भांगरभूंय | प्रतिनिधी
लांबत वचपी दिसांक लागून आमचे जिणेंत, वेळापत्रकांत वा कायदेशीर वेवस्थेंत रोखडोच कसलो बिघाड जातलो हाची भिरांत बाळगुपाचें कसलेंच कारण ना.
फाटल्या कांय दिसांनी आयिल्ल्या माथळ्यांनी लोकांक अचकीत धक्को दिला. आमी रोखडेच आमच्या 24 वरांच्या दिसाक निमणा आदेवश करतले, असो दावो ताणीं केला. ह्यो खबरो आमचें लक्ष ओडून घेतात खरें, पूण त्यो काळा विशीं एक सामकी म्हत्वाची गजाल सांगपाक विसरतात. ह्यो काणयो फट न्हय; त्यो अंतराळ आनी भूगर्भ शास्त्रांतल्या खऱ्या विज्ञानाचेर आदारीत आसात. पूण हो बदल सामक्या संथपणान जाता. आमच्या दिसाची लांबाय वाडप हो एक खूब लांबचो प्रवास, जो कांय दशकां न्हय, तर लाखांनी वर्सां घेतलो.
हो बदल समजून घेवपाक, आमकां आमची धर्तरी कशें काम करता तें पळोवंचें पडटलें. धर्तरी आपल्या अक्षाचेर घुंवता आनी हे खाशेल्या गतीक लागून आमकां 24 वरांचो एक प्रमाण दीस मेळटा. पूण, आमची धर्तरी ल्हवू ल्हवू आपली गती कमी करत चल्ल्या. अब्जां वर्सां सावन हे संथ गती फाटलें मुख्य कारण चंद्र आसा. आपल्या गुरुत्वाकर्शण शक्तीच्या बळग्यान चंद्र धर्तरेच्या दर्यांत भरती- सुकती हाडटा. जेन्ना धर्तरी ह्या जड उदकाचे आड घुंवता, तेन्ना दर्याच्या पळा वांगडा घर्शण जाता. तें एका ल्हान, सतत लागपी ब्रेका सारकें काम करता, जें धर्तरेची गती मंद करता आनी शेकड्यां फाटल्यान शेकडे आमचे दीस थोडे लांब करता.
हालींच्याच काळांत शास्त्रज्ञांक असो सोद लागला की, मनशाक लागून जावपी हवामान बदल लेगीत ह्या परिणामाक गती दिता. संवसारीक तापमान वाडत आशिल्ल्यान, ग्रीनलँड आनी अंटार्क्टिकातले व्हड बर्फाचे थर नेटान विरघळत आसात. ताचें उदक एकाच जाग्यार उरना. तें म्हासागरांनी व्हांवता, ध्रुवांसावन पयस वचून धर्तरेच्या विषुववृत्ताचेर एकठांय जाता.
हो बदल घुंवपी वस्तूंच्या भौतिकशास्त्राच्या एका मुळाव्या नेमाक लागीं आसा. हाचें एक सोपें रूप म्हणल्यार बर्फाचेर घुंवपी एक स्केटिंगपटू. जेन्ना ती चली आपले हात लागीं ओढटा, तेन्ना ती सामकी नेटान घुंवता. पूण जेन्ना ती आपले हात वयर- पयस पातळायता, तेन्ना ती रोखडीच मंद जाता. वजन ध्रुवां सावन विषुववृत्ता कडेन हालोवन, धर्तरी एक तरेन आपले हात पयस पातळायता आनी हाका लागून पुराय धर्तरी चड संथपणान घुंवपाक लागता.
जरी ह्यो दोनूय शक्ती — म्हणल्यार चंद्राचें ओडप आनी विरगळपी बर्फ — शास्त्रज्ञां खातीर खूब म्हत्वाच्यो आसल्यो, तरी त्यो आमचे दिसाचे जिणेंत जाणवपा इतल्यो व्हड नात. दिसाची लांबाय शेंकड्यांनी वर्सांनी फकत सेकंदाच्या एकाