचो स्फोट जावपाकलागला.
इंटरनेटाची व्यापक उपलब्धताय संवसारभरांतल्या अब्जांनी लोकांक जोडटा. सोशल मिडिया प्लॅटफॉर्म, डिजिटल खबरां चॅनल चोवीस वरां काम करतात. कृत्रीम बुध्दी आनी स्वयंचलीत सामुग्री निर्मिती साधनांक लागून म्हायती तयार करपाची गती खूब वाडल्या. म्हायती स्फोटाचो एक लक्षांत येवपी परिणाम म्हळ्यार म्हायतीचो ओव्हरलोड. मनशाची संज्ञानात्मक क्षमता मर्यादीत आसता, पूण तांकां सादर केल्ली म्हायती अक्षरशा अमर्यादीत आसता. जेन्ना लोकांक चड प्रमाणांत म्हायती मेळटा तेन्ना कितें म्हत्वाचें आनी कितें न्हय हें वळखुपाक तांकां खूबदां कश्ट पडटात. तांकां म्हायती मेळ्ळ्या अशें दिसचे परस तांकां भार आनी गोंदळ जावं येता. सादो ऑनलायन सोद सेगीत हजारांनी परिणाम निर्माण करता, तातूंत जायती परस्पर विरोधी मतां वा परत-परत येवपी सामग्री दितात. ताका लागून व्यक्ती स्पश्ट निश्कर्श काडिनासतना म्हायती सोदपाक बरोच वेळ घालूंक शकतात.
आयच्या डिजिटल वातावरणांत फटीची म्हायती नेटान पातळूंक शकता, कारण सनसनाटी वा भावनीक रितीन आकर्शीत करपी आशय चड करून तथ्यात्मक अहवालां परस चड लक्ष ओडून घेता. ताका लागून लोक चुकीचे वा अपूर्ण म्हायतीचेर आदारून मतां तयार करूं येतात आनी निर्णय घेवंक शकतात. शिक्षणाच्या मळार विद्यार्थ्यांक ऑनलायन अभ्यासक्रम, डिजिटल लायब्ररी, शिक्षणीक व्हिडियो, शिक्षणीक डेटाबेस अशे व्हड प्रमाणांत शिकपाचे साधन मेळटात. हाका लागून शिकपाची संद वाडल्या तरी आव्हानांय निर्माण जाल्यांत. जायते विद्यार्थी विस्वासपात्र स्रोत आनी अविश्वसनीय स्रोत भेद करपाक कश्ट घेता. हीं आव्हानां आसून लेगीत म्हायती स्फोट पुरायपणान नकारात्मक ना. खरें म्हणल्यार ताचो मनीसपणाक म्हत्वाचो फायदो जाला. लोकांक नवी कुशळटाय शिकूं येता, सध्याच्या घडणुकां विशीं म्हायती मेळूं येता, शिक्षणीक साधनां मेळूं येतात आनी संवसारभरांतल्या विंगड विंगड नदरेक जोडूंक मेळटात. देशांनी आनी संस्थांनी म्हायती बेगीन वांटून घेवंक मेळटा म्हणून शास्त्रीय संशोधन आनी नवनिर्माणाक गती मेळ्ळ्या. वेवसाय डेटा चालीक लायिल्ले निर्णय घेवंक शकतात, आनी नागरीक चड पारदर्शकताये वरवीं सरकारांक आनी संघटणांक जापसालदार धरूंक शकतात.
म्हायती स्फोट बरो काय वायट हो प्रस्न न्हय. खरो मुद्दो म्हणल्यार लोक आपल्याक मेळपी म्हायती कशी वेवस्थापन करतात आनी ताचें मुल्यांकन करतात. विमर्शीक विचार करपाची कुशळटाय आशिल्ल्या व्यक्तीं खातीर भरपूर म्हायती शिकपाक आनी वाडपाक एक बळिश्ट साधन जावंक शकता. ज्या लोकांक म्हायतीचें विमर्शीकपणान मुल्यांकन करपाची तांक ना, तांकां तीच भरपुरताय गोंदळ, हाताळणी आनी वायट निर्णय घेवपाक कारण जावं येता. म्हायती स्फोटाक लागून निर्माण जावपी आव्हानांक तोंड दिवपा खातीर व्यक्तींनी तर्कशुध्द आनी तार्कीक विचारांची लागवड करची पडटा. म्हायती खरी मानचे पयलीं लोकांनी म्हत्वाचे प्रस्न विचारचे: ही म्हायती कोणे तयार केल्या? खंयचे पुरावे ताका आदार दितात? स्रोत विस्वासांत घेवपा सारको आसा काय? पर्यायी नदर आसात काय? अशे प्रस्न विचारल्यार व्यक्तींक मेळपी म्हायतींतली दुबळेपणां, पूर्वग्रह आनी अचूकपण वळखुपाक मजत जाता.
म्हायती साक्षरताय हो आनीक एक गरजेचो उपाय. लोकांनी म्हायती कशी सोदप, मोलावप आनी प्रभावीपणान वापरप तें शिकचें पडटलें. शिक्षणीक संस्थांनी विद्यार्थ्यांक स्रोत कशे सत्यापीत करचे, चुकीची म्हायती कशी वळखुची, संशोधन पद्दती समजून घेवची आनी तार्कीक चुकीची वळख कशी करची हें शिकवचें. आधुनीक जगांत वाचन आनी बरोवपा इतलेंच म्हायती साक्षरताय म्हत्वाची जाल्या. म्हायतीचें क्रॉस-व्हेरिफिकेशन तितलेंच म्हत्वाचें. एकाच स्त्रोताचेर आदारून रावचे परस व्यक्तींनी निश्कर्श काडचे पयलीं जायत्या विस्वासपात्र स्त्रोतां वयल्यान मेळिल्ले म्हायतीची तुळा करची.
म्हायती स्फोट हें आर्विल्ल्या तंत्रीक युगाचें एक व्याख्यात्मक खाशेलपण. ताणें गिन्यानाच्या मळार क्रांती घडोवन हाडल्या आनी शिक्षण, संवाद आनी नवनिर्माण हांचे खातीर अगणीत संदी निर्माण केल्यात. त्याच वेळार तातूंतल्यान म्हायतीचो ओव्हरलोड, चुकीची म्हायती, गोंदळ, ताण अशीं आव्हानां निर्माण जाल्यांत. म्हायती स्फोट हो फायदो वा भार जाता काय ना हें चड करून व्यक्तींच्या विमर्शीक विचार करपाचे आनी म्हायतीचें तर्कशुध्द मुल्यमापन करपाचे क्षमतेक आदारून आसता. म्हायती साक्षरता विकसीत करून, स्रोतसत्यापीत करून, तार्कीक विचार करपाची सराव करून आनी डिजिटल शिस्त सांबाळून लोकांक आपल्या भोंवतणच्या म्हायतीच्या व्हडल्या दर्यांत येसस्वीपणान वचूंक मेळटा. ज्या युगांत म्हायती भरपूर आसा, त्या युगांत चड म्हायती मेळोवपांत न्हय तर कितें अचूक, संबंदीत आनी अर्थपूर्ण आसा तें वळखुपाक बुद्धी आसा.
डॉ. चिन्मय मधू घैसास
9823728640
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
