भांगरभूंय | प्रतिनिधी
जशे ते मराठीचेर करतात, तशे कोंकणीचेर मोग करीनात, कोंकणीचो अभिमान निखालूस बाळगिनात. (भौशीक जिणेंत आपूण कोंकणी म्हूण म्हणपाकूय ते लजेतात).
फाटल्या कांय सप्तकांनी “मराठी राजभाषा निर्धार समिती”न (म.रा.नि.स.) गोंयांत मराठीक राजभाशेचो दर्जो दिवपाची मागणी (खरेपणानशी हाका आडांगीपण म्हणूंक जाय) परतून सुरू केल्या. हे मागणेक आदार दिवपा खातीर तांणी मोर्चे काडल्यात, मंत्र्यांक निवेदनां दिल्यात आनी राज्यव्यापी हस्ताक्षर मोहिमूय सुरू केल्या. पूण खास करून ही मागणीच न्हय, तर कोंकणी भाशे खातीर जाल्ल्या लांब आनी कोडू संघर्शाच्या फाटभुंयचेर उबे रावन पळयल्यार ते मागणींतल्यान निर्माण जावपी इतिहासीक विस्मृती आनी विसंगती ठळक दिश्टी पडटा.
राजकी मोहीम
सद्याचें हें आंदोलन अचकीत उबें जावंक ना. अहवाला प्रमाण, 2027 वर्साचे विधानसभेचे वेंचणुकेच्या आदीं ही समिती सक्रीयपणान भौशीक बसका घडोवन हाडूंक वावुरत आसा आनी आपली ‘वोट बँक’ घटमूट करपाचो यत्नूय करीत आसा. ‘आता नाही, तर कधीच नाही’, ‘मराठी राजभाषा झालीच पाहिजे’, ‘मराठी आमची मातृभाषा आहे’ अश्यो घोशणा आनी लाखांनी हस्ताक्षरां एकठांय करपाची येवजण आशिल्ल्यान, ही मोहीम रुपांत आनी वेळान दोनूय तरांनी राजकी आसा हें स्पश्ट जाता. तरीय हाका लागून एक मुळावो प्रस्न उप्रासता: गोंयांतल्या शिक्षणांत, प्रसारमाध्यमांत आनी प्रशासनांत मराठीक पयलींच म्हत्वाची सुवात आसा (ती राजभास नासुनूय) जाल्यार तांची नेमकी मागणी कितें आनी आतांच कित्याक?
तो सामुहीक संघर्श आसलो
वर्तमानकाळ समजून घेवपा खातीर कोंकणी भाशेच्या आंदोलनाचेर परतून नदर मारची पडटली. ती एक प्रतिकात्मक सवंगाची चळवळ नाशिल्ली; एक सादें सत्य (हें सत्य म्हणल्यार “गोंयची मांयभास कोंकणी आनी तीच गोंयचें दायज”) दाखोवपा पासत तेन्नाचे लोक रस्त्यार देंविल्ले आनी सात लोकांनी कोंकणी भाशे पासत आपले जीवूय व्हगडायल्ले, असो तो सामुहीक संघर्श आशिल्लो. कोंकणी- चैतन्य जागिल्लें: कोंकणी ही एक स्वतंत्र भास, मराठीची बोली न्हय म्हूण समजिकाय जनमानसांत रुजिल्ली.
त्या संघर्शाची पराकाश्ठा 1987 वर्सा जाल्ली, तेन्ना कोंकणी ही गोंयची राजभास म्हूण राजभास कायद्या वरवीं जाहीर जाल्ली. मराठीक लाव दिवपी तरतुदय राजभास कायद्यांत आसपाविल्ली. हो निर्णय सरकाराचो मनमानी निर्णय नाशिल्लो. तो निर्णय दसकांच्या भाशीक सोद- वावराचो, सांस्कृतीक अस्मितायेचो आग्रो हाचो आनी लोकशाय मार्गान केल्ल्या संघटनेच्या आदारान केल्लो निर्णय आशिल्लो. आयज हो प्रस्न परतून उगडप, हें फकत प्रशासकीय न्हय, हें थीर जाल्ल्या इतिहासीक एकमताक आव्हान दिवप.
