भारतांत सीएसआर निधीची नवी चडटी दिशा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

फाटल्या तीन वर्सांत अंमलबजावणी एजन्सी वरवीं मार्गदर्शीत केल्ल्या सीएसआर प्रकल्पांतले 11 टक्के प्रकल्प ह्या संस्थांनी चालीक लायल्यात.

भारतांत सीएसआर (काॅर्पोरेट समाजीक जापसारदारकी) भांडवल सद्या आतां मेरेनच्या काळांत  सगळ्यांत चड उपलब्ध आसा, पूण ताचे मेरेन पावपा खातीर आतां वेगळ्याच प्रकारची पद्दत जाय. जायत्या गरजवंतांक ताची म्हायती आसना. ते पारंपरीक मार्गान वचपाक सोदतात आनी तांकां तो मेळना.

देशांत 2014 वर्सा सीएसआर आज्ञापत्र लागू जाले उपरांत देशाच्या उदरगत वाठारांत  2.2 लाख कोटी रुपया परस चड पयशे ‘व्हांवल्यात’, तातूंतलो सुमार दोन तृतियांश दुडू फकत फाटल्या पांच वर्सांत घोळ्ळा. तशेंच वांटो घेवपी कंपनींचो आंकडो 4,600 वयल्यान 21 हजारां परस चड जाला. म्हणचेच खंयच्याय समाज हिताच्या कामाक आयज दुडवांची वाण ना. तो कसो मेळोवप आनी कसो योग्य कामाक वापरून ताचो ‘हिसाब-किताब’ दिवप ही प्रामाणिक जाण जाय.

सीएसआरान एक हुंबरो हुंपला. आतां तो फकत पालनाची गरज वा परोपकाराचो अतिरिक्त स्रोत इतलोच उरूंक ना. दीर्घकाळाची महत्वाकांक्षा आशिल्ल्या नफाविरयत संस्थां खातीर आतां भारतांतलो एक म्हत्वाचो घरगुती निधी मार्ग जाला. पूण वेवस्थेंत चड पयशे आयले म्हणल्यार निधी मेळप सोंपें जावंक ना. सीएसआर भांडवलांतलो म्हत्वाचो वांटो अजूनय तुळेन ल्हान संघटनांच्या गटांत व्हांवता. कारण सीएसआर निधीचे निर्णय फकत समाजीक गरजे प्रमाण न्हय, तर कंपनी खंय काम करतात, कार्यावळी कशी चालीक लायतात, निधी पासत येवपी प्रकल्पाची संवकळ वा विशयीक परिचिती, परिणामांची दृश्टी आनी कंपनीच्या वेवसायीक प्राधान्यां कडेन रणनिती म्हणून पळोवपाचेर वाडत वचपी भर हांचेरय थारायतात.

हाचो अर्थ, प्रत्यक्ष वेव्हारांत सीएसआर आतां खंयच्योय नफो विरयत संस्था टॅप करपाक शकता अशा सामान्य निधी सारकें काम करीना. प्रस्न फकत सीएसआर निधी कसो एकठांय करचो हो न्हय, पूण निधीचे निर्णय कशे घेतात आनी ताचें काम कंपनीच्या प्राधान्यां कडेन कशें जुळटा तें निधी घेवंक सोदपी संघटणेक समजता काय ना.

हो बदल वळखून ते प्रमाण आपली स्थिती अनुकूल करपी संघटना वाडत वचपी पूण चडांत चड निवडक सीएसआर भांडवलाच्या संचांतलो सुमारा भायर वांटो घेवपाची शक्यताय आसा. जांणी काळाचीं पावलां वळखूंक नात, गती पाळूंक ना वा हाचे कडेन जुळोवन घेवंक येवंक ना, तांकां ही व्हडली वेवस्था आपणाक न्ही असो समज जावं येता.

चार बदलांनी ह्या नव्या मार्गाची व्याख्या केल्या. नफो विरयत संस्थां आतां सीएसआर भागीदारी खातीर सर्त करपी एकमेव संस्था नात; नवी संदी निर्माण जातकच लेगीत भांडवल केंद्रीत उरता; निधी कॉर्पोरेट भूगोला प्रमाण चालूच आसा; आनी भागीदारी फकत विशयीक समानतेचेर न्हय तर रणनिती धोरण मुद्दयाचेर  चडांत चड जिखतात. हे बदल समजून घेवप परिणाम दाखोवपा इतलेंच म्हत्वाचें जावपाक लागलां.

सत्व कन्सल्टिंगच्या सीएसआरच्या अहवाला प्रमाण हॉस्पिटलां, विद्यापिठां, इनक्युबेटर, खेळां संघटना, धर्मीक ट्रस्ट, कॉर्पोरेट फावंडेशन अशा खाशेल्या संस्थांचो संच सीएसआर निधी मेळोवपी आनी चालीक लावपी अशे दोनूय प्रकार उदेत आसात. फाटल्या तीन वर्सांत अंमलबजावणी एजन्सी वरवीं मार्गदर्शीत केल्ल्या सीएसआर प्रकल्पांतले 11 टक्के प्रकल्प ह्या संस्थांनी चालीक लायल्यात. फकत 2023-24 वर्सा सीएसआर अंमलबजावणी निधीचो सुमार पांचवो वांटो तांचो आशिल्लो.

दिव्यांग वाठार फाटीं कित्याक?

वयर म्हणलां ते प्रमाण देशांत सीएसआराचेर  भर वाडत आसलो तरी सीएसआर निधीचो फकत एक ल्हानसोच अंश- सुमार एक टक्को- मुदलांत खूब खूब गरजवंत अशा दिव्यांग वाठारांत पावता. कारणां गुंतागुंतीचीं आसात. तीं दोनूय वटांनी आसात. जायते कॉर्पोरेट दाते शिक्षण, भलायकी जतनाय, नितळसाण, आनी पर्यावरण टिकावूपण अशा दोळ्यांक दिसपी प्रकल्पांक प्राधान्य दितात. हातूंत चड करून अपंगत्व समावेशाचेर, जागृतायेचेर नदर मारतात. पुण  अपंगत्व क्षेत्राच्या म्हत्वाच्या भागांत सीएसआर संद मेळोवपा खातीर गरजेची क्षमता, नेटवर्क, दस्तावेजीकरण आनी निधी एकठांय करपाची तज्ञताय ना. सीएसआर प्रक्रियां विशीं मर्यादीत जागृताय, दुबळो प्रकल्प विकास, आनी अपर्याप्त परिणाम मापन निधी मेळोवपाचेर आनीक मर्यादा घालतात.

 हें अंतर  वा दरी भरपा खातीर, दिव्यांग समावेश करपा खातीर चड कॉर्पोरेट वचनबद्धताय आनी दिव्यांग संघटणां भितर चड घटमूट क्षमता निर्माण करपाची गरज आसा. हाचेर जितले बेगीन विचार जातलो तितलें दिव्यांग समावेशन, भौशिक प्रवेशसुलभता,दिव्यांग शिक्षण, तांचे पासत तंत्रगिन्यानी साधनां आनी सुलभता आनी पर्यायान दिव्यांग सक्षमीकरण हांचे पासत सीएसआर निधीची गंगा नेटान व्हावंपाक लागतली.

(बरोवपी- राज्य दिव्यांग हक्क सल्लागार मंडळ वांगडी, ज्येश्ठ पत्रकार.)

– प्रकाश वा. कामत

94224 43093