भांगरभूंय | प्रतिनिधी
निमाणे हांवें म्हणलें, पुंडलिकबाब म्हजी स्क्रिप्ट म्हज्यान वाचूंक जावची ना. तशें जाल्यार तुका मेळटले पयशे कट जातले कारण आनी कोणाकडच्यान वाचून रेकॉर्डिंग करचें पडटलें.
वर्स 1980- 81 आसूंये. व्हडलो भाव तेन्ना ‘रसरंग’ सारकीं सिनेमा पुस्तकां, गुलशन नंदा हांच्यो कादंबरी, गुरुनाथ नायक हांचीं रहस्यकथांची पुस्तकां, हिंदी सिनेमा संवादांचीं पटी हाडटालो. सुरवातीक तीं चाळटना फकत फोटो पळयत पळयत म्हाका वाचपाची आवड निर्माण जाली.
बारावी परिक्षा जातकच दोन म्हयन्यांचे सुटयेंत कुडचड्यार सुरू जाल्ल्या सरकारी वाचनालयांतल्यान वि. वा. शिरवाडकर, ग. दि. माडगुळकर, वि. स. खांडेकर, शिवाजी सावंत सारख्या मराठी, मुन्शी प्रेमचंद सारख्या हिंदी उपन्यास सम्राटाचें साहित्य वाचपाचे आनी वसंत कानेटकर, जयवंत दळवी, मधुकर तोरडमल सारख्या मराठी वेवसायीक नाटककारांचीं पुस्तकां वाचपाचें म्हाका व्यसनच लागलें म्हणल्यार जाता. हातूंतलीं मृत्यूंजय सारक्यो कादंबरी तर दोन तीन वेळा वाचून काडिल्ल्यो.
एक बरो आयकूपी आनीं बरो वाचपी फुडाराक बरोवपी जावंक शकता हें हांव मानत आयला. आयकुपाच्या आनी बरोवपाच्या वेसनानच म्हाका बरोवपाचें वेसन लागलें हें मात खरें. बरोवपी हो म्होंवाच्या मुसा भशेन आसचो आनी आसूंक जाय. म्होंवांचे मूस फुलांचेर बसून तातूंतले परागकण आनी मकरंद एकठांय करतात. तातूंत आपली लाळ मिश्रीत करून म्होंव तयार करतात. बरोवपी सुद्धां वाचनांतल्यान अणभवांतल्यान आयकल्ल्या गजालींतल्यान परागकण मकरंद एकठांय करतात. तातूंत आपली बुद्धिमत्ता मिश्रीत करून बरोवप करता. पिरायेप्रमाण बुद्धिमत्तेक धार येत आसता आनी ताचें बरोवप दर्जेदार जावंक शकता.
पांचवी, सवी, सातवी यत्तेंतलो म्हजो वर्गइश्ट वसंत सावंतान कोंकणीवादी आनी बरी कोंकणी उलोवपी-बरोवपी म्हणून आपली वळख तयार केल्ली. ताणेंच म्हजी कोंकणी वाचपाची बरोवपाची बुन्याद घालून दिली वा म्हजें “कन्वर्शन ” केलें म्हणल्यार चूक जावची ना.
वसंत म्हाका कोंकणी भास आनीं कोंकणी पुस्तकां, नाटकां बरोवपी शणै गोंयबाब, पुंडलीक नायक, रवींद्रबाब केळेकार, उदयबाब भेंब्रे हांच्यो गजाली सांगूंक लागलो. आमच्यो गजाली सांजवेळा पुरत्यो मर्यादीत उरूं ना. सकाळीं, दनपरां, तीनसांज आनी रातच्यो सुद्धां चलताल्यो. केन्ना सांकवार, शेतांचे मेरेर, वखारींतल्या लांकडांचेर बसून गजाली रंगूंक लागल्यो तसो तसो हांव कोंकणीमय जायत गेलों.
कालांतरान हांवूंय कोंकणी बरोवंक लागलों. पूण बरोवंक वाचूंक अडचण येवंक लागली. कारण आशिल्लें आमी म्हणटात देखीक ” तॉ यॅतलॉ ” आनी बरयतना बरयतात ” तो येतलो. ” म्हणटकच आमी बरयतात वेगळें आनी वाचतना वाचतात वेगळें. आमी बरयतना कोंकणांतली कोंकणी भास शी दिसता आनी वाचतना गोंयची कोंकणी भशेन वाचतात. हे गजालीन म्हाका सुरवातेक बरयतना वाचतना खूबूच त्रास दिले. हळूहळू बारीक सारीक नाटकुलीं बरयलीं. माचयेर हाडलीं. पयले फावट रेडिओचेर सुहास सावर्डेकार आनी विठ्ठल आवदियेंकर हांच्या कोंकणी नाटकुल्यांत वांटो घेतलो.
एक दीस रेडिओ वयल्या ” फोडणी फोव ” ह्या विनोदी सदरा खातीर पंदरा मिनटांचें उलोवप बरोवन आकाशवाणी पणजेक धाडलें. कांय दिसांनीं म्हाका कार्यावळ करपाची संद मेळ्ळी.
दनपरां अडेच वरांचेर हांव आकाशवाणी पणजी केंद्रार पावलों. रेकॉर्डिंग करपाक पुंडलीकबाब आशिल्लो. म्हजी खबर घेवन बी म्हाका वाचूंक सांगलें. पूण वाचतना गडबड जावंक लागली. कारण तेंच आशिल्लें. बरोवप तो येतलो आनी वाचतना तॉ यॅतलॉ ! सुमार एक वरभर वाचतना हांव धडपडटां. पुंडलीक बाब म्हाका धीर दिवन भिनाका वाच तूं म्हणून म्हजो भंय काडपाचो प्रयत्न करतालो.
निमाणे हांवें म्हणलें, पुंडलिकबाब म्हजी स्क्रिप्ट म्हज्यान वाचूंक जावची ना. तशें जाल्यार तुका मेळटले पयशे कट जातले. कारण आनी कोणाकडच्यान वाचून रेकॉर्डिंग करचें पडटलें. पुंडलिक बाबान सांगलें. हांवें म्हणलें, म्हाका पयशांची चिंता ना. एकूय रुपया मेळना जाल्यार जाता. पूण म्हजी पयलीच स्क्रिप्ट आनी म्हजें नांव रेडिओचेर येंवंक जाय ही म्हजी इत्सा आसा.
पुंडलीक बाबान म्हाका रेकॉर्डिंग रुमांत दोन वरां बसोवन कोंकणी भास आनी बरपाचेर गजाली सांगल्यो. हांवें तांच्या सुरिंग या नभोनाट्याची गजाल काडली. तांणीं म्हणलें सुरिंग नभोनाट्याचें नाटक आमी माचयेर हाडलां. हांवें म्हणलें तुमी सावर्डे कुडचड्यार श्री सांतेरी मंडप नाट्यगृहांत प्रयोग लायात. हांव वसंत सावंत आनीं उल्हास भांडारी तिकेटी खपवपाचें काम करतात. वसंत, उल्हास आनीं हांवें मेळून शक्य आशिल्लें तितल्यो तिकेटी खपयल्यो. पांच रुपया, तीन रुपया आनी दोन रुपया. पुंडलीक बाबालीं नाटकां आमच्या सावर्डे कुडचडेंच्या रसिकांनी पळयल्लीं आनी कोंकणी नाटकांचो एक खाशेलो रसिक वर्ग निर्माण जाल्लो.
सुरिंग नाटकाचो प्रयोग तर दिश्ट लागपा सारको जालो. पुंडलीक बाबाली कथा आनीं संवाद, चित्रकार दिगंबर सिंगबाळ बाबालें कलात्मक दिग्दर्शन आनीं नेपथ्य, आकाशवाणी पणजी केंद्राचे उद्घोशक आनी नाट्य कलाकार पुरुषोत्तम सिंगबाळ, मेधा केणी, अशोक भोंसले तसोच मुकादमाची तंतोतंत भूमिका करपी कलाकाराचें नांव याद जायना आनी वांगडी कलाकारांनीं सुंदर अभिनय केल्लो.
