भांगरभूंय | प्रतिनिधी
….अश्या वेळार फाटलीं चार दसकां कोंकणी साहित्याचें दालन गिरेस्त करपी लेखक अभयकुमार वेलींगकार हांचें ‘सारांश’ हें समिक्षापर पुस्तक कोंकणींत येता.
साहित्य समिक्षा म्हणल्यार साहित्य कृतींचो तर्क संगत अभ्यास, खंयचेय घडणुकेचो बारीकसाणेन सोद लावप, विश्लेशण करून अर्थ लावप आनी तशेंच तिची मोलवणी करप. समिक्षा म्हणल्यार मजकुराची रचणूक, अर्थ आनी संस्कृतीक संदर्भ सोदून काडपाचें साधन. समिक्षा ही सौंदर्य गुणांच्या ‘मनांचो खेळ’ म्हणून वावुरता. वाचनाचो आनंद वाडयता. सोंपे भाशेन सांगचें जाल्यार मजकूर, लेखक आनी वाचक हांचे मदलो संबंध समजून घेवपाक मजत करता. पूण, आयच्या आधुनीक साहित्यांत समिक्षेच्या वापरांत नवीन उदाहरणांचो आस्पाव जाला. नवी समिक्षा (New Criticism)- भायल्या संदर्भा कडेन आडनदर करून फकत पानांचेर आशिल्ल्या उतरांची रचणूक आनी रुपाची तपासणी करप हाचेर समिक्षक समिक्षा करतात. वाचक – प्रतिसाद म्हणल्यार वाचप्याचीं वैयक्तीक प्रतिक्रिया आनी अणभव मजकुराच्या अर्थाक कसो आकार दिता हाचें विश्लेशण करप. चरित्रात्मक – इतिहासीक समिक्षा हातूंत लेखकाच्या जिविताचे आनी निर्मितीच्या इतिहासीक संदर्भांचो सोद करून एका ग्रंथाचो अर्थ लावप. अनुकरणात्मक समिक्षा ( Mimetic Criticism) म्हणल्यार एक ग्रंथ वा पुस्तक जिविताचें आनी संवसाराचें कितलें अचूक प्रतिनिधित्व करता. ताचेर आदारून ते कृतीक न्याय दिवप.
कोंकणी साहित्यांत समिक्षेच्या मळ्यांत आमच्या म्हालगड्यांनी खूब तोखणायेचो वावर केला. तांचो आयज उगडास काडचोच पडटा. चड करून प्रा. लक्ष्मण सरदेसाय, डॉ हरिश्चंद्र नागवेंकार, दामोदर मावजो, हेमा नायक, माधव बोरकार, एस डी तेंडुलकार, डॉ सु. म. तडकोड, डॉ किरण बुडकुले, स. माधवी सरदेसाय, सखाराम शेणवी बोरकार, डॉ भूषण भावे, डॉ प्रकाश वजरीकार, पंढरीनाथ लोटलीकार, डॉ राजय पवार, डॉ चंद्रलेखा डिसौझा आनी हेर. तशें ना म्हणल्यार लेखक आनी संशोधकांनी समिक्षारुपी लेखन हाताळ्ळां, जें अजून मेरेन कांय कारणाक लागून पुस्तक रुपांत आयलें ना. साहित्या खातीर समिक्षा ही सदांच प्रेरणादायी आसता. हालींच मंगळुरचे कवी आनी समिक्षक एच्चेम पेरनाळ हांच्या “कोंकणी काव्यें: रुपां आनी रुपकां” पुस्तकाक साहित्य अकादेमीचो पुरस्कार लाबलो. कोंकणी समिक्षेचे मळार समिक्षा प्रकाराक सु-पीक आयलें.
कोंकणी साहित्यांत व्हड प्रमाणांत साहित्य निर्मणी घडटा. अश्या वेळार फाटलीं चार दसकां कोंकणी साहित्याचें दालन गिरेस्त करपी लेखक अभयकुमार वेलींगकार हांचें ‘सारांश’ हें समिक्षापर पुस्तक कोंकणींत येता. पळोवन खोस जाली. पुस्तकांत अभयबाब हांणी गोंय धरून गोंया भायल्या लेखकांच्या कोंकणी पुस्तकांचेर लेखन केलां. सुमार 17 लेखांनी गुंथिल्लो वळेसर पुरायपणान समिक्षेक ओंपिल्लो नासलो तरी वाचप्यांची आस्वादन तांक वाडोवंक, तेच परी तरणाट्यांक मार्गदर्शन करून खात्रेन समाधान दितले अशी आस्त धरूं येता.
मुळांत, सारांश समिक्षा, परिचयात्मक समिक्षा, विमर्शीक – विश्लेणात्मक समिक्षा आनी मुल्यांकन समिक्षा अशे पुस्तक समिक्षेचे कांय वर्ग मुखेलपणान मानतात. अभयबाबाचें ‘सारांश’ वाचतना तांणी पयल्या तीन आंगाक स्पर्श केल्ल्याचें खात्रेन जाणवता. तांणी साद्या, सोंप्या आनी नकसूद उतरांनी आपलें मत परखडपणान मांडलां.
सद्याच्या साहित्याचें बळगें, दुबळेंपण, परिणामाचें मुल्यांकन आनी अर्थ लावप हांचो विमर्शीक विश्लेशण म्हूण आस्पाव जाता. कांय संशोधकांच्या मतान, ‘तुमच्या स्वताच्या वावराचेर परिणाम करपी अंतदृश्टी उक्ती करपाक साहित्या कडेन खोलायेन संलग्नताय जाय पडटा.’
दुसरे वटेन सारांशांत वेग- वेगळ्या माध्यमां वयल्यान मेळिल्ली म्हायती एकठांय करून एकवटीत नियाळ तयार करपाचेर भर दितात. ही प्रक्रिया मुल्यमापन समिक्षेंत खोलायेन वचनासतना मुखेल सोद उजवाडाक हाडटात. हो फरक समजून घेवप तुमच्या साहित्य समिक्षेंत स्पश्टताय वाडोवंक शकता. तेच भशेन तुमच्या संशोधनांतल्यान घटमूट वादांक आदार दिवंक शकता.
साहित्य समिक्षेंत, समिक्षणांत्मक विश्र्लेशण आनी सारांश हांचे वेग- वेगळे उद्देश साध्य करप, ही मोख आसूं येता. मात सारांशांत म्हायती संक्षेपींत करप, वेग-वेगळ्या स्रोतांच्यो मुखेल कल्पना अर्थ लायनासतना धरप, हांचो आस्पाव जाता. तातूंत स्पश्ट नियाळ मेळटा. जाका लागून वाचप्यांक गरजेचे मुद्दे बेगीन समजूंक लागतात.
अभयकुमार बाबाचें ‘म्हजें रायबन’, ‘जाणवय’ हो उत्कृश्ट लेखांच्यो देखी म्हूण घेवं येता. ‘जाणवय’, हे लेखक देविदास कदम हांचे कादंबरीचेर भाश्य करतना अभयबाब बरयतात, ‘जाणवय’ कादंबरी वाचतना वयर सांगलां, तसो घुस्पागोंधळ जावपाची शक्यताय आसा. ‘जाणवय’, गांवांतली वा गांवच्या लोकां मदीं आशिल्ली अंधश्रद्धा ना करूंक वावुरपी कांय तरणाट्यांची कथा. हातूंतली कांय अशीं उतरां आयल्यांत जीं वाचप्यांक गोंदळांत उडयतात. देखीक – उप्परकी माळी, परांगदा, आपूण भला आपलें काम भला, आतां घराचे वयर केल्लें बांदकाम म्हणल्यारूच माळी. मागीर उप्परकी म्हणजे? हें उतर चुकींचें दिसना? उप्परकी माळी म्हणजे माळयेर बांदिल्ली माळी असो अर्थ जावचो पडलो ना?.. दुसरो माळो. मुळांत, हें कोंकणी उतर काय किदें म्हणपाचोय दुबाव येता.
दुसरें जायतीं उतरां आसात. तरी आसतना परागंदा जाग्यार आमचे कडेन,- ‘काडून गेल्लो, ना जाल्लो, हुंवाळून गेल्लो, तोंड घेवन गेल्लो’, आदी. जायते कडेन ‘अ’ – स्वराचे जाग्यार ‘ह’ व्यंजन आयलां. उलयतना अशे उच्चार जातात, पूण बरयतना ते सुदारूं नाका? देखीक – ‘आंटो जाग्यार हाटो. चार हाट्यांचो, स हाट्याचो आकाश दिवो’ आदी. उलयतना उतरार जोर पडटा, हाचो अर्थ बरयतना तें तशेंच बरोवपाचें? अशीं आनीक कांय उतरां म्हणल्यार हमर रस्तो, हुडी हमसून हमसून रडप, पाऱ्हेदार…आनी
‘म्हजें सायबन’ह्या स्नेहलताबाय अरविंद भाटीकार हांच्या पुस्तकांत अभयबाब बरयतात- “रायबनाचें मुखचित्र पळोवन दोळे सुखावले. ‘रायबन’, ह्या उतरा वेल्यान हें बन खंयच्या तरी राजालें म्हणून कळप कठीन न्ही. मुखचित्र तर वळखीचें. चित्रांतलें घर आनी मुखावेलीं व्हडीं सामकीं गोंयचीं, पूण बन खंयचें तें कळना जालें. आनी कळचें म्हणून बेगीबेगीन पानां परतिलीं. कांय पानां परतिले उपरांत लक्षांत आयलें. रायबन म्हणल्यार रायबंदर वा रिबांदर. पयलीं हाकाच रायबन म्हणून वळखताले.”
लेखक अभयकुमार सारांश सांगता – सांगता, त्या दोनय कादंबरीचे समिक्षणात्मक विश्लेशण करतना दिसता.
(पूर्वार्ध)
विशाल सिनाय खांडेपारकार
8080622370
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
