परमळीत स्वरसुमन

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

लता आसा जाल्यार सुमनाक कित्याक घेवया, असो विचारूय संगीतकारांनी केला आसुये.

सुमन कल्याणपूर गेली. 1960 च्या दसकांत गाजिल्लो हो म्होंवाळ आवाज. एका परस एक हिंदी पदां, मराठी गितां तांणी रसिकांच्या पोशांत घालीं. तांणीय हीं परमळीत स्वर सुमनां (फुलां) गोड मानून घेतलीं. आयचे पिळगेचे खीण पसून सुमनताईंचीं गितां सुगंधी करतात. मागीर तें ‘ना ना करते प्यार तुमी पे’ आसूं वा ‘दिल एक मंदिर है’, ‘केतकीच्या बनी तिथे नाचला गं मोर’ आसूं वा ‘नाविका रे वारा वाहे रे….!!’ म्होवाळ, नाजूक, भाव- भावनांनी भरिल्लो हो आवाज. तांचे स्वर निर्मळ, स्पश्ट शब्दोच्चार, सहज मोडपी आवाज, आवडटे व्यक्तीन मोराच्या पाखान ल्हवूच पोलो सांसपुचो, तसो तांचो रसमी, मखमली आवाज आयकुप्याक धुंद करतालो. काळजाक स्पर्श करपी ह्या आवाजान कितल्याश्याच रसिकांचें भावविश्व गिरेस्त केलें.
सुमनताईंचो आवाज स्वरसम्राज्ञी लता मंगेशकर हांच्या आवाजा कडेन जुळपी. काल तांचीं पदां कानार पडलीं, तेन्ना बऱ्याच रसिकांक तीं पदां लतादीदीन गावंक नात, हें पयलेच खेप कळ्ळां आसतलें. मंगेशकर भयणींनी गायिकांक वयर सरुंक दिलें ना, असो आरोप सदांच जाता. मात तातूंत तथ्य ना. सुमनताई, लतादिदी हांणी एकमेकां विशीं केन्नाच वायट उतरां काडूंक नात, थोमणेय मारूंक नात. सुमनताई तर लतादीदीक पयलीं सावन आदर्श मानताली. मंगू सिनेमा वेळार लतादिदीन ‘तूं बरें गायता’ अशी सुमनताईंची तुस्त केल्ली. 1959 च्या चाँद सिनेमांत तांचें ‘कभी आज, कभी कल’ हें एकसुरें द्वंदगीत आसा. ‘म्हजो आवाज मात्सो दीदी सारको आसा, पूण जाणकारांक आमचे मदलो फरक कळटा. हांवें तांची केन्नाच नक्कल करूंक ना. म्हजे तांकी प्रमाण आनी शैलींत गायलें. लोकांनी आवाजाची तुलना केल्यार म्हाका ताचो केन्ना त्रास जावंक ना,’ अशें सुमनताईन एकदां सांगिल्लें.
त्या काळांत लतादीदींचो सिनेमासृश्टीचेर शेक आशिल्लो. अभिनेत्री तांचोच आवाज मागताल्यो. संगीतकार तारखो मेळसर रावताले. ‘लता आसा जाल्यार सुमनाक कित्याक घेवया’, असो विचारूय संगीतकारांनी केला आसुये. खुद्द आशा भोसलेक पसून काम मेळोवपाक संघर्श करचो पडिल्लो. सुमनताईंचें ‘प्रती लता’ आसप, तांचे खातीर आशिर्वाद आनी आडमेळीं, दोनूय थारलें !
1963 ते 1967 मेरेन रफी आनी लता कोत्र आशिल्लीं. गायकांक पद म्हणलें काय मानधन मेळटालें. पद वर्सांचीं वर्सां खपलें, रेडियोचेर वाजलें जाल्यार कंपनी, निर्मात्यांक पयशे (राॅयल्टी) मेळटात, तातूंतली कांय रक्कम गायकांक मेळपाक जाय, असो आग्रो लतादीदीन धरलो. रफीन म्हणलें, ‘मानधन घेतलें काय आमचें काम सोंपलें. मागीर मेळटा त्या उत्पन्नाचेर आमचो हक्क ना.’ हाचे वयल्यान तांचे मदीं वाद जालो. लतादीदीचें म्हणणें निमाणें मान्य जालें, ही गजाल वेगळी. ह्या चार वर्सांच्या काळांत रफी वांगडा शंकर- जयकिशन आनी हेर संगीतकारांनी सुमनताईंचो आवाज वापरलो. लतादीदी वांगडां महेंद्र कपूराचो आवाज. मजा म्हणल्यार चडशीं पदां सुपरहीट जालीं. उपरांत 1967 त जयकिशन हांणी हो वाद मिटयलो. आज कल तेरे मेरे चर्चे, ना ना करते प्यार, तुमने पुकारा और, अजहून ना आये बालमा हीं रफी, सुमनताईंचीं पदां ह्याच काळांतलीं.
सुमनताईंक फिल्मफेअर पुरस्कार मेळूंक ना. मात तांकां पद्मभूषण, महाराष्ट्र सरकाराचो लता मंगेशकर पुरस्कार फावो जालो. तांच्या वांट्याक चड हिंदी पदां येवंक नात. मात मराठी बरींच आयलीं. खास करून भावगितां, भक्तीगितां गाजलीं. ओमकार प्रधान रुप गणेशाचे, केशवा माधवा, मृदुल करांनी छेडीत तारा, निंबोणीच्या झाडा खाली अशीं जायतीं. सुमनताई कोंकणीभाशक. गायिका श्यामा चित्तार ही तांची भयण. सुमनताईंच्या मरणान एक स्वरसुमन बावलां. मात, ताचो परमळ सदां काळा खातीर संगीत रसिकांक मेळटलो. दुबावूच ना. नमळायेचीं आर्गां.