भांगरभूंय | प्रतिनिधी
भुकेल्ले बैल बेगीबेगीन कायलींतलो चाखो फस्त करताले. मागीर उदक पिवून धांवणीर बसून सुस्त रवंथ करताले.
पणसाचें झाड व्हडलें. देखून ताचे उपेगूय खूब. लोक पणसाचो तरेकवार वापर करतात. पणसाचीं पानां सुकून पडटात. तीं एकठांय करून दोणें आनी पत्रावळी करतात. मोटवीं पानां एकठांय करून तीं चेपणाक दवरतात. ह्यो खोलयो व्हीराच्या कुडक्यान तोंपीत वाटकुळो आकार करीत ताटाच्या आकाराची पत्रावळ घडयतात. पन्नास पत्रावळींचो एक पेळो बांदतात. 40- 45 वर्सां पयलीं परबेक वा हेर कसल्याय कार्याक पत्रावळीचेर जेवण वाडटाले. पत्रावळीर पयलीं मदीं शीत वाडटात. ताच्या वयर पातळ रोस आनी मागीर शिता भोंवतणीं खतखतें, मुगागांठी, मणगणें, भाजी, साकरभात, लोणचें… असल्या खाणान पत्रावळ भरता. खतखत्यांतल्यो तरेकवार फोडी आनी गऱ्यांतलीं पणसा भिकणां खावपाक बरीं लागतात. पत्रावळी वयलें मणगणें खावपाक एक वेगळीच मजा आसता. तें व्हांवन भायर वच्चें न्हय म्हणून हाताच्या बोटांनी खेळयत जिभेर घोळयतना मणगण्याच्या गोड चवीचो ‘भुर्र’ असो आवाज कानार पडटलोच. आतां वाटयेंतल्या चमच्यान मणगणे खातना ती गोडी उरली ना.
थंडे दिसांनी शिंयाच्या कुडकूड्यार सकाळीं- सकाळीं पणसाच्यो खोलयो एकठांय करून धग घालून आपआपलीं पेंगटां शेकयत जाण्टे धगाचे भोंवतणीं बसताले. घरा कडले खोपींत पणसाचीं सुकीं शिरपूटां चुली पोंदा पेटयत आवय उदक तापयताली. पणसाचीं लाकडां मदेराक वापरतात.
पणसाच्या खोडांतल्यान ‘दाबणां’ भायर सरता. केन्ना केन्ना तीं कुसून काळीं जावन पणसाच्या मुळांत पडटात, तीं गोरवां येवन चाबडायतात. पणसा कुंवल्याची (तरण्या पणसाचो) चाखो नांवाची रुचीक भाजी करताले. पणसूल (तरणें पणस) मोटें जालें की ताची शाक करतात. ती करपाक पणसूल फोडून ताच्यो बारीक शिरो करतात. पणसाचो पाक हाताक दसचो न्हय म्हणून खोबरेल तेल हाताक सारयतात. मदली मांव कापून चारींतले गरे निवळ करून घेतात. गऱ्यांतलीं भिकणां वेगळी करून मस्त अशी शाक करतात. जेवणा वेळार ती खावपाक सुरबूस लागता. पिकें पणसूल खावपाक गोड आनी म्होवाळ लागता. गरे चवीन खातात.
पणसूल हें पुश्टीक फळ. हातूंत व्हिटॅमिन ए, सी, पोटॅशियम, कॅल्शियम आनी फायबर मोठ्या प्रमाणांत मेळटा. गरे खाल्ल्यार रोगप्रतिकार शक्त वाडटा. रक्ताची पातळी आटोक्यांत उरता आनी खाल्ले पचोवन आमचे कुडीचें वजन एक सारकें राखपाक मजत करता. गऱ्यांत व्हिटॅमिन ए आशिल्ल्यान दोळ्यांची नदर बरी उरता. तशेंच आमच्या कातीक पडिल्ल्यो सुरकुत्यो कमी करून कात टवटवीत करपाक गऱ्यांतले अँटी- ऑक्सिडंट खूब उपेगी थारतात. जे लोक रोखडेच जाम जातात वा जांकां रोखडेच थकिल्ल्या सारकें जाणवता, तांणी पणसाचे गरे खावप बरें. ते खाल्ल्यान आमची एनर्जी लेव्हल वाडटा, जेणेंकरून आमचो थकवो पयस जावपाक मजत मेळटा.
