मनीसपणाचो संदेश दिवपी शायर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

तांची कविता, उतरांची जादू, जिविताची शिकवण आमकां हाचे मुखारुय प्रेरणा दितली.

उजाले अपनी यादों के हमारे पास रहने दो, न जाने किस गली में जिंदगी की शाम हो जाए……
लोग टूट जाते हैं एक घर बनाने में, तुम तरस नहीं खाते बस्तियां जलाने में……
अशा साबार रचनांचे कवी, शायर बशीर बद्र पयर संवसाराक अंतरले. तांचें मूळ नांव सय्यद मुहम्मद बशीर. तांचो जल्म 15 फेब्रुवारी 1935 दिसा फैजाबाद (आग्रा) जालो. मुळावें शिक्षण पुराय जातकच तांणी अलीगढ विद्यापिठांत एम.ए. पीएच.डी. केली. उपरांत त्याच विद्यापिठांत व्याख्याते, मागीर सतरा वर्सां मेरठ कॉलेजींत प्राध्यापक म्हूण काम केलें. बिहार उर्दू अकादेमीचे ते अध्यक्ष आशिल्ले.
1987 वर्सा मेरठाच्या हिंसाचारांत घर आनी पुस्तकां सयत तांची मालमत्ता नश्ट जाल्ले उपरांत ते कायमचे भोपाळाक स्थलांतरीत जाले. तांणी पिरायेच्या सातव्या वर्सा कविता बरोवपाक सुरुवात केली. ‘इकाई’, ‘कुल्लियाते बशीर बद्र’, ‘आमद’, ‘इमेज’, ‘आहट’ हे तांचे गझल संग्रह. तांणी ‘उजाले अपनी यादों के’ नावाचो गझल संग्रह देवनागरी लिपयेंत बरयलो. कारकिर्दींत तांणी साहित्य समीक्षेचेर चड लक्ष केंद्रींत करपी ‘आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकिदी मुताला’ आनी ‘बिस्वीं सदी में गझल’ हीं दोन पुस्तकां बरयल्यात. तांणी मुखेलपणान उर्दू भाशेंत, खास करून गजल बरप केलें. सिमला कबलाती वेळार भारताचे फाळणेंचे फाटभूंयेर ‘दुश्मनी जमकर करो लेकिन ये गुंजाइश रहे, जब कभी हम दोस्त हो जाए तो शर्मिंदा न हो….’ हो शेर तांणी बरयिल्लो. तांच्या शेरांचो भारतीय फुडाऱ्यांचेर प्रभाव पडला. संसदेंत प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी आनी 2014 वर्सा काँग्रेसीचे प्रधानमंत्रीपदाचे उमेदवार राहुल गांधी हांणी उलोवपांत बशीर बद्र हांगेल्या शेरांचो उल्लेख केल्लो. 1972 वर्सा झुल्फीकार अली भुट्टो हांणी तांचे शेरांचें पाकिस्तानांत वाचिल्ले.
साहित्य आनी संगीत नाटक अकादेमीच्या वावराक लागून बद्र हांकां 1999 वर्सा पद्मश्री पुरस्कार फावो जालो. तांच्या ‘आस’ ह्या काव्यसंग्रहा खातीर तेच वर्सा तांकां उर्दू साहित्य अकादेमीचो पुरस्कार मेळ्ळो. भारतीय पॉप संगीतात तांची गझल आनी शेर हांचो आस्पाव आसा. विवीध भारतीचेर प्रसारित जावपी ‘उजाले अपनी यादों के’ कार्यावळीचें शीर्षक बशीर बद्र हांचे ‘उजाले अपनी यादों के हमारे साथ रहने दो, न जाने किस गली में जिंदगी की शाम हो जाये’ हे कवितेंतल्या घेतलां. 2015 वर्साच्या ‘मसान’ सिनेमांत बशीर बद्र हांच्यो कविता आनी शायरी घेतिल्ली.
बशीर बद्र हांकां उतरांचो जादूगार, मोगाचो आनी समाजीक बदलाची प्रेरणा दिवपी साहित्यीक म्हणून वळखतात. तांच्या बरपावळींनी मोगाची सोबीतकाय, मनीसपणाची करुणा, समाजीक जागृताय, जिणेंतल्या संघर्शांचो सोबीत मेळ दिसता. तांणी कविता, गझल प्रकारांत मोगाचे रंग भरल्यात. मोग हो तांचे कवितेचो मुखेल आदार, पूण तातूंतल्यान ते मनीसपण, शांती, समाजीक एकचार हांचो संदेश दितात. मोगाची गोडसाण, तांतूंत जळपी भावना उक्तावपाक वापरिल्ल्या सोबीत उतरांची भरसण हें तांचे शायरीचें खाशेलेपण.
बद्र हांच्या उतरांनी जिविताचे जायते रंग उक्ते जाल्यात. तांच्या कवितांनी फुडल्या पिळग्यांक मोग, मनीसपण, शांती हांचो संदेश पावयला. कविता समजूंक सोंपी आशिल्ल्यान काळजाक स्पर्श करता. ताचीं उतरां फकत कविता न्हय, तर जीण जगपाची शिकवण दिवपी. तांच्यो कविता वाचपी दरेका वाचप्याक आपलें भितरलें स्वरूप कळटा आनी मोग, सद्भावना आनी मनीसपणाच्या संदेशान ताका मुखार व्हरता. बशीर हांच्या काव्यांत मनशाच्या जिविताच्या वेगवेगळ्या आंगांक संबोधित केलां. तांच्यो कविता फकत मोगाचें गीत न्हय, तर संघर्श, निश्चय, आशावाद हांचोय उत्सव. समाजीक, राजकी, संस्कृतीक विशयांचेरूय ताणें विचार मांडल्यांत. ताच्यो कविता फकत सपनांतल्या आतिथ्याकच स्पर्श करिनात, तर वास्तवाच्या कोडूपणाकय स्पर्श करतात. तांची कविता आमकां मोग, जिणेचो खरो अर्थ शिकयतली. ताच्या साहित्यीक वावराक लागून संवसारीक साहित्य गिरेस्त जालां.
बशीर बद्र हांकां स्मृतीभ्रंश जाल्लो, अशें म्हणटात. तांची कविता, उतरांची जादू, जिविताची शिकवण आमकां हाचे मुखारुय प्रेरणा दितली. ताच्या कवितांनी मनशाचें जिवीत शांती आनी सोबीतकायेन भरलां, जें फुडल्या पिळग्यांक सदांच मार्गदर्शक थारतलें.

सुदिन वि. कुर्डीकार.
8275425404