पूण हें अशें कितलो तेंप चलतलें?..

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आमच्या शिक्षण प्रवर्तकांच्या मुळाव्या शिक्षणा परसय फुडें वचपी दृश्टीकोना विशीं, आमचे विचार आमी फाटल्या अंकांत तत्वीक नदरेन उक्तायल्यात, जी रोखडीच फुडलें पावल म्हूण इंग्लीश शिक्षणाचेर वळटा. त्याच विशयाचेर खास स्पश्टीकरणा खातीर आयज फुडली भासाभास करपाची आसा.
इंग्लीश शिक्षणाचो उपक्रम हांगा करचो न्हय अशें आमचें मुळांत म्हणणें ना. हें आमी आदीं सांगलांच. आमकांय इंग्लीश शिक्षणाची इत्सा आसा. पूण शिक्षणाचो खरो उद्देश मतींत घेवन, हांगाच्या विशिश्ट थळाव्या परिस्थितीक धरून इंग्लीश शिक्षण घेवपाक उणेंपण येता. तें मतींत धरून फावो अशे तरेन माध्यमीक शिक्षणाचो दर्जो लक्षांत घेवन दिवचें. इतलेंच आमचें म्हणणें आसा. ते भायर, ह्या प्रदेशांतल्या लोकांनी गोंय सोडून परदेशांत वचपाक धाडस करपाचे कसलेच यत्न करचे न्हय. अशेंच आमें मुळांत मातूय म्हणणें ना. हें खात्रेन, आमचें मत अशें खरेंच आशिल्लें तरीय, अशे निर्बंध पुरायपणान निश्प्रभावी थारतले हाची आमकां पुराय जाणविकाय आसा. कांय विशिश्ट प्रसंगांनी परदेशांत भोंवप ही तूर्ताक अपरिहार्य गरज आसा. तशें, हांगासर जांका आपलो उदरनिर्वाह बरे तरेन चलोवप अशक्य दिसता, यत्न करूनय लेगीत अशक्य जाता, आनी फकत जल्मस्थानाचें त्याग करून शक्य जाता, तांकां तशें करपाक परदेशांत वचपाचें धाडस करचें पडप सभावीक आसा. आनी ही एक वास्तवताय जी आमच्यांनी कशीय आडावंक नज.
पूण आमची मुखेल लक्ष नव्या शिक्षण वेवस्थेच्या विकसीत जावपी स्वरुपाचेर आसा. ही पद्दत ( इंग्लिशीचेर मुखेल भर दिवन) फकत परदेशांत स्थलांतर करपाचो हेतू आशिल्ल्या लोकांच्या सोयी खातीर तयार करची. ही गजाल खास करून आमकां पसंद ना. खरें म्हणल्यार हो मुद्दो आमी हाचे आदीं आमच्या लेखांत खर वादांनी आदार दिवन आमच्या वाचप्या मुखार मांडला.
जांका वयर सांगिल्ल्या कारणांक लागून परदेशांत वचचें पडटा. ते आपल्या लोक खाशेल्या गरजे प्रमाण वेवस्था करतले. हातूंत दुबाव ना. पूण हांगा आमची शिक्षण वेवस्था मुखेलपणान तांच्या फायद्या खातीर तयार जावंक फावना. गोंयकारांचो शिक्षणाचो हेतू गोंयकारांचीच प्रगती वाडोवपा खातीर आसची. जाल्यार त्या शिक्षणाचो फायदो मुखेलपणान गोंयांतल्या हांगा – थंय रावपी लोकांक मेळपाक जाय. त्या शिक्षणाची फळां दृग्गोचर (नदरेक पडपी दृश्य) प्रगट जावंक जाय. हें स्पश्टपणान सांगता. ही गोश्ट मुखेलपणान लेगीत इंग्लीश शिक्षणांतल्यान हें उद्दिश्ट कशें साध्य करूं येता? गोंया भितर शिक्षण दिवचें, आनी तांचें कार्य गोंया भायरय घडून येवचें, गोंयाकय ताचो प्रत्यक्ष फायदो जायना, ही गोश्ट केन्ना तरी सुसंगत मानूंक येत व्हय?
आमचें बरेंपण परदेशांत वचपांतच आमचें कल्याण आसा. अशें मानल्यार लेगीत कल्पनेच्या बळग्यार पुराय वा चडशे गोंयकार समाज निमाणें भायर सरतलो अशें लेगीत मानूं येता? केन्नाच वास्तवाचें रूप घेवंक शकता? नाजाल्यार मागीर हांगा सदांच रावपी व्हडल्या समाजाची तयारी करप हें आमचें मुखेल कर्तव्य न्हय. (जांचो आंकडो सोडून वचपी लोकां परस जायत्या पटींना चड आसतलो), ताची तजवीज आदीं करप, हें आमचें पयलें कर्तव्य न्हय. आनी ते प्रमाण आमच्या शिक्षणाची वेवस्था करूंक जाय न्हय?