पुंडलिक बाबान आमच्या वांगडा बसून नाटक पळयलें आनी सावर्डे कुडचडकार रसिकांची दाद पळोवन खोस परगटायली. नाटक सोंपतकच हांव दिग्दर्शक दिगंबर सिंगबाळ बाबाक मेळ्ळो. तांणीं विचारलें नाटक कशें लागलें ? हांवें म्हणलें, नाटक सुंदर जालें. पूण म्हाका एक गजाल दिसली, ती म्हणल्यार तुमचो रस्त्यावयले वा खणीवयले फातर फोडपी मातयेंत काम करपी नायक पुरुषोत्तम सिंगबाळ हांचें बनियन हात पांय आनी नायिका मेधा केणी हांचें कापड आनी हात पांय मातयेन माखिल्ले आसूंक जाय आशिल्ले.
कांय दिसांनी मडगांवच्या गोमंत विद्यानिकेतनांत प्रयोग आशिल्लो. हांव आनी वसंत दोगूय प्रयोग पळोवंक गेले. पुंडलिक बाबान आमच्या वांगडा बसून प्रयोग पळयलो. प्रयोग सगळ्यांक आवडलो. पूण सावर्डे कुडचडेंच्या प्रेक्षकांभशेन उत्स्फूर्त प्रतिसाद लाबलो ना. दिग्दर्शक दिगंबर सिंगबाळ म्हजे कडेन आयलो आनी म्हाका म्हणलें, रंजन नाटकांतल्या नायक नायिकेचे कपडे हात पांय पळयल्ले ? हांवें म्हणलें हय. चिखलान धुल्लान माखिल्ले. पंदरा दिसां फाटीं सांवड्ड्या प्रयोग सोंपतकच हांवें सांगिल्ली गजाल दिगंबर सिंगबाळ बाबान घट याद धरून मडगांवच्या प्रयोगांत अंमलबजावणी केली. हें दिगंबर बाब आनीं तांचे भितरलो दिग्दर्शक हांचें व्हडपण म्हाका दिसून आयलें.
एक चमत्कारच घडलो म्हणल्यार जाता. हांव शिकतालों तो कोर्स पुराय करनासतना अपघातान हायस्कूल टीचर म्हणून रुजू जालों आनीं म्हज्या मराठी, हिन्दी, कोंकणी वाचनाचो आनी बरोवपाचो व्हड लाभ जालो. म्हज्या वाट्याक भासो शिकवपाचें काम आयलें.
वसंतान कोंकणीची जी ज्योत म्हज्या काळजांत पेटयल्ली तिका कोंकणी बरपावळीच्या रुपान हांव इंधन घालूंक लागलों! उपरांत यत्न करून कोंकणी वाचप – बरोवप आत्मसात केलें. पणजी आकाशवाणीचेर नाटकुलीं, उलोवपां, कविता आनीं खास करून युववाणी सदरांत कार्यक्रम ध्वनिमुद्रित – सादर केले !
सुरवातेक म्हणिल्ले प्रमाण ही गजाल 1982 वर्साची आशिल्ली. गेल्या वर्सा म्हळ्यार 2025 वर्सा मडगांवच्या एका प्राथमिक शाळेची मुखेल जाळवणदार हांव पूर्ण वेळ मॅनेजर म्हणून काम करतां त्या मडगांवच्या गुजराती समाज एज्युकेशनल ट्रस्ट स्पेशल स्कूलांत आयली. तांचें काम आशिल्लें. नांव मेधा गायतोंडे. उलयतां उलयतां तांणीं आपलें मूळ नाव मेधा केणी म्हणून उल्लेख केलो. हांवें विचारलें, तुमीं रायबंदरचे डॉ सावळो केणीची धूव ? तांणीं म्हणलें हय. हांवें विचारलें, सुरिंग नाटकाची नायिका तुमीच न्ही ? तांणी हय म्हणलें. तांच्या चेहऱ्याचेर व्हड अजाप आनी खोस दिसली.
मागीर हांवें सावर्डें आनीं मडगावच्या सुरिंग नाट्यप्रयोगाची गजाल तांकां सांगली. मडगांवच्या प्रयोगांत तुमचे आनी पुरुषोत्तम बाबाचे कपडे हात पांयांक सैमीक दिसचे खातीर दिगंबर बाबान चिखल सारयल्लो ! तो म्हजे सुचवणे वेल्यान लायिल्लो. हे बारीक गजालीची तांकां याद नाशिल्ली. पूण तांकां याद करून दितकच अजाप जालें.
रंजन नायक
9823154336
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
