आवय ती आवय !

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

एक इल्लेंशें गोंय सोडल्यार हेर खंयच्या राज्यांत आमची भाशा राजभास जावंक शकता? महाराष्ट्र आनी कर्नाटक ह्या राज्यांनी ….

गोंयची सुटका जायत सावन पयलीं स वर्सां गोंयकारांची शक्त, तांचो दुडू आनी मोलादीक वेळ तांणी आपणाल्या प्रदेशाचें स्वतंत्र अस्तित्व राखपांत वगडावलें. अखेरेक 1967 या वर्सा तांच्या प्रखर येत्नांक येस आयलें. उपरांत आपणाली आवयभास कोंकणीक देशांतली एक स्वतंत्र साहित्यीक भास म्हूण भारतीय साहित्य अकादेमीची मान्यताय मेळोवपाक तेन्ना जायत्या कोंकणी साहित्यीकांक आनी म्हालगड्यांक भागीरथ प्रयत्न करचे पडले, तेदवेळा कोंकणी मोग्यांक गोंयांतल्या आनी गोंया भायल्या जायत्या कोंकणी विरोधकांक फुडो करचो पडलो. अखेरेक तांच्या येत्नांक 1976 वर्सा येस गावलें. हे घडणुकेच्या 10 वर्सां उपरांत गोंयांत 95 प्रतिशता परस चड लोक उलयतात ते कोंकणी भाशेक गोंय प्रदेशाची एकमेव राजभास करपा खातीर खूब मोटें आंदोलन गोंयकारांक उबारचें पडलें. देड वर्सां परस चड काळ चलिल्ले हे खर चळवळींत

कोंकणी पुतांक आपणाले प्राण वगडावचे पडले. हांगां मतीन धरपा सारकी गजाल म्हणचें गोंय मुक्त जालें त्या समयार आनी उपरांत जाल्ल्या इतिहासीक जनमत कौला वगतार लेगीत रक्ताचो एक पसून थेंबो हे भुंयेर सांडूंक नासलो. अखेरेक 1987 वर्सा कोंकणी भाशेक गोंयची एकमेव राजभास करपी थारावणी गोंयचे विधानसभेंत प्रचंड भोवमतांनी संमत जाली. देशांत हेर खंयचेच कडेन लोकांक आपलेच भाशे खातीर आपल्याच राज्यांत येदो व्हडलो संघर्श करचो पडूंक ना!

आतां कांयजाण हो सुटावो जाल्लो गोंयचे राजभाशेचो प्रस्न परतून उस्तून काडपाच्या वावराक लागिल्ले दिसतात. आकार आनी लोकां आंकडो हे नदरेन गोंया परस कितलेशेच पटींनी व्हड आसलेल्या महाराष्ट्र आनी कर्नाटक ह्या विशाल राज्यांनी प्रत्येकी फक्त एकूच भास राजभास आसा. तर मागीर एखादो जिल्हो सोबत अशा धाकटुल्या गोंयांक दोन राजभासो कित्याक? हें तर्कांत बसता व्हय? इतिहासांतल्या एका अपघाताक लागुन कोंकणी राज्याचो आकार ल्हान उरलो. नाजाल्यार मालवण सावन मंगळूर मेरेन कोंकणी किनारी राज्य आसतलें आसलें. देशांतल्या चडावत राज्यांक प्रत्येकी फक्त एकच राजभास आसा. 1994  वर्सा सावन स्वतंत्र भारतांतलीं राज्यां घडत रावलीं. तीं सगळीं भाशेच्या आदारार घडलीं. ‘उलोवपाची भास’ ‌ह्या एकाच तत्वार घडलीं. गोंयांत चडावत लोक एकूच भाशा उलयतात आनी आयकतात. ती म्हणल्यार कोंकणी.  देखून गोंय हे एकभाशी, दोन भाशी वा द्विभाशी न्हय.