गोंयांतले भाटकार, शेतकार, वेपारी, कारागीर आनी हेर धंदेकार आदी. लोक आपलो वेवसाय करपाक हेर कडेन वचूंक शकतात. वा हेर कडेन वचून तो वेवसाय करपाक जाय अशें समजून घेवप पिशेंपण थारतलें. आनी तशें करप शक्य ना अश्या अर्थान. देखून आयज आमी आप -आपल्या सुवातेर रावनच, ह्या व्हडल्या लोकांक आपले वेवसाय चलोवंक मेळटले. तातूंत आप-आपल्या सुवातेर रावून तातूंत प्रगती मेळटली. हें स्पश्ट जाता. तशेंच अशी एकूच शिक्षणीक पद्दत अशी जी आयज आमी आपणावंक जाय. आनी पुर्तूगेज भाशेक प्राधान्य दिनासतना ही शिक्षण पद्दत मांडप शक्य ना.
भाटकार आदी, सगळ्यां प्रकाराच्या धंदेकारांक आपलो वेवसाय सुवेवस्थीत चलोवपा खातीर तांच्या वेवसायांक संबंदीत आशिल्ल्या जायत्या जाणांक कायद्याचें गिन्यान आसपाक जाय. आनी ते प्रमाण वागप गरजेचें आसा. वेवसायांचो फकत विचार सोडून दरेका कुटुंबाक आनी समाजीक संबंदांत (हक्क, वारस, रिण) कायद्याचें गिन्यान आसप गरजेचें आसता. दरेकल्या मनशाची जिणेंतल्या स्थिती कडेन ही गजाल कशी संबंदीत आसा. आनी त्या गजालींनी योग्य गिन्यान नाशिल्ल्यान आमकां वेळां-वेळार कसल्या अडी अडचणींक तोंड दिवचें पडटा? हांचो वेव्हारांत कसलोचो अणभव आसा काय?
ही आत्मरक्षणाची गजाल जाल्या. आमी एक पावल मुखार व्हरपाक जाय, प्रगती करून घेवंक जाय जाल्यार फकत राजकीय सत्तेच्या पाख्या खाला राजकी वातावरणांत काम करून, राजकी परिस्थितीच्या सांगण्या प्रमाणें करचें पडटलें. राजभाशेचें गिन्यान नासतना हें काम कशें करूं येता? राजकीय गजालींनी अधिकार पदां मेळोवप, राजकीय हक्क पुरायपणान मेळोवप आनी राश्ट्रांच्या फायद्या खातीर राजसत्तेंत चडांत चड प्रभाव मेळोवप, राजभाशेचें गिन्यान हें फकत पयलें पावल आसा. ताचेर चडना जाल्यार फुडल्यांचेर हल्लो करून शिखर चडपाचें कार्य कशें करूं येता? ह्यो सगळ्यो गजाली फकत इंग्लीश शिक्षणांतल्यान साध्य करूं येतात? इंग्लीश शिकून स्थलांतरीत जावपी लोक ह्या कामांत उपेगी पडटले काय? राश्ट्र – समाजाचे उदरगती खातीर ह्यो गजाली खूब गरजेच्यो आसात, हें न्हयकारूं नज.
पूण हें अशें कितलो तेंप चलतलें?…
सवका – सवका ह्या वावरांत एक आगळीच परिस्थिती निर्माण जावंक लागल्या. आनी फुडाराक काम करपाक शकता, अशी फुडली पिळगी तयार करपाचो हेतू आशिल्ल्यान, आनी ते प्रमाण शिक्षणांतल्यान ती साध्य करपाची आकांक्षा आशिल्ल्या लोकांनी ते परिस्थिती कडेन आडनदर करचr न्हय. ही आगळी परिस्थिती कशी आसा काय. हें सकयल दिल्ल्या गजालींतल्यान कळटलें.
इंग्लीश शिकून थंय वचून नोकरी सोडून हेर मार्गांनी लोक आपलें लक्ष वळयतात. असो प्रकार तर दिसून येना वा जालोच जाल्यार एकाद्रो दुर्मीळ,आनी शिक्षणाचो एकूच परिणाम म्हणल्यार नोकरी. भारत हो एक व्हड देस. म्हणल्यार थंयच्या नोकऱ्यांचो आंकडो खूब मर्यादीत आसा. आनी ती मेळपाची शक्यताय खूब चड आसता. आनी ते नोकरीकय खूब बरो पगार दितात. तशेंच हिंदुस्थान सोडून आफ्रिका सारक्या प्रदेशांनी गेल्यार इंग्लीशीक लागून नोकरी मेळपाची शक्यताय आसता. पूण भारतांत लोकांचो उणाव ना. नोकरे खातीर थंय जायते संघर्श करपी लोक आसतात. इतलेंच न्हय तर शिक्षणाच्या प्रसाराक लागून तांची संख्या दिसान दीस वाडत आसा. हाका लागून आतां बी ए. एम.ए पदवीधरांक बेकार बसून नोकरी मेळोवप खूब दुर्मीळ जालां. आनी ही नोकऱ्यांची दुर्मिळताय सवका – सवका चड जावन वाडत आसा.
