विखयाळें झाड

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

विल्यम ब्लेक (१७५७-१८२७) हो इंग्लीश कवी, चित्रकार आनी प्रिण्ट मेकर. ताका इंग्लीश साहित्याच्या रोमॅण्टीक काळांतली एक मोलादीक व्यक्ती मानतात. जिती-जिवी प्रतिमा, आध्यात्मीक विशय, भाशेचो अभिनव वापर हीं ताच्या कवितांचीं खाशेलपणां. ब्लेकाचे कवितेचें विश्लेशण करतना विचारांत घेवपाचे कांय म्हत्वाचे घटक म्हणल्यार: ताचो दृश्टीकोन, प्रतीकवाद आनी मनशाच्या अणभवाच्या आध्यात्मीक आनी कल्पक आंगांचेर लक्ष केंद्रीत करपाची एक आगळीच कविता शैली. ताच्या कवितांनी चड करून निरपराधीपण आनी अणभव, देव आनी दैवी स्वभाव, त्या काळांतल्या समाजीक आनी राजकीय प्रस्नांचो अभ्यास अशा वेगवेगळ्या तासांचें दर्शन घडटा. ब्लेकाची कविता वाचप्याची कल्पनाशक्त मतींत धरून संवसार नव्यान पळोवपाक आमंत्रण दिता. अतिवास्तववादी प्रतिमांचो वापर अनेक कवितांतल्यान वचूंक मेळटा. देखीक – “द टायगर” हे कवितेंत तो वागाच्या भंयकर रुपाचें वर्णन करचे पासत “जळपी उजवाड”, “भंयकर हात” आनी “भंयकर सममिती” अश्यो जिव्यो प्रतिमा वापरता. ताच्या कांय कवितांनी खोलायेन अर्थ आनी अंतर्दृश्टी सांगपा खातीर तो जटील प्रतिकात्मक पद्दतींचो उपेग करता. देखीक – “द लॅम्ब” आनी “द टायगर” ह्या कवितांनी ताणें मेंढरांच्या सौम्य आनी निरपराधी प्रतिमेचो वागाच्या उग्र आनी बळिश्ट प्रतिमे कडेन विरोधाभास दाखवन दैवत्वाच्या दोट्टी स्वभावाचेर उजवाड घाला.
ब्लेक हाचे कवितेचें आनीक एक खाशेलपण म्हणल्यार अर्थांची गुंतागुंत न्हयकारपी सादे, प्रत्यक्ष भाशेचो वापर. ताणें पुनरावृत्ती, अलंकार आनी हेर काव्यात्मक साधनांचो वापर केल्ल्यान ताच्या काव्यकृतींक एक संगीतमय गूण प्राप्त जाता, जो कवितेचो भावनीक परिणाम वाडयता. ताच्या कवितांनी चड करून मनशाची स्थिती, देवाचो स्वभाव, व्यक्ती आनी समाज हांचे मदलो संबंद अशे सार्वत्रीक विशय सर्रास दिसतात. देखीक – “लंडन” हे कवितेंत तो आपल्या काळांतल्या समाजीक आनी राजकीय अन्यायाचेर टिका करता जाल्यार “द सिक रोझ” हे कवितेंत तो इत्सा आनी प्रलोभन हांच्या विध्वंसक शक्तीचो अभ्यास करता.
ताच्या कवितांचें मुखेल योगदान म्हणल्यार ताच्या काळांतल्या गिन्यानाच्या मुल्यांक ताणें दिल्लो न्हयकार, जातूंत कारण, विज्ञान आनी प्रायोगीक निरिक्षण हांचेर भर आशिल्लो. तांच्या बदला ताणें संवसार समजून घेवपा खातीर चड गूढ दृश्टीकोनात्मक पद्दत, जी कल्पनेंत आनी व्यक्तीच्या भितरल्या जिवितांत किल्लल्या हांचो पुरस्कार केलो. ताचे कवितेक खोल राजकीय आनी समाजीक आयाम आसात, जातूंत गरिबी, असमानता, जुलूम ह्या सारक्या विशयांचेर ताणें मुळावीं मतां उक्तायल्यांत. देखीक – ताची “द चिमनी स्वीपर” ही कविता अठराव्या शेंकड्यांतल्या इंग्लंडांतल्या भुरग्यांच्या कामगारांच्या शोशणाचेर एक खर टिका जाल्यार “लंडन” ही त्या काळांतल्या नागरी गरिबी आनी निरशेवणेचेर एक खर आरोपपत्र.
ब्लेक एक कुशळ चित्रकार आनी छापखानो चलोवपी आशिल्लो. देखून ताचेर दृश्य कलेचोय तितलोच प्रभाव दिसता. “सॉन्ग्स ऑफ इनोसेंस अँड ऑफ एक्सपिरियन्स” हें ताचें पुस्तक एक उत्कृश्ट कलाकृती मानतात. तातूंत ताणें रंग आनी प्रतीकात्मकतायेचो केल्लो वापर आयज लेगीत कलाकारांक आनी डिझायनरांक प्रेरणा दिता.
संवसार आनी तातूंत आमची सुवात हांचे विशीं आमच्या गृहीतकांचेर प्रस्नचिन्न उबें करपाचें, आनी मनीसपणाची चड कल्पक, दयाळू नदर आपणावपाचें तो आवाहन करता. देखून इंग्लीश साहित्यांत तो एक म्हत्वाचो आनी तिगून उरपी व्यक्ती. ताची “द पॉयझन ट्री” ही कविता रागाच्या विध्वंसक स्वरुपाचें आनी क्षमाशीलतेच्या म्हत्वाचें एक बळिश्ट संशोधन. ही कविता अशा मनशाची काणी सांगता, जो आपल्या इश्टा कडेन झगडटा आनी आपलो राग धरून रावता, तो त्या रागाक घातक विखाच्या झाडा भशेन पोसता. तातूंत उलोवप्याचे भावनेक वाचप्या मेरेन पावोवपा खातीर जिवंत प्रतिमाचित्रणाचो उपेग केला. विखाच्या झाडाचें रुपक खास प्रभावी, कारण तातूंत उलोवप्याची सूड घेवपाची इत्सा आनी ताच्या रागाचो विखारी स्वभाव ह्या दोनूय गजालींचो आस्पाव जाता. “दीस आनी रात” आनी “एक चकचकीत फळ जायसर वाडपी” झाडाची प्रतिमा धोक्याची आनी अपरिहार्यतायेची भावना दिता जी रोमांचक आनी अस्वस्थ करपी. तेच बराबर माफी आनी समेट ह्यो राग आनी तिडक हांचेर प्रतिकारक भावना अशेंय कवितेंतल्यान सुचयलां. ही छंदात्मक कविता सशक्त आनी विचार करपा सारकी. तातूंतलें रागाचें विध्वंसक स्वरूप आनी क्षमाशीलतेचें म्हत्व आयज लेगीत प्रासंगीक आनी आकर्शक दिसता.

एक विखयाळें झाड

म्हज्या इश्टाचो म्हाका राग आयलो:
हांवें म्हजो राग सांगलो, म्हजो राग सोंपलो.
म्हज्या दुस्मानाचो म्हाका राग आयलो:
हांवें सांगलो ना, म्हजो राग वाडलो.

आनी ताका उदक घालें भिरांतेचें,
रातीं आनी सकाळीं म्हज्या दुकांचें;
आनी ताचेर वत घालें हांशांनी,
आनी सौम्य कारस्थानांनी.

आनी तें वाडत रावलें दीस आनी रात,
ताका एक फळ जायसर चकचकीत.
आनी म्हज्या दुस्मानान तें
चकचकतना पळयलें.
आनी तें म्हजेंच ताका कळ्ळें,

आनी म्हज्या पोरसांतल्यान व्हेलें चोरून
जेन्ना रातीन खांब्याक घाल्लो धांपून;
सकाळीं खोशेन हांवें पळयलो
म्हज्या दुस्मानाक झाडा
पोंदा पातळिल्लो

शैलेंद्र मेहता
98206 54233