जलशक्ती अभियान फुडें वचूंक जाय

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

जंय 20 वर्सां पयलीं 40 फुटांचेर उदक मेळटालें, थंय आतां तें 90 ते 100 फूट सकयल गेलां. आमच्या देशांत खंय उक्तीं नळां, जाल्यार खंय कारणाबगर उदकाचो वापर जाता.

अामचे भारतीय संस्कृतींत जल वा उदकाक भोव मोलाची सुवात दिला. ऋग्वेदाच्या काळांत पृथ्वी, सूर्य, वायू, अग्नी आनी जल वा उदकाक देवतुल्य मानल्यात. खंयचेय पुजेवेळार उदकाक खूब म्हत्व दिलां. आतांच्या काळांत जलसंवर्धन ही काळाची गरज जाल्या. गोयच्या शिक्षण खात्यान जल पखवाडा अभियान 16 एप्रिल ते 30 एप्रिलच्या मदें शाळांनी विंगड विंगड उपक्रमांतल्यान मनोवपाचें परिपत्रक काडलां. सद्याच्या काळांत उदकाचें जतन ही काळाची गरज आसा. गोंयच्या शिक्षण खात्यान 16 एप्रिल ते 30 एप्रिल ह्या काळांत ‘जल पंधरवडा’ अभियान सगळ्या शाळांनी विंगड-विंगड उपक्रमां वरवीं मनोवपाचें परिपत्रक काडलां.
उदक ही निसर्गाची देणगी. उपलब्ध उदकाच्या सांठ्याचें रक्षण, संवर्धन, उदरगत आनी ताचें फायदेशीर वेवस्थापन म्हणल्यार ‘जल संवर्धन’. उदकाचें म्हत्व वळखून हें लक्षांत घेवपा सारकें आसा की पृथ्वीचो 71 टक्क्यां परस चड भाग उदकान भरला. उदकाच्या भौतीक आनी रासायनीक गुणांक लागून प्राणी, वनस्पती, मनीस आनी आधुनिक संस्कृतायेत उदकाक मोलाचें स्थान मेळ्ळां. सैमीक संसाधनांचो मनशा कडेन आनी हेर प्राण्यां कडेन लागशिल्लो संबंद आसता. विकासाची ही प्रक्रिया चालू दवरपा खातीर उदक, जमीन आनी रान या संसाधनांची गरज आसता. ह्या वांठारांत सैमीक सांठे भरपूर आसात. फुडल्या पिळगे खातीर उदकाचे सांठे तिगोवन दवरपाचे आसत जाल्यार, उदकाचें संवर्धन आनी ताचें पुनर्भरण कशें करचें, हाचें शिक्षण घेवप गरजेचें आसा.
उदक हें जिवन आसा, हें आमी सगळे आयकत आनी म्हणत आयल्यात, पूण हाचेर कोण विश्वास दवरतलो? उदकाचो दर एक थेंबो सावरप ही आजच्या काळाची गरज आसा. आज जर आमी उदक वांचयलें ना, तर आमच्या येवपी पिळगेक ताच्या दरेक थेंबा खातीर तळमळचें पडतलें. उदकाची पातळी सतत उणी जायत आसा. जंय 20 वर्सां पयलीं 40 फुटांचेर उदक मेळटालें, थंय आतां तें 90 ते 100 फूट सकयल गेलां. आमच्या देशांत खंय उक्तीं नळां, जाल्यार खंय कारणाबगर उदकाचो वापर जाता. भौशिक सुवातींचेर नळ चालू आसल्यार तो बंद करप ही आपली जापसालदारकी आसा हें कोणूच मानिना. खरें तर, दर एका मनशान आपली जापसालदारकी समजून, गरजेभायर नळ चालू दवरिनासतना, कपडे धुतना उण्यांत उणें उदक वापरचें. न्हातना वा हेर गरजां खातीर आमी जायते फावटी जाय तें परस चड उदक इबाडटात, तें आडावंक जाय.
आमच्या देशांत खंय उकते नळ, जाल्यार खंय विनाकारण उदकाचो वापर जाता. सार्वजनीक सुवातेर नळ चालू आसल्यार तो बंद करप ही आपली जापसालदारकी अशें कोणूच मानिना. पयलीं, दर एका मनशान आपली जापसालदारकी समजून, कपडे धुतना उण्यांत उणें उदक वापरचें, आनी न्हातना वा हेर गरजां खातीर आमी जें जाय तितलें उदक इबाडटात, तें टाळचें.
उदकाचो वापर सारक्या प्रमाणांत करपाक जाय. भौशीक सुवातांनी वा घरांत कारणा बगर नळ चालू दवरप म्हणल्यार उदकाचो इबाड करपच जावन आसा. आमी जायते फावट पळयतात की गांवची वा शारांतली उदकाची पायपलायन फुटल्यार कारंजा वरी उदक व्हांवताना दिसता. जायते फावट हाचे कडे दोन-तीन दीस आडनदर जाता.
जलसंवर्धन म्हणल्यार सामान्यपणान उदक सांठवण होच पर्याय लोकांचे मतींत येता. पयलीं बारा वर्सां उदका संबंदीत काम करतांना आयिल्ल्या अणभवा प्रमाणें उदका समस्येसंदर्भात सात प्रमुख प्रकारांनी काम करप शक्य आशिल्ल्याचें जाणवता.
1) उदक सांठवण, 2) उदक वाचोवप, 3) उदक दुशीत जायनासतना दवरप, 4) दुशीत उदकाचेर प्रक्रिया, 5) उदकाची गुणवत्ता, 6) उदक गाळणी आनी 7) जलज्ञान यज्ञ.

जलसंवर्धनाचीं सात मुखेल आंगां
उदक सांठवण: ‘उदक आडयात, उदक जिरयात’ ही चळवळ 40-45 वर्सां सावन चालू आसा. तलावां, बांद, भूजल पुनर्भरण, आनी शेततळी हाचे वरवीं उदक सांठोवप.
उदक वांचोवप: शेती आनी दरोजीच्या वापरांत उदकाचें कार्यक्षम वापर करप.
प्रदूशण नियंत्रण: न्हंयो, तळें आनी भूजल दुषित जावपा पासून सांबाळप.
पुनर्वापर: वापरिल्ल्या उदकाचेर प्रक्रिया करून तें शेती वा बागे खातीर वापरप.
गुणवत्ता: उदक पिवपा खातीर सुरक्षित आसा काय ना, हें तपासप.
गाळणी आनी चोरी: नळांतल्यान वा पायपलायनिंतल्यान जायनासतना व्हांवपी उदकाची गळटी आनी चोरी आडावपाक जाय.
जलज्ञान यज्ञ: लोकशिक्षणांतल्यान उदकाचें म्हत्व आनी संवर्धनाविशीं जागृती करप.
उदकाचें व्यवस्थापन हें प्रामुख्यान आतांच्या काळाची गरज आसा.

प्रा. किशोर वासुदेव वझे
नागेशीं