भांगरभूंय | प्रतिनिधी
पावस हो फकत ऋतू न्हय, तर तो भारतीय अर्थव्यवस्थेचो आनी जीवनाचो कणो आसा. भारतांतली 50% परस चड शेती फकत मॉन्सूनच्या पावसाचेर आदारून आसा.
आमचो भारत शेतकी प्रधान देश. हांगाच्या शेतकामाचो आनी जिणेचो सगल्यांत व्हडलो आदार म्हणल्यार ‘मॉन्सून पावस’. दर वर्सा मे म्हयन्याच्या शेवटाक वा जुनाचे सुरवेक मॉन्सून केरळांत पाविल्ल्याची खबर आमी आयकतात. पूण मॉन्सून केरळांत पावलो म्हणल्यार नेमकें कितें, तो थंयच्यानच कित्याक भितर सरता आनी ताचें चक्र कशें चलता, हें समजून घेवप खूब उमळशिकेचें.
भारतीय हवामान खात्या कडल्यान (IMD) मॉन्सून केरळांत पाविल्ल्याची घोषणा करपाक कांय शास्त्रीय निकश आसात. खंयूय पावस पडलो म्हणल्यार मॉन्सून आयलो असो ताचो अर्थ जायना. केरळ आनी लक्षद्वीपाच्या थारावीक 14 हवामान केंद्रांचेर सलग दोन दीस 2.5 मिमी वा ताचे परस चड पावसाची नोंद जावंक जाय. तशेंच, अस्तंत दिकेन येवपी वाऱ्याचो वेग आनी मळबांतल्या कुपांची दाटाय हांचो शास्त्रीय अभ्यास करून मॉन्सून केरळांत पाविल्ल्याचें जाहीर करतात.
पावस मेच्या शेवटाकूच कित्याक येता?
गिमाळ्यांत म्हणजेच मार्च ते मे ह्या काळांत, सूर्याचीं किरणां भारतीय उपखंडाचेर सरळ पडटात. हाका लागून जमीन खूब तापता. ती तापिल्ल्यान तिचे वयर आशिल्ली हवा लेगीत गरम जावन वयर वता आनी थंय ‘उण्या दाबाचो पट्टो’ (Low- Pressure Zone) तयार जाता. ह्याच वेळार, दक्षीण भारता कडेन आशिल्ल्या हिंद महासागराचें उदक तितलें तापिल्लें आसना, देखून थंय ‘चड दाबाचो पट्टो’ (High- Pressure Zone) तयार जाता. सैमाच्या नेमा प्रमाण हवा सदांच चड दाबा कडल्यान उण्या दाबा कडे व्हांवता. ही प्रक्रिया मे म्हयन्याच्या शेवटाक पूर्णत्वाक पावता आनी दर्या वयलें वारें जमनी वटेन येवंक सुरू जाता.
तो केरळांतूच कित्याक भितर सरता?
दक्षीण गोलार्धांतल्यान (Southern Hemisphere) येवपी हें वारें विषुववृत्त (Equator) हुपून भारता वटेन येतात. भारताची भौगोलिक रचना त्रिकोणी आसा, जी दक्षिणेक दर्यांत भितर सरल्या. देखून, विषुववृत्ता वटेनच्यान येवपी बाश्पयुक्त वारे पयलीं हिंद महासागरांतल्या अंदमान आनी निकोबार जुव्यांचेर पावतात (सादारण 15 ते 20 मे च्या सुमाराक). उपरांत तें भारताचे मुख्य भुंयें कडेन येतना पयलीं केरळाचे देगेर आपट्टात, कारण केरळ भारताच्या नैऋत्य दिकेक सगळ्यांत सकयल आसा.
कुपां कशीं तयार जातात?
सूर्याच्या वतान दर्याचें उदक तापता आनी ताचें बाश्पीभवन (Evaporation) जाता. हें बाश्प हवे परस हलकें आशिल्ल्यान वयर वता. दक्षीण दर्या वयल्यान येवपी नैऋत्य मोसमी वारे आपले वांगडा प्रचंड प्रमाणांत हें बाश्प घेवन येता. जेन्ना तें वारें वयर वता, तेन्ना थंय थंड हवेक लागून तांचे घनीकरण (Condensation) जाता आनी काळीं कुपां तयार जातात. हीं कुपां जेन्ना भारताच्या अस्तंत घांटाक आपट्टात, तेन्ना तीं वयर वतात आनी थंड जावन उटंगाराचो पावस रकयतात.
पावस चार म्हयनेच कित्याक?
मॉन्सूनाचो काळ सादारण जून ते सप्टेंबर असो 3 ते 4 म्हयन्यांचो आसता. ह्याच काळांत सुर्याचें स्थान आनी पृथ्वीचें अक्षीय बागोवप हाका लागून भारतीय जमनी वयलो कमी दाबाचो पट्टो सक्रीय आसता. सप्टेंबरा उपरांत सूर्य दक्षिणे कडेन वचूंक लागतकच जमनी वयली उश्णताय उणी जाता आनी दाब बदलता, देखून मॉन्सून परत चल्लो. हाका Retreating Monsoon म्हणटात.
केरळांतल्यान सुरू जावन हो पावस अस्तंत घांटाच्या आदारान गोंय, महाराष्ट्र, गुजरात करीत वयर उत्तर भारतांत हिमालया मेरेन वता. मॉन्सून वारे हिमालयाच्या उंच पर्वतरांगांक आपट्टा, देखून तें चीनांत वचूंक शकनात. हिमालयाक लागून हें वारे, कुपां परत फाटल्यान येतात आनी पुराय उत्तर भारताक पावस दितात.
पर्यावरणाक फायदो
पावस हो फकत ऋतू न्हय, तर तो भारतीय अर्थव्यवस्थेचो आनी जीवनाचो कणो आसा. भारतांतली 50% परस चड शेती फकत मॉन्सूनच्या पावसाचेर आदारून आसा. भात, नाचणी, ऊस हे सारकीं पिकां पावसाचेरच तरतात. आमच्यो न्हंयो, तळीं, बांयो आनी धरणां मॉन्सून पावसाच्या उदकान भरतात, जे वरवीं पुराय वर्सभर लोकांक पिवपाचें उदक आनी वीज निर्मिती खातीर उदक मेळटा.
गिमाळ्यांत सुकिल्ली धर्तरी पावसाक लागून परत पाचवीचार जाता. रानां जिवीं जातात, वखदी वनस्पती किल्लतात आनी सुकणीं- सावदांक नवी जीण मेळटा. वातावरण थंड आनी प्रफुल्लीत जाता. मॉन्सून हें सैमाचें एक अद्भूत चक्र, जें भारताक समृद्धी आनी जिवीत दिता, हें आमी विसरूंक फावना.
– ज्ञानदीप पोतेकार
फोंडें
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
