झाडां कापलीं जाल्यार…

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

झाडां जमनींत उदक जिरोवन दवरतात. तीं ना जालीं जाल्यार पावसाचें उदक व्हांवून वता, बांयो सुकतात आनी गिमांत उदकाची टंचाय जाता.

कोंकण आनी गोंय हो सैमान नटिल्लो असो सोबीत प्रदेश. म्हणजे 40 वर्सां पयलीं तसो आशिल्लो. हांगाचे दोंगर, रानां, न्हंयो आनी झाडां हीं फकत ओडलायणी गजाल न्हय, तर तीं हजारांनी लोकांच्या जिविताचो आदार आसात. कितल्याश्याच घराब्यांची जीण रानांतल्या फळां-पानां, मुळांचेर चलता. काजू, काण्णां, आंबे, जांबळां, तोरां, चुन्ना, अळमी, किल्ल, म्होंव, वखदी वनस्पती भाजी, फळझाडांचेर हांचेर चलता. कांय जाण रानांतल्या लाकडांचेर रांदतात. थोडे बांबू, कोंडे वा पानां- फुलांचेर आपली पोटाची खळगी भरतात. देखून रान आनी मनशाचें नातें सामकें लागींचें. झाडां म्हणल्यार आमचे जिणेचें आंगूच!
हुंवार, वादळ येता
जर खंयच्याय गांवांत व्हड प्रमाणांत झाडां मारलीं, तर ताचे गंभीर परिणाम समाजजीवनाचेर आनी पर्यावरणाचेर जावं शकतात. सगळ्यांत पयलीं पावसाच्या प्रमाणाचेर परिणाम जाता. झाडां जमनींत उदक जिरोवन दवरतात. तीं ना जालीं जाल्यार पावसाचें उदक व्हांवून वता, बांयो सुकतात आनी गिमांत उदकाची टंचाय जाता. मातयेची धूप वाडटा. दोंगर कोसळपाचे आनी हुंवार, वादळ येवपाचे प्रकार वाडूंक शकतात.
रान नश्ट जालें काय सुकणीं, जनावरां आनी किटकांचे रावपाचे जागे नश्ट जातात. माकड, रानदुकर, सोरोप वा इतर रानवटी जनावरां मागीर आसरो घेवपाक, भुकेक लागून गांवा वटेन येवंक लागतात. जैवविवीधतेची संतुळा इबाडटा. कितल्याशाच सुकण्यांचो किलबिलाट, फुलपाखुलीं आनी ल्हान जीव ल्हवू ल्हवू उणें जातात. सैमांतली ही सोबीतकाय ना जावंक लागता. आयज जांणी पिरायेची साठी हुपल्या तांणी तुमी 15 वर्सांचे वा ताचे परस ल्हान आसतनाचें (1975- 1980) सैम, जीव हांची याद करची. म्हणटकच तेन्ना कितें आशिल्लें आनी आयज कितें आसा, तें तुमकां सांगपाक नाका. आयज काण्णां, जांबळां बाजारांतल्यान विकत हाडून खावचीं पडटात. त्या काळांत तुमी तीं खंयच्यान हाडटाले?
तापमान वाडटा
झाडां उणीं जालीं काय तापमान वाडटा. कोंकण- गोंया सारक्या दमट वाठारांत गर्मी असह्य जाता. झाडां सांवळी दितात, हवा थंड दवरतात आनी कार्बन डायऑक्सायड शोशून घेतात. तींच ना जालीं तर वातावरण चड गरम आनी प्रदूशित जातलें. आयज आख्ख्या संवसारांत ‘ग्लोबल वॉर्मिंग’ ही एक गंभीर समस्या जाल्या; थळावे पातळेर झाडांची कत्तल ताका आनीकय वेग दिता. एक वड वर्सभर मनशाक पुरो इतलो आॅक्सिजन दिता, हें विसरूंक जायना.
