गिरायक किंमत निर्देशांक आधारभूत वर्सांतली सुदारणां :कितें बदललां आनी तें कित्याक म्हत्वाचें आसा?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

देशांतल्या मॅक्रो इकॉनॉमींत म्हारगाय हो सगळ्यांत बारीकसाणेन पळोवपांतल्या निर्देशकांतलो एक आसा. हो एक घटक जो चडशे लोक आपल्या दिसपट्ट्या जिणेंत नेमान घरगुती खर्चांतल्यान अणभवतात. गिरायक किंमत निर्देशांका खाला कुटुंबां नेमान वापरतात त्या वस्तू आनी सेवांच्या दरांचो नियाळ घेवन हें वास्तव समजून घेतात. हातूंतल्यान दिसपट्ट्या अणभवांचें रुपांतर चलन फुगवट्याचे अधिकृत मापांत जाता. सामान्य मनशाचे नदरेंतल्यान पळयल्यार गिरायक मोल निर्देशांक हो दिसपट्ट्या जिणेचो एक अव्यक्त हारसो आसा. हो हारसो मुखेलपणान ताटांत जेवण, तकलेर छप्पराचें भाडें आनी येरादारी खातीर लागपी इंधन ह्या सारक्या गरजेच्या खर्चांत जावपी बदलांची नोंद दवरता.
जरी हो एक सादो आंकडो दिसता आसत, तरी तो कुटुंबांच्या दृश्टीकोनाचें प्रतिनिधित्व करता आनी गरजेच्या गजालींचें वेवस्थापन करपा खातीर येणावळ आनी समाजीक सुरक्षे खातीर जाय आशिल्ल्या तडजोडीं खातीर मार्गदर्शन दिता. गिरायक मोल निर्देशांकाचेर आदारीत चलन फुगवट्याचो दर लेगीत कळंतर आनी चलन फुगवट्याचेर नियंत्रण दवरपा संबंदीत निर्णय घेतना भारतीय रिझर्व्ह बँके खातीर एक मुखेल निर्देशक म्हूण काम करता. देखूनच जेन्ना गिरायक किंमत निर्देशांक वास्तवाचें अचूक प्रतिबिंब दाखयता, तेन्ना ह्या आदाराचेर तयार केल्लीं धोरणां लोकांच्या खऱ्या अणभवाक चड बरो प्रतिसाद दिवपी थारतात.
म्हारगाय म्हणल्यार फक्त दर वाडप न्हय. दरांत जावपी ह्या बदलांचो घरगुती अर्थीक नियोजनाचेर कसो परिणाम जाता हाचेंय म्हत्व आसा. देखून, फक्त दरांचो नियाळ घेवप इतलेंच म्हत्वाचें न्हय तर निर्देशांक लोकांच्या प्रत्यक्ष उपभोगाच्या पद्दतीचें प्रतिबिंब दाखयता हाची जतनाय घेवप लेगीत तितलेंच म्हत्वाचें. हे फाटभुंयेर 2012 ते 2024 ह्या मुळाव्या वर्सांखातीर भारताच्या सद्याच्या गिरायक किंमत निर्देशांकांत केल्ल्या बदलांचेर आमी नदर घालपाची गरज आसा. फाटल्या मुळाव्या वर्साच्या फेरबदला उपरांत देशाचे अर्थवेवस्थेंत म्हत्वाचे बदल जाल्यात. शारीकरण वाडलां, सेवा क्षेत्राचो विस्तार जाला, डिजिटल प्लॅटफॉर्माक लागून लोकांची खरेदी करपाची संवय बदलल्या, आनी घरगुती खर्चांतूय चड विविधताय आयल्या.