गोंय राज्याची कोंकणी ही एकमेव राजभास. पूण ह्या राज्याच्या राजभास कायद्यात मराठी भाशेक मानाची सुवात भासा. भारतांतल्या हेर खंयच्याच राज्यांत थंय राजभास नासलेल्या एखादे भाशेक इतलें म्हत्वाचें स्थान आसना. पूण गोंयच्या शिक्षणांत, प्रसार माध्यमांत आनी प्रशासनांत मराठीक कोंकणीचे बरोबरीन मान आसा. गोंयांत जे मराठी राजभाशेचो आगरो धरतात ते चडशे कोंकणीभाशक आसात. ते मराठीचे मोगी आनी अभिमानी आसात. पूण तांणी एक गजाल समजुन घेवंक जाय की तांची मोगाळ मराठी भास एका राष्ट्ररूपी विशाल राज्याची एकमेव सम्राज्ञी आसा. खंयच्याच मराठीभाशकाक आनी मोग्याक अभिमान दिसपा सारकी ही गजात. देखून तांणी गोंयांत मराठी राजभास जावंक जाय हो आगरो व्हडा मनान सोडून दिवंक जाय. कारण ही मागणी नितीक धरून जायना. 

मराठी ही भारतांतल्या एका बळिश्ट राज्याची एकमेव राजभास आसप आनी कोंकणी ही देशांतल्या सगल्यांन ल्हान राज्याची एकमेव राजभास आसप ही गजाल मराठीमोग्यांक खालतेंपण हाडपी निश्चीतूच न्हय. एक इल्लेंशें गोंय सोडल्यार हेर खंयच्या राज्यांत आमची भाशा राजभास जावंक शकता? महाराष्ट्र आनी कर्नाटक ह्या राज्यांनी लाखांचे संख्येनी कोंकणी भाशक रावतात. पूण म्हणून ह्या राज्यांतल्या राजभास कायद्यांनी कोंकणीक इल्ली तरी सुवात आसा व्हय?

एक फावट सुटलेले प्रश्न परतुन उस्तून काडप समा न्हय. एका वगतार मुंबय शारा खातीर गुजराती आनी मराठी भाशकां मदीं संघर्श जाल्लो. तो 1960 वर्सा सोंपलो. गोंयच्या राजकी फुडाराचो वाद 1967 वर्सा मातयेक लागलो. तेच प्रमाण गोंयचो भाशावाद‌ एका व्हडा आंदोलना उपरांत 1987 ह्या वर्सा सांसणाचो सोंपलो. कोंकणी ही एक भारतीय भास आसा हें आमी विसरुंक जायना.

कोंकणी सांगातान दुसरी खंयचीय बी भास गोंयची राजभास जाली जाल्यार ह्या राज्यांतल्या भुरग्यांच्या फुडाराचे नदरेन तें घातक जातलें. थळावे जनतेचे हीत लक्षांत घेवन ह्या राज्याच्या सरकारान गोंयांत सरकारी नोकऱ्यां पासत कोंकणी भाशेचें गिन्यान आसप गरजेचें केलां. कोंकणी सांगातान मराठीय गोंयची राजभास जाली जाल्यार हांगाच्या 15 लाख लोकांक 12 कोटी लोकां वांगडा सर्त करची पडटली.

आयज कोंकणी गोंयची एकमेव राजभास जावन चाळीस वर्सां सरलीं. ह्या चार दसकांच्या काळांत मांडवी आनी जुवारीतलें जायतें उदक दर्याक वचून मेळ्ळें. मजगतच्या काळांत गोंय आनी कोंकणी हांचे भितर बरोच बदल जालो. गोंय आतां आदले वरी संघप्रदेश ना. तें कोंकणी भाशक स्वतंत्र राज्य जालां. आनी कोंकणी भासूय आदली उरूंक ना. तिचो आस्पाव आतां भारतीय संविधानाचे आठवे वळेरेंत जाला. आयज मेरेन पन्नास एक कोंकणी साहित्यीकांनी भारतीय साहित्य अकादेमीचे प्रतिष्ठीत अशे वर्सावळीचे पुरस्कार जोडल्यात.  दोग कोंकणी प्रतिभावंतांक ज्ञानपीठ आनी एकल्याक सरस्वती हे साहित्यातले सर्वोच्च सन्मान फावो जाल्यात. अशा वेळार गोंयचे राजभाशे संदर्भात कोंकणीची एकमेवताय ना जावप ही गजाल ते भाशेचो अनादर केल्ले वरी जातली. मावशी कितलीय गिरेस्त आसली म्हूण ती आपली आवय जावंक शकना. आवय ती आवय !

– प्रदीप लवंदे