तापमान वाडिल्ल्यान मनशाचे भलायकेचेर लेगीत परिणाम जावं शकता. उश्माघात (Heat stroke), निर्जलीकरण (Dehydration), दमो, कातीचे रोग आनी थकवो हे सारके शारीरिक त्रास वाडतात. सततची उश्णताय आनी अस्वस्थ वातावरण हाका लागून मानसिक ताण, चिडचिड, पिरपीर, किरकीर, निरशेणी आनी झेमेचे विकार वाडूं शकतात. संशोधनांत अशें दिसून आयलां की हिरवळ आनी सैम मनशाच्या मनाक शांत दवरतात. देखून रान ना जालें काय मानसिक भलायकेचेरय वायट परिणाम जाता.
झाडां म्हणल्यार फकत लाकूड वा जळोव न्हय; तीं जिविताची श्वासवाहिनी. तीं पावस, हवा, अन्न, वखदां आनी पर्यावरणाची संतुळा सावरून दवरतात. देखून उदरगत करतना रानांचें संवर्धन करप चड गरजेचें. प्रत्येक गांवान झाडां राखप, नवीं रोपां लावप आनी राना वांगडां आपलें नातें सांबाळप, ही काळाची गरज.
गंभीर परिणाम
झाडां आनी रानां व्हड प्रमाणांत नश्ट जाल्यार ताचे गंभीर परिणाम जायत्या सुवातींनी दिसून आयल्यात. भारतांत तशेंच परदेशांतूय हाचीं उदाहरणां मेळटात.
कुर्ग, कर्नाटक
कर्नाटकांतलो कुर्ग हो भाग कॉफीच्या मळ्यां खातीर आनी दाट रानां खातीर फामाद आशिल्लो. पूण गेल्ल्या कांय दशकांत झाडांची कापणी, दोगर उत्खनन आनी अनियंत्रित बांदकाम जालें. 2018 त हांगा भयंकर हुंवार आयलो आनी दरडी कोसळपाक लागल्यो. तज्ज्ञांनी रानां कापप आनी सैमीक जलमार्ग नश्ट जावप, हेंच ते फाटले मुख्य कारण आशिल्ल्याचें सांगलें. हजारांनी लोकांक स्थलांतर करचें पडलें.
अॅमेझोन रान
दक्षीण अमेरिकेंतल्या अमेझॉन रानाक ‘पृथ्वीचीं फुफ्फुसां’ म्हणटात. शेती, गोरवां पोसप आनी खणकामा खातीर रानां कापिल्ल्यान थंयचें तापमान वाडलें, पावसाची पद्दत बदलली आनी रानवटी प्रजाती संकटांत आयल्यो. कांय भागांत दुकळ आनी रानाक उजो लागपाचें प्रमाणय वाडलें. वैज्ञानिकांच्या मतान, अमेझॉनाचें नुकसान आख्ख्या संवसारांतल्या हवामानाचेर परिणाम करूं शकता.
माळीण, महाराष्ट्र
महाराष्ट्रातल्या पुणे जिल्ह्यांतल्या माळीण गांवांत 2014 त व्हड दरड कोसळ्ळी. तांतूत आख्खें गांवूच मातये पोंदा पुरलें. हे दुर्घटने फाटल्यान पावस हें कारण आशिल्लेंच; पूण दोंगराचे देंवते वयली झाडां कापप, ताका लागून जाल्ली मातयेची धूप आनी मानवी हस्तक्षेप हांचोय संबंद आशिल्ल्याचें जायत्या अभ्यासांनी सांगलां. रान आनी मातयेची संतुळा इबाडल्यार सैम कितलें भयंकर रूप घेवंक शकता, हें माळीण गांवांत दिसलें. उत्तराखंडांतूय तें दिसलां.
हीं उदाहरणां सांगतात की रान म्हणल्यार फकत झाडांचो चोंबो न्हय; ती उदक, माती, हवा, हवामान आनी मानवी जिविताचें रक्षण करपी एक सैमीक धाल. रान नश्ट जालें काय ताचे परिणाम कांय वर्सांनी समाजाक भोगचेच पडटात.

ज्ञानदीप पोतेकार
फोंडें