देखून, 2023-24 वर्साच्या घरगुती उपभोग खर्चाच्या ताज्या सर्वेक्षणाचेर आदारीत 2024 गिरायक किंमत निर्देशांक माळ अद्ययावत केल्या. काळा प्रमाण लोकांची पसंती आनी खर्चाची पद्दत बदलत आशिल्ल्यान गिरायक मोल निर्देशांकांत वेगवेगळ्या वस्तू आनी सेवांक दिल्लें म्हत्व ते प्रमाण दिसून येता. ज्या वस्तूंचेर आतां घरां चड खर्च करतात तांकां चड वजन दिलां, जाल्यार वट्ट खर्चांत ज्या वस्तूंचो वांटो उणो जाला तांकां उणो वजन दिलां. हाचो अर्थ सीपीआय दर बदलांचें मापन करता जे घरांच्या अर्थसंकल्पाच्या नियोजनाचेर खरो परिणाम करता. वाडटी येणावळ, बदलपी जिणेशैली, सेवांचेर वाडिल्लो खर्च ह्या सारकिल्या उदेंत्या प्रवृत्तींचें प्रतिबिंब पडचें हे खातीर उपभोगाची बास्केट (वस्तूंचो संच) लेगीत अद्ययावत केल्या.
गिरायक मोल निर्देशांकांत कितें मेजता तें अद्यावत करप म्हत्वाचें, पूण हो निर्देशांक मेजपाची पद्दत अद्यावत करप तितलेंच म्हत्वाचें. ते प्रमाण सुदारीत गिरायक किंमत निर्देशांक आतां भारताची स्वताची खाशेलपणां तिगोवन दवरता आनी त्याच वेळार तो आंतरराष्ट्रीय मानकां कडेन चड सुसंगत आसा हाची खात्री करता. ताका लागून भारतांतल्या महागाईच्या स्वरुपाची हेर देशां कडेन तुळा करप सोंपें जालां. हाका लागून धोरणकर्त्यांक भारतांतल्या दरांत जावपी बदल संवसारीक संदर्भांत कशे बसतात हें समजून घेवपाक मजत जाता, तशेंच लोकांच्या दिसपट्ट्या जिणेचेर परिणाम करपी घटकां कडेन आडनदर करची ना. देखून, कुटुंबांच्या नदरेंतल्यान हें अद्ययावतीकरण खूब म्हत्वाचें थारलां.
गिरायक किंमत निर्देशांका खातीर म्हायती एकठांय करपाची पद्दत लेगीत लोकांच्या खरेदी आनी खर्च करपाच्या सवयी प्रमाण अद्ययावत केल्या. पारंपारीक बाजार सर्वेक्षणांत अजुनूय खास करून अन्न आनी हेर गरजेच्या वस्तूंचे दर एकठांय करतात. पूण 2024 च्या आराखड्या खाला दूरसंचार सेवा, विमान भाडे आनी हेर कांय सेवांचे ऑनलायन दर नोंद करपाची नवी पद्दत सुरू केल्या.
गिरायक किंमत निर्देशांकाच्या नव्या माळेंत दराची म्हायती एकठांय करपा खातीर संगणकाच्या आदारान एक पद्दत आपणायल्या. हाका लागून मनशाच्यो चुको उण्यो जाल्यात आनी प्रत्यक्ष वेळार निरिक्षण करप शक्य जालां. ताका लागून दर संबंदीत म्हायतीच्या दर्ज्यांत आनी वेळार म्हायती नोंद करपांत सुदारणा जाल्या. गिरायक दर निर्देशांकांचेर आदारीत, दिसपट्ट्या जिणे कडेन संबंदीत निर्णय घेतात, जशें रीण कितलें म्हारग आसतलें, बचतींतल्यान कितली येणावळ मेळटली, आनी वाडट्या दरांचो घरगुती अर्थसंकल्पाच्या नियोजनाचेर कसो परिणाम जातलो. देखून ह्या निर्देशांकाचो दर्जो आनी तातूंत आशिल्ल्या डेटाची कालबद्धताय खूब म्हत्वाची आसा.
