खोल दर्याचो राखणदार : कॅप्टन डीन झेवियर मेंडोन्सा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

​निश्ठा, प्रामाणीकपण हे जिणेंतले दोन अत्यंत गरजेचे गूण आसात. तातूंत कसलोच आडपडदो नासता; ते एक तर तुमच्यांत आसतात वा नासतात.

सलाम फौजी

​कॅप्टन डीन झेवियर मेंडोन्सा (निवृत्त) हे नौदलाच्या सगळ्यांत खास अशे ‘सबमरीन आर्म’ (पाणबुडी विभाग) खातीर लागपी तांत्रिक हुशारी आनी मानसिक बळाचें एक जिवें उदाहरण. गोंयांतल्या शांत दर्यादेगे पसून ते हिंदी म्हासागराच्या खोल आनी दाबा खालच्या उदका मेरेनचो तांचो प्रवास, दर्यावर्दी कसब आनी भारताचें फुडारपण घडोवपा खातीर तांणी दिल्ल्या योगदानाचें दर्शन घडयता.

​गोंयांत जल्मल्ल्या कॅप्टन मेंडोन्सा हांचें शालेय शिक्षण मडगांवच्या लॉयोला हायस्कूलांत जालें. फुडलें पदवी शिक्षण फोंडेच्या गोवा इंजिनीअरिंग कॉलेजींत ‘इलेक्ट्रॉनिक्स अँड टेलिकॉम’ विभागात जालें. ह्या शिक्षणान तांकां नौदलाच्या तांत्रिक विभागात 33 वर्सां सेवा करपा खातीर लागपी बुन्याद दिली. ​आयएनएस मांडवीच्या नौदल अकादमींतल्या प्रशिक्षणा उपरांत आनी आयएनएस वल्सुरा हांगा देड वर्साच्या तांत्रिक प्रशिक्षणा उपरांत, तांणी सगळ्यांत कठीण अश्या ‘सबमरीन’ विभागाची वेंचणूक केली.

​कॅप्टन मेंडोन्सा हांची वळख एक हुशार ‘सबमरीनर’ (पाणबुडी चालक) म्हणून आसा. तांणी ‘फॉक्सट्रॉट’ आनी ‘सिंधुघोष’ (किलो-क्लास) ह्या डिझेल- इलेक्ट्रिक पाणबुड्यांचेर काम केलें. नौदल गोदींत आसतना तांणी ‘एसएसके’ वर्गाच्या पाणबुड्यांच्या पयल्या व्हडल्या दुरूस्ती कामांत (Medium Refit) उप-प्रकल्प संचालक म्हणून काम पळयलें. तशेंच, तांणी तेरा वर्सां पाणबुडी आराखडो आनी चार वर्सां खाशेल्या प्रकल्पांच्या पाणबुडी बांदावळींत मोलाचें योगदान दिलें.

कर्तृत्वाची खरी परिक्षा

​पाणबुडयेंतली जीण अत्यंत धोक्याची आसता, जंय चुकीक कसलेंच स्थान नासता. बुडिल्ले पाणबुडींतल्यान सुटका करपाचे उपाय जरी आसले, तरी आज मेरेन बुडिल्ल्या पाणबुडींतल्यान कोणूच वांचून येवंक ना, हें मतींत दवरप गरजेचें. ह्या विभागात येवप हें स्वखुशेन आसता, पूण थंय पात्र जावपा खातीर ‘टॉरपीडो ट्यूब क्लॉस्ट्रोफोबिया टेस्ट’ आनी ‘३० मीटर वॉटर टॉवर एस्केप’ सारक्यो कठीण शारिरीक चाचण्यो हुपच्यो पडटात. उपरांत कठीण लेखी परिक्षा आसता, जंय पाणबुडीच्या दरेक भागाची पूर्ण माहिती आसप गरजेचें. हे सगळें जाले उपरांत निमणी आनी महत्त्वाची परिक्षा म्हणल्यार ‘डायव्ह तिकीट’. हें तिकीट मेळप म्हणल्यार पाणबुडीचेर जबाबदारी सांबाळपाचो विश्वास मेळवप, जो ‘कमांडिंग ऑफिसर’ दर्यांतल्या कामगिरीचेर थारायता.

​​मानसिक सोशिकसाण : कित्येक सप्तकां सूर्यप्रकाशा विना, संपर्का विना आनी अत्यंत उण्या जाग्यांत मेळून-मिसळून रावपाचें कसब.

​तांत्रिक नैपुण्य: इलेक्ट्रिकल, इलेक्ट्रॉनिक्स आनी वेपन कंट्रोल विभागाचे प्रमुख म्हणून दरेक यंत्रणा सुरळीत दवरपाची जबाबदारी.

​पाणबुडी हाताळप: उदकाखाला पाणबुडीचो समतोल राखप आनी ताच्या नियंत्रण यंत्रणांची बारकायेन जाण आसप.

​आपल्या कारकीर्दीच्या निमण्या टप्प्यांत, कॅप्टन मेंडोन्सा हांणी गोयांतल्या तरणाट्यांक सेवा दिली. ‘१ गोवा नेव्हल युनिट एनसीसी’ चे कमांडिंग ऑफिसर म्हणून तांणी मोलाचें काम केलें. तांच्या दोन वर्सांच्या कार्यकाळांत तांणी एनसीसीशीं जोडिल्ल्या शाळा- कॉलेजांची संख्या वाडयली आनी सुमार एक हजार नवो तरणाटो ह्या प्रवाहांत आयलो.

कॅप्टन मेंडोन्सा हांच्या मतान एनसीसी हो फकत एक छंद नासून ती एक “जिवीत जगपाची पद्धत” आसा. तांणी मांडिल्ले कांय मुखेल विचार: ​एनसीसी प्रशिक्षणाक उच्च शिक्षणांत श्रेयांक (Academic Credit) मेळपाक जाय.

​एनसीसी अधिकाऱ्यांक (ANO) तांच्या लश्करी प्रशिक्षणाचो फायदो तांच्या नोकरींतल्या बडटे खातीर मेळपाक जाय.

​निश्ठा, प्रामाणीकपण हे जिणेंतले दोन अत्यंत गरजेचे गूण आसात. तातूंत कसलोच आडपडदो नासता; ते एक तर तुमच्यांत आसतात वा नासतात.” अशें कॅप्टन डीन झेवियर मेंडोन्सा सांगतात. 

​​कॅप्टन मेंडोन्सा हांकां एक ‘शिक्षक-अधिकारी’ म्हणून वळखतात, जांच्यांत एका पाणबुडी चालकाचो निर्धार आनी एका मार्गदर्शकाचें काळजी घेवपी मन आसा. “स्वत: उदाहरण जावन फुडारपण करा” हें तांचें ब्रीदवाक्य आशिल्लें.

​आयज ते आनी तांची घरकान्न कुडटरी आपल्या ‘वॅल व्हर्डे’ (Val Verde) ह्या फार्महावसाचेर आधुनिक शेती करतात. स्वताच्या हातांनी शेतांत काम करून ते सैमा कडेन कशें परतून वचप, हाचो एक आदर्श तरणाट्यां मुखार दवरतात.

जॉन आगियार