आफ्रिका आनी हेर सुवातींनी असोच प्रकार दिसून येता. युरोपियांच्या पाख्या खाला ह्या प्रदेशांत दिसान दीस युरोपांतली फाजील जाल्ली लोकसंख्या येवन भरपाक लागल्या. आनी आमच्या पुर्वजांनी स्वताचें रगत दिवन वा स्वताच्या हक्कान रगताचें उदक करून (झुजा वरवीं वा वसाहातीकरणांतल्यान) ही जमीन मेळयल्ली. भारतांतल्यान काळ्या काफरांनी येवन शोशण करपा खातीर तांचे कडेन सर्त करतात, हें तांकां मात लेगीत सोंसना. पूण स्वताच्या सत्ताधारी जातींतल्या भावांच्या आदारान तांकां सगळ्यां तरांनी अडमेळीं हाडून तांचें जिवीत कश्टाचें करतात. आफ्रिकेंतल्या गोऱ्या – काळ्या लोकांचो जिविता खातीर केल्लो हो कोडू संघर्श आमकां अज्ञात न्हय. देखून आफ्रिका सोडून वचपाक हिंदी लोकांक मोक्ष सोदपाची वाट सारकी दिसूंक लागल्या.
अशे तरेन अशी परिस्थिती आसतना, हांगा सुदैवान सवका – सवका ताच्या उरफाटी परिस्थिती घडटा. म्हणजे जशें लोकांक थंय कामाची उणीव भासूंक लागल्या. तशें कामाक हांगा लोकांचो उणाव दिसपाक लागला. राजकी, उद्देगीक, समाजीक आदी गजालींनी आमकां व्हड उदरगत करची आसा. ती गजाल आमी कांय खिणाक कुशीक दवरल्यार लेगीत, नोकरेच्या बाबतींत लेगीत वयल्या विधानाचें प्रतिबिंब दिसता. नव्या शासन वेवस्थेक लागून आदली परिस्थिती सतत बदलत आसा. तिचे सुवातेर नवी परिस्थिती येवपाक लागल्या. फावोर मारपाचो कारभार काबार जावन गुणांच्या उपभोगवादाक सवका – सवका म्हत्व मेळपाक लागलां. आनी हाका लागून सुशिक्षीतांक सरकारी नोकऱ्यांनी चड पगार मेळपाक लागला.
सगळीं वरिश्ठ पदां आतां मेरेन फकत क्रिस्ती भावांच्या हातांत आशिल्लीं. आयज तीं नांत अशें न्हय. त्या पदांचेर प्रवेश मेळोवपाक पात्र आशिल्ल्या हिंदुचो उणाव दिसता. म्हालधिकारी (आदमिनिस्त्रादोर) हांचीं पदां आतां सावन हांगाच्या पदवीधरांक दिवपाचे आसात, आनी असो प्रसंग निर्माण जालो जाल्यार गरजेचीं योग्यताय नाशिल्ल्यान तीं पदां भरपा खातीर हिंदुचो फावो सारकी योग्यताय तशी ना, अशीं चिन्ना दिसतात.
आयज लेगीत खुद्द रजीत सिवीलाच्या अधिकाऱ्यांची (officiaes do registo civil) पदां भरपाक पात्र हिंदू खंय आसात? नोर्माल स्कुलांतली गजाल म्हणल्यार हिंदू लोकांचो प्रवेस आतांच सुरू जाला. तरी लेगीत नवीन काबिजादींत बेगीनच ज्यो नवीन 18 शाळो जातल्यो. तांच्या शिक्षकांच्या सुवातेर मराठी जाणकारांक प्राधान्य मेळटलें. तीं सगळीं पदां हिंदुच्या वांट्यांत पडटलीं. हें खात्रेन म्हणूंक नज. अश्याच स्वरुपाच्यो आनीकय खूब गजाली आसा. पात्र व्यक्तींच्या उणावाक लागूनच ह्या वाठारांनी मेळपी फायदे आमकां मेळूंक ना? हें फकत सध्याचे परिस्थितींत आमचे मुखार आशिल्ले प्रस्न आसात. ह्या मळांचो फुडाराक आनीकय विस्तार जावपाचो आसा. फाल्यां थारिल्ल्या प्रणाण जर प्रांतीक पार्लामेंट स्थापन जाली जाल्यार तातूंत वेंचून येवपाचे पात्र प्रतिनिधी खंय आसात? ते भायर – ह्याच खिणाक लेगीत, जेन्ना वकील, दोतोर, उच्च शिक्षण संस्थांचे प्राध्यापक मार्ग आमकां उक्ते आसून, तातूंत योग्यतेच्या उणावाक लागून, ह्या मळार आमी अजून पावल दवरूंक ना. हें स्पश्टपणान चित्र दिसता?
आसूं ! थोड्याच उतरांनी सांगपाचें जाल्यार अशी स्थिती आसा. तिचेर विचार केल्यार, ह्या लेखाच्या सुरवेकच विचारिल्लो प्रस्न पुरायपणान प्रासंगीक आनी वेळार आयिल्लो ना असो दावो कोण करपाक शकता?
(अणकार : विशाल सिनाय खांडेपारकार)

भारतकार स. गोविंद पुंडलीक हेगडे देसाय