आतां नव्या मुळाव्या वर्सा खातीर गिरायक मोल निर्देशांक चड करून रेल्वे भाडे, टपाल शुल्क, इंधनाचे दर आनी भौशीक वितरण वेवस्थेंतल्यान विकपी वस्तू संबंदीत सरकारी स्त्रोतां कडल्यान मेळिल्ल्या अधिकृत म्हायतीचेर आदारून आसता. हाचो अर्थ बाजारांतल्या सर्वेक्षणांत चुको आनी पूर्वग्रह येवपाची शक्यताय आतां उणी जाल्या आनी ताका लागून हे संबंदीचे आंकडे चड अचूकपणान नोंद जाल्यात. सर्वेक्षणाची म्हायती, प्रशासकीय नोंदी आनी डिजिटल दराचे स्रोत हांच्या एकत्रीकरणाक लागून आदल्या पद्दतींच्या तुलनेंत म्हत्वाच्यो सुदारणा जाल्यात, जाका लागून दर कशे बदलतात हाचें चड विस्वासांत घेवपा सारकें चित्र आमकां मेळटा.
मुळाव्या वर्सा संबंदीत अशा व्यापक सुदारणा प्रक्रिये फाटल्यान तितलेच म्हत्वाचे संस्थात्मक यत्न आसात आनी ते मान्य करप तितलेंच म्हत्वाचें. हातूंत प्रादेशीक कार्यालयां, सांख्यिकी खातें, तशेंच राष्ट्रीय आनी आंतरराष्ट्रीय पांवड्यावेल्या तज्ञ संस्थां मदीं बरोच समन्वय आसपावता. तेचपरी हे प्रक्रियेंत पद्दतींची खूब बारीकसाणेन आनी पुराय तपासणी करप, पर्यायांची चांचणी करप आनी अर्थशास्त्रज्ञ आनी ह्या मळावेल्या तज्ञां कडेन विस्तृत सल्लो घेवप हांचो आस्पाव जाता. इतलेंच न्हय, तर हे बदल पारदर्शक, समजुपाक सोंपे आनी पद्दती प्रमाण व्यवहार्य आसात हाची खात्री करपा खातीर सांख्यिकी आनी कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयान तज्ञ गट, आंतरराष्ट्रीय संस्था आनी संबंदीत भागधारकां कडेन चर्चा केली हाची नोंद घेवपा सारकी आसा.
वस्तूंचो संच, वजन आनी म्हायतीचे स्रोत अद्ययावत केले आसले तरी गिरायक किंमत निर्देशांकाचो मुखेल हेतू तोच उरला. म्हणल्यार घराब्याचे नदरेंतल्यान दर कशे बदलत आसात हाचो मागोवा घेवप. अर्थात, ही सातत्य गरजेची आसा कारण तातूंतल्यान आमकां काळाप्रमाण दरांची तुळा करपाक मेळटा. दुसऱ्या उतरांनी सांगचें जाल्यार, दिसपट्ट्या जिणे कडेन संबंद वगडावनासतना धोरणकर्त्यां खातीर एक विस्वासांत घेवपासारको मार्गदर्शक म्हूण काम करपाच्या हेतान निर्देशांक सुदारणा करीत आसा अशें निश्चीतपणान म्हणूं येता.
खरें म्हणल्यार दर एका आंकडेवारी फाटल्यान लाखांनी लोकांचे जिणेचे अणभव आसतात आनी निमाणें हे आंकडे लोकां कडेन संबंदीत आसतात. गिरायक किंमत निर्देशांक आमकां ह्या वास्तवाची याद करून दिता. दर दर दिसपट्ट्या जिणेक कसो आकार दिता हाचो सोद घेता आनी त्याच बरोबर धोरणात्मक निर्णयां खातीर गरजेची म्हायती दिता. देखून गिरायक किंमत निर्देशांक फकत एक आंकडो उरचो न्हय. देशभरांतल्या लोकां मुखार आशिल्ल्या वास्तवाचो खरो हारसो म्हूण तो काम करपाक जाय. हे संदर्भांत, सांख्यिकी आनी कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयान मुळावें वर्स अपडेट करपाच्या चालू प्रक्रिये वरवीं गिरायक किंमत निर्देशांक अचूक, अद्ययावत आनी सुसंगत आसा हाची खात्री केल्या.

सौरभ गर्ग
(लेखक सांख्यिकी आनी कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाचो सचीव आसात. लेखांत व्यक्त केल्लीं मतां ही ताचीं वैयक्तीक मतां आसात)