भांगरभूंय | प्रतिनिधी
‘केंस काडल्यार मडें ल्हव जायना’, किरकोऴ गजालींनी व्हडलें काम़ जायना हें सांगपी ही म्हण.
काल म्हाका सदा मेळ्ळो. तोंड सामकें पडिल्लें. हरशीं सदांच हांसतें मुखामळ आशिल्ल्या सदाक आयज अकस्मात कितें जालें हाचो म्हाका प्रस्न पडलो. हांवें सदाक विचारलें. सदान आपल्या एका सोयऱ्याची गजाल सांगली. सदान ताका एका ज़मनीच्या वेव्हारा विशीं खबर काड म्हण सांगलें, त्या सोयऱ्याऩ सदाक कांयच पत्तो लागूंक दिनास्तना तो जागो आपणेंच विकतो घेवन मेकळो जालो. “जाणां मरे! हांवें हाचेर इतलो विस्वास दवरलो ताणें म्हजो ‘केंसान गळो कापलो’.” ‘केंसान गळो कापप’ म्हळ्यार वयल्या वयर गोड उलोवन विस्वासघात करप. केंस म्हळ्यार कसलेंच शस्त्र न्हय. अशे तरेन गोड उलोवन फ़सोवप म्हळ्यार ‘केंसान गळो कापप’.
केंस म्हळ्यार त्वचेंतल्यान (कातींतल्यान) येवपी लांबट तंतू. ते कॅरोटीन ह्या प्रोटिना (प्रथिन) पासून घडटात. फ़कत सस्थन प्राण्याकूच केंस आसतात. केंस निसर्गान कातीचें संरक्षण करपाक घडयल्यात. मनशाच्या वा सस्थन प्राण्याच्या आंगांत जितलीं छिद्रां आसात तांचें संरक्षण करपाक केंसांचो उपेग जाता. आतां मनीस जातीन केंसांक आपल्या सोबीतकाये कडेन जोडल्यात ती गजाल वेगळी. पूण मुळांत केंसांचो उपेग संरक्षणा खातीर आसता.
त्या खातीर आमकां तकलेक, दोळ्यांच्या पापणेक, भोंवयांक, पोल्याक, नाकांत, हात पांयार, मनशाच्या बाकीच्या आंगार आनी गुप्तांगांचेर केंस दिश्टी पडटात. कोंकणींत केंसांक त्या त्या जाग्यार आसात तशीं तांकां नांवां आसात. देखीक खाड, मिश्यो, गुप्तागांवेले केंस आदी.
कोंकणींत केंसाचेर आदारिल्ल्यो साबार म्हणी आनी वाक्प्रचार आसात.
-‘केंस मारुंक वतल्याक येतलो-वतलो म्हालो’, ह्या म्हणी फ़ाटली काणी अशी: एक फ़ावट एका मनशाक केंस मारून घेवपाचें आसलें. ताका आशिल्ली शेंडी! म्हण्टगीर शेंडये भोंवतणी भोंवरो दवरपाचो आनी भोंवऱ्या भोंवतणचे केंस म्हाल्या कडल्यान कापून घेवपाचे. त्या मनशाक केंस मारून घेवपाक खूब कळाव जाल्ल्यान तागेले ताळवेवेले केंस बरेच वाडिल्ले आनी भीस धरिल्लेवरी दिसतालें. देखून बेगोबेग केंस मारून घेवपाची ताका तिश्टत लागिल्ली.
आदल्या काळार म्हाल्याचीं शॉपां वा सलूनां नासलीं. तेन्ना म्हालो हातांत हॉडप (केंस कापपाक लागता तितलेंय सामान भरून घेतिल्लें एका पत्र्याचें, लाताचें बॅग) घेव़न गांवांत भोंवतालो आनी लोकांची येरादारी चड आशिल्ल्या जाग्यार वा बाजाराक लागीं अश्या जाग्यार वा झाडाच्या मुळांत साव़ळेक बसतालो. सर्वसामान्य मनीस थंय वचून आपले केंस मारून घेतालो. पूण़ कोणूय खाऩदानी, व्हड मनीस आसल्यार ताका आपल्या घरा आपोवन केंस मारून घेतालो. मागीर म्हालो आपलें हॉडप घेवन तागेर वचून तागेले केंस मारतालो.
ह्या म्हाल्याच्या हॉडपांत एक दांतोणी, एक कातर, एक लांबचे लांब वाखर, एक शाब्बा कुडको, शाबू लावपा खातीर ब्रश, एक उदका खातीर वाटी, फ़डकेचो कुडको आनी हात़ पुसपा खातीर आंग़सो. इतलीय सामुग्री त्या बॅगांत घालून भोंवतालो.
तर हो केंस मारून घेवपाक सोदपी म्हाल्याच्या सोदांत ताकतिकेन रस्त्यावेल्यान चलतालो. वाटेर वचपी दर एक मनशाक नियाळटलो. ताच्या हातांत हॉडप आसा काय म्हणून तेळटालो. कोणाच्याय हातांत कसलीय पोटली वा पोती दिश्टी पडली आनी तो मनीस़ पयस आशिल्ल्यान ताच्या हातांत कितें आसा तें सारकें वळखूंक मेळ्ळें ना जाल्यार तें हॉडप आसूंक जाय असो ताका दुबाव मारतालो आनी त्या दुबावा बरोबर तो म्हालोच आसूंक जाय असो दुबाव मारतालो. आस्थेन तो ताका गांठूंक म्हणूऩ ताचेवशीं दोन पावलांय मारतालो आनी लागीं पावलो तसो, ताच्या हातांत आसा तें हॉडप न्हय आनी तो म्हालोय न्हय म्हणपाची खात्री जावन ताचो विरुस जातालो आनी परतूय़ तो म्हाल्याची वाट पळोवंक़ लागतालो.
सांगपाचें म्हळ्यार, तो इतले तिश्टतीन म्हाल्याची वाट पळयतालो की ताका येतलो वतलो म्हालो कसो दिसतालो. तसो ताका भास जातालो. जेन्ना मनशाच्या मनांत कसलीय गजाल आस्थेन घोळटा तेन्ना तीच गजाल़ ताच्या दोळ्यां मुखार उबी रावता. ‘खाड वाडल्यार, सगळे न्हावी दिसतात’, ह्याच अर्थाची दुसरी एक म्हण
‘आगळान गळो कातरता’, गोड गोड उलोवन विश्वासघात करपी मनशाक ही म्हण वापरतात. नजाकतीन कोणूय आपल्याच मनशाक फ़टयता तेन्ना ही म्हण म्हणटात. आगळ- केंसांचो पड.
सखाराम शेणवी बोरकार
9923306751
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