प्राॅपगेंडा फुडें व्हरतात
खासा चिंतेचो विशय म्हणल्यार “कोंकणी ही फकत मराठीची बोली”, असो दावो जायत्या मराठी समर्थक संघटनांनी इतिहासीक नदरेन मुखार व्हेला आनी आयज इतल्या वर्सां उपरांतूय थोड्या प्रमाणांत व्हरतात. हें धोरण भाशातज्ञांनी आनी संस्थांनी (जशे केंद्रीय साहित्य अकादेमी इत्यादी) खूब आदीं न्हयकारलां आनी भायरूय मारलां (वशिमोर दिलां) पुणून ज्या लोकांक आपले ‘प्रॉपगेंडा’ फुडें व्हरपाचे आसता आनी ज्या लोकांक कोंकणी समाजाक आनी भाशेक हिणसावपाचे आसता तांच्या काना-मनार हें पडना आसुंये वा ते ताचेर जाणून-बुजून आडनदर करतात आसुयें.
हें कथनन आनी प्रॉपगेंडा अजुनूय ना जावंक ना. कोंकणीचे कायदेशीरताय (legitimacy) सूक्ष्मपणान (लिपचोरयां) वा केन्ना केन्नाय जाहीरपणान (उकते रितीन) न्हयकारपी अलंकारांत तें मुखार सरत आसता. मराठीवादाच्या नांवान आडांगीपण करपी लोक जाता थंय हो वाद उप्रासूंक सोदतात. भौशीक चर्चेंत हें चड करून अशें दिसून येता :
कोंकणीक लिपीच ना, व्याकरणूय ना. कोंकणींत कितेंय उलयतात/ बरयतात
कोंकणी ही एक अविकसीत “हेंगडी” बोली, तिका भास म्हणूंक जायना
कोंकणींत प्राशासनीक उतरावळ ना देखून ती राजभास आसूंक फावना
कोंकणी शाळा चलना, कोंकणींत कोणूच शिक्षण घेनात, कोंकणी साहित्य ना देखून ती राजभास आसूंक फावना
कोंकणींत फकत एकूच दिसाळें चलता देखून ती राजभास आसूंक फावना
मराठीक लाखांनी- कोटींनी वर्सांचें दायज आसा जें कोंकणीक ना
हालीं हालीं अशेंय कानार पडूंक लागला- मराठी अभिजात भास जाल्या देखून तिका प्राथमिकताय दिवंक जाय (मराठी मात न्हय तर तामीळ, तेलुगु, कन्नड, ओडिया, संस्कृत, पाली, प्राकृत, बंगाली, असामी ह्योय अभिजात भासो, तांचे खातीर प्राथमिकताय कित्याक मागूंक ना, हें कळना!) आनी म्हणून ती गोंयची राजभास जावंक जाय.
हीं मतां तटस्थ भाशीक मतां न्हयत; हीं तेंच वृत्तींचें पडबिंब, ज्या वृत्तींक लागून दसकां पयलीं कोंकणी आंदोलन पेटिल्लें. (एक मतींत दवरूंक जाय की आयचे घटकेक जे लोक गोंयांत मराठीवादी जाल्यात ते लोक चड करून महाराष्ट्रांतले लोक न्हयत, ते सगले गोंयाचेच लोक. महाराष्ट्राचे लोक कोंकणी भाशेचो आदर करतात आनी तिका भयण कशी लेखतात. गोंयचे हे मराठीवादी न्यूनगंडाचे बळी).
मराठीक मेळपी फायदे
इतिहासाक कुशीन दवरलो, तरीय म.रा.नि.स-ची सद्याची ही मागणी आपली वेव्हारीक आवश्यकताय सिद्ध करपांत अपेशी थारता. राजभास नासली तरी गोंयांत मराठी भाशेक पयलींच हे फुडले फायदे मेळटात-
सरकार मराठींत आयिल्ल्या पत्रांची जाप मराठींतूच दिता
शिक्षण आनी राजकीय प्रसारमाध्यमांनी (डि. डि. गोवा) मराठीचो वापर जाता
सरकार मराठी सांस्कृतीक तशेंच भाशीक संस्थांक आर्थीक आदार दिता
फकत गोंय राज्यांत, राजभास नाशिल्ली भास, अशे तरेचे सौभाग्य भोगता. अशी ही विचित्र गजाल भारतांतल्या हेर खंयच्याय राज्यांत घडना. मराठीक राजभास केल्ल्यारूय तिचे प्रतिश्ठा वाडना वा तातूंत कांयच भर पडना, ती पयलींच अनौपचारीक रितीन कोंकणी भाशेक आडावन सुखाची सत्ता भोगता, तिचें पोट खूब भरिल्लें आसा (महाराष्ट्रांत मराठी पयलींच राजभास जावन आसा आनी थंय तिचे भक्त तिची भरपूर सेवा करतात आनी तांणी करुंकूच जाय. गोंयांतूय मराठी भक्तांनी खासगी रितीन, जशे गोंयचे कन्नड लोक आपले भाशेची सेवा करतात, तशी मराठीची सेवा केल्यार जाता, ताका कोणालेय हरकत ना, पूण तांणी षडयंत्र करून राजभास दर्जो मागल्यार ताचेर आक्षेप आसा) आनी ताका लागून जमनीचेर कांयच बदल घडना. मराठीक राजभास करप म्हणल्यार केवळ मराठीवाद्यांच्या अहंकाराक आनी अहंभावाक वारे घालप.
