द केअरटेकर ट्रॅप

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

काळजी घेवप्याच्या सापळ्याचें एक खाशेलपण म्हळ्यार असंतुलन. काळजी घेवपी सातत्यान दिता, तरी लेगीत तशीच वागणूक ताका मात क्वचितच मेळटा.

‘द केअरटेकर ट्रॅप’ हो एक समाजीक आनी मानसीक नमुनो, जातूंत कुटुंबांतल्या, समाजांतल्या, कामाच्या सुवातेर वा वेवस्थेंतल्या एका खाशेल्या वांगड्याक, आपल्या भोंवतणच्या सगळ्यांचें बरेपण म्हळ्यार फकत ताचीच जापसालदारकी आसा अशें दिसपाक लागता. सहानुभूती, परिपक्वता वा मजत करपाची खरी इत्सा म्हणून सुरू जावपी गजाल ल्हवू ल्हवू खर अस्मितायेंत रुपांतरीत जाता. व्यक्ती आतां फकत हेरांक आदार दिना जाल्यार तांच्या भावनांचें वेवस्थापन करप, तांचे प्रस्न सोडोवप, तांच्यो आकांक्षा पुराय करप आनी कितेंय करून एकचार सांबाळप हें ताका आपूण जावन बंधनकारक दिसता. काळाप्रमाण हें स्वता स्वताचेर लादिल्लें कर्तव्य एक सापळो जाता.
ही वृत्ती चड करून सुरवातीच्या जिवितांतल्या अणभवांतल्यान सुरू जाता. जायत्या कुटुंबांनी, खास करून सामुहीक कुटुंबांनी, एखाद्या भुरग्याक ‘जबाबदार’ची भुमिका दितात. तो म्हळ्यार धाकल्या भावभयणांक राखण दिवपाची अपेक्षा आशिल्लें व्हडलें भावंड आसूं येता वा पालकांच्या मतभेदांत मध्यस्थी करपी भावनीक संवेदनशील भुरगें आसूं येता. हातुतल्यान ल्हवू ल्हवू जापसालदारकी ही अस्मिताय जाता. काळजी घेवपी मनीस उपेगा वरवीं आपली मोल मेजपाक लागता. हेरांक ताची गरज आसल्यार ताका तें मोलाचें दिसता; ताची गरज नाजाल्यार ताका अप्रासंगीक दिसता.
जशी ही वृत्ती घट्ट जाता तसो काळजी घेवपी मनीस गरजो उक्तावचे पयलीं लेगीत अदमास करपाक लागता. बिलां फारीक जातात, संघर्श सुटावे जातात, उत्सव घडोवन हाडटात आनी संकश्टां वेवस्थापन जातात हाची खात्री तो करता. तो कागाळी धीर धरून आयकता, अर्थीक मजत दिता आनी दुसऱ्यांच्या महत्वाकांक्षेक आदार दिवपाक स्वताचो वेळ दिता. कामाच्या सुवातेरतो अतिरिक्त कामां आत्मसात करपी अवलंबून रावपी कर्मचारी जाता. इश्टागतींत तो सतत सल्लागार आसता. कुटुंबांतलो तो भावनीक नांगर आसता.
पूण अशा स्थिरतायेक मोलपडटा. काळजी घेवपी चड करून स्वताच्यो इत्सा चिड्डून दवरता, दुसऱ्यांच्यो अपेक्षा पुराय करपा खातीर वैयक्तीक सपनां फुडें धुकलता. कुटुंबीक बंधनां खातीरउपलब्ध उरपा खातीर तो करिअरची संद सोडून दिवंक शकता. संघर्श जावचो न्हय म्हणून तो आपलीं मतां व्यक्त करिनासतना ओगी रावपाक शकता. ताचो मेखळो वेळ लेगीत ताका विलासीपण दिसता. ताका शारिरीक ताण येवपाक शकता. अव्यक्त निराशा तिडकेंत रुपांतरीत जावंकशकता. अर्थीक नदरेन तो स्वताचे सुरक्षे कडेन दुर्लक्ष करतना दुसऱ्यांच्या आकांक्षांत गुंतवणूक करपाक शकता.
काळजी घेवप्याच्या सापळ्याचें एक खाशेलपण म्हळ्यार असंतुलन. काळजी घेवपी सातत्यान दिता, तरी लेगीत तशीच वागणूक ताका मात क्वचितच मेळटा. लोकांक ताच्या विस्वासपात्रतेची संवय जाता. तोसगळें हाताळपाक बळिश्ट आसा अशें ते मानतात. ताची लवचीकता अदृश्य जाता. निमाणें जेन्ना ताचेर भार येता तेन्ना मात ताका व्हडलोसो आदार मेळना, कारण ताणें नकळतपणान हेरांक, गरज तेन्ना आपल्या फाटी उबे रावचे परस, उरफाटे ताचेर आदारून रावपाचें प्रशिक्षण दिल्लें आसता.
मानसीक नदरेन ह्या वृत्तीचो स्वताच्या मोल आनी आसक्ती कडेन लागींचो संबंद आसा. दिवप बंद केल्यार ताचो मोग वा मान्यताय उणी जातलीअसो भंय काळजी घेवप्याक आसूं येता. एकचार सांबाळपाची गरज वैयक्तीक मर्यादेच्या आड येता. कुटुंब यंत्रणेचो एक वांगडी चड काम करता जाल्यार हेर वांगडी कमी काम करतात, जाका लागून एके तरेचो असमतोल तयार जाता. जितलो एक मनीस जापसालदारकी घेता तितलेच हेरांक तशें करपाची सक्ती उणी दिसता. अशे तरेन, वेवस्था स्थीर करपाचो काळजी घेवप्याचो यत्न अनवळखीपणान अवलंबन कायम दवरता.
सांस्कृतीक कथनांय हे वागणुकेक बळगें दितात. बऱ्याच समाजांनी त्याग आनी निस्वार्थीपणाचो गौरव करतात. आपलें जिवीत पुरायपणान दुसऱ्यांक ओंपपी व्यक्तींच्यो कथा नैतीक आदर्श म्हणून मनयतात. परोपकार तोखणायेचो आसलो तरी सतत स्वता कडेन दुर्लक्ष करप समा न्हय. ओगीच कश्ट सोंसप म्हणल्यार सद्गुणीअसो समज काळजी घेवपी मनशाचो जावं येता. ‘ना’ म्हणप ताका स्वार्थीपणाचें दिसता. मर्यादा घालप म्हणल्यार विश्वासघात अशें ताका दिसता. ताका लागून तो सदांच दुसर्‍यांकदिवपाच्या चक्रांत आडकून उरता.
हाचे दीर्घकाळाचे परिणाम खर आसूं येतात. बर्नआउट म्हळ्यार भावनीक थकवो आनी उणी जाल्ली वैयक्तीक पूर्णताय अशे परिणाम दीर्घकालीन काळजी घेवप्यांच्या संदर्भांत जावं येतात. काळा प्रमाण व्यक्तीक अस्मितायेचो गोंदळ जावं येता. ताचें जिवीत पुरायपणान दुसऱ्यांची सेवा करपा भोंवतणी घुंवत जाल्यार ताका एका साद्या प्रस्नाक जाप दिवपाक कश्ट पडूं येतात तो म्हळ्यार, “म्हज्या जापसालदारके भायर हांव कोण?”
काळजी घेवप्याच्या सापळ्यांतल्यान मुक्त जावपाक जाणीवपूर्वक यत्न करचे पडटात. पयलें पावल म्हळ्यार जागृताय. जापसालदारी वांटून घेवची पडटा हें मान्य करप. काळजी घेवप्यान ‘आपले बगर सगळें कोसळटलें’ अशा समजुतीक आव्हान दिवचें पडटलें. मर्यादा थारावप, कामां हेरांक दिवप आनी वैयक्तीक गरजो उक्तावप शिकप गरजेचें. सुरवेक घडये लोक ह्या बदलाकप् रतिकार करत, कारण तांकां पोन्न्यो संवयी सोयीच्यो जाल्ल्यो आसतात. तरी खरे संबंद मोन्या त्यागाचेर न्हय तर परस्परतायेचेर फुलतात.
निमाणें हेरांची काळजी घेवप हो एक उदात्त गूण, पूण स्वताची काळजी घेवपाचो आस्पाव तातूंत आसूंक जाय. काळजी घेवपी जेन्ना हेरां वांगडाच स्वताच्या आकांक्षांक मोल दिवपाक शिकता तेन्ना तो आत्मत्याग करपी हुतात्मा सावन बरें योगदान दिवपी जाता. तो जेन्ना काळजी घेवप बंद करता आनी वेवस्थे भितर स्वताचें बरेपण तितलेंच म्हत्वाचें हें ताका समजता तेन्ना हो सांपळो विरगळटा.

डॉ. चिन्मय मधू घैसास
9823728640