बापूय शेतांत जोत बांधतालो. इकरा-साडेइकरा वरांचेर जोत सोडून बैलांक घरा कडल्या गोठ्यांत बांदतालो. आपणाक भूक लागल्या तशे बैलूय भुकेल्यात हाची जाणीव दवरून पणसूल कापतालो. ताचो ‘चाखो’ भाताच्या कुण्यांत कालोवन बैलांक खावपाक दितालो. भुकेल्ले बैल बेगीबेगीन कायलींतलो चाखो फस्त करताले. मागीर उदक पिवून धांवणीर बसून सुस्त रवंथ करताले.
पणसूल हें खूब उपेगी पडपी अशें फळ. गरे खावप हें भलायकेचे नदरेन फायदेशीर, पूण चड खाल्ल्यार आमचे कुडीक लुकसाण जावंक शकता. रसाळ आनी कापो अशो पणसाच्या दोन जाती. रसाळ पणसाचे गरे म्होंवाळ. कापें गरे कुरकुरीत सुकें आसतात. दोन्ही तरांचे गरे खावपाक बेस बरे लागतात. पुरुमेंताचे नदरेंतल्यान लोक गऱ्यांचो खूब तरेन वापर करतात. गऱ्यांची ‘सांठा’ करतात. तीं करपाक पिके गरे काडून तोपांत घालतात. भिकणां वेगळीं काडटात. तोपांत फक्त निवळ गरेच आसतात. कोंड्या बडयांचो चुमों करून तोपांतले गरे धाडयतात. धाडोवन- धाडोवन गऱ्यांचो पातळ रोस करतात. म्होंवाळ रोस ताटांनी रकोवन वतांत सुकयतात. चुली वयल्या पिठा पोळ्या सारके दुसरे दिसा ताटांतले साठ निखळटात आनी परतून वतांत सुकत घालतात. बरें सुकलें काय पावसांत खावपाक पणसाचें साठ मस्त लागता.
भायर दाट पावस पडटना चवकेर बसून बारीक खोबऱ्याच्या कुडक्यां वांगडा साठ खायत नळ्या वयल्यान रकता ती पांवळी पळयत, गजालींक नेट येता. साठ करतना वेगळी केल्लीं भिकणां मातयेंत लोळोवन तीं खोपींतल्या कोनशाक सांठयतात. भिकणांची गरज लागता तेन्ना आवय तीं थोडीं- थोडीं भिकणां काडून रोसांत वा भाजयेंत वापरता. आमी ल्हानपणांत केन्नाय भिकणां चुलींत भाजून खाताले. चुलींतलीं भिकणां खावपाक सामकी रुचिक लागतात. भिकणां भाजतना भिकणांक घाव (चीर) घालूंकना जाल्यार ताचो चुलींत ‘फार’ जातालो.
गडगड मारून पावस दाट जायत गेलो. एक दीस चवकेर बशिल्ले कडेन ‘पावसांत पणसाचें धोंणस खावपाक बरें लागतलें,’ अशीं उतरां आवयच्या कानार पडलीं. तिचे तकलेंत विचार घोळपाक लागले. अजापाची गजाल म्हणल्यार दुसऱ्या दिसा सकाळीं च्यावे वांगडा ‘धोंणस’ (पणसाचो केक) खावपाक मेळ्ळें. अपुरबायेन आवयक पळयतना बशयेंतलें धोंणस केन्ना सोंपलें आनी धेंकरान पोट भरिल्ल्याची पावती दिली, तें कळ्ळेंच ना.
भायल्यान कांटे आनी भितरल्यान गोड गरे आशिल्लें पुश्टीक पणसूल खावपाक एकदम रुचीक आनी भलायकेकूय खूब फायदेशीर.
– विनोद लक्ष्मण गावडे,
बोकडबाग, बांदोडें.
98235 47047
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