कोंकणी मुखार आव्हान
हाचे उरफाटें, कोंकणीक राजभाशेचो दर्जो आसून लेगीत, प्रमाणीकरण, लिपीवाद, संस्थांक आर्थीक आदाराच्या झुजांक वा आव्हानांक तोंड दिवचें पडटा. आयज गोंयचो खरो भाशीक प्रस्न मराठीक मान्यतायेचो अभाव न्हय. खरो प्रस्न कोंकणीची अपूर्ण उदरगत आनी राजभास कायद्याची सरकारांनी सतत केल्ली उवेखणी. राज भास कायद्यांतलीं मराठी संबंदी कलमांची अंबलबजावणी सरकार अति-उत्साहान करता, पूण कोंकणीक प्रामुख्य दिवपी कलमांचेर आडनदर करीत रावता. देवूच जाणा कित्याक!!
मुळांत, ही परत परत येवपी मागणी एक खोल ताण दाखयता- गोंयचे अस्मिताये विशीं सुटावे जावंक नाशिल्ले पोरणे प्रस्न. इतिहासीक नदरेन, कोंकणींतल्यान रुजिल्ली एक वेगळी भाशीक आनी सांस्कृतीक अस्मिताय तिगोवन दवरपा खातीर गोंय जनमतकौला सारक्या चळवळींनी गोंयचें महाराष्ट्रांत विलीनीकरण न्हयकारलां. सद्याचें आंदोलन, जाणीवपूर्वक आसूं वा नासूं (तें चड करून जाणीवपूर्वक असो दुबाव येता.), गोंयची घळ (fault line) उगडटा आनी उकती करता. ती घळ सह-अस्तित्व दाखयना, तर एक पुनर्रचूणक दाखयता जंय कोंकणीचें प्राधान्यताय तिच्याच मांयभूंयंत क्षीण जाता आनी हे लोक ती प्राधान्यताय क्षीण करूंक भायर सरल्यात.
उलयतात कोंकणीच
भासो एकसुरपणांत अस्तित्वांत आसनात खास करून ह्या आधुनीक युगांत; त्यो अस्मिताय, इतिहास आनी स्वाभिमान हांचे कडेन बांदिल्ल्यो आसतात. गोंयांत मराठीक सह राजभाशेचो दर्जो दिवपाची मागणी, कोंकणीक तितलोच आदर दिवन आयली, जाल्यार तिचे कडेन विचार करप सोंपें जातलें आशिल्लें. पूण तशें घडना. मराठीची मागणी करपी लोक चड करून दिसपट्ट्या जिवितांत उलयतात कोंकणीच, पूण ते लोक कोंकणीक उणाक लेखतात. जशे ते मराठीचेर करतात, तशे कोंकणीचेर मोग करीनात, कोंकणीचो अभिमान निखालूस बाळगिनात. (भौशीक जिणेंत आपूण कोंकणी म्हूण म्हणपाकूय ते लजेतात).
हे मुस्तींत, जेन्ना कोंकणी भाशेक न्हयकार, तिरस्कार वा फकांडां मेळटात तेन्ना तांची ती भाशीक मागणी नासून सांस्कृतीक लादप जाता. संघर्श, त्याग आनी लोकशायीक इत्से वरवीं गोंयच्या लोकांनी ह्या प्रस्नाक एक फावट तोंडफोड जाप दिल्या. त्या दायजा कडेन आडनदर करप फकत गरजे भायर न्हय, तर जायत्या तरांनी निरर्थक थारता.
– शशांक शणै
70226 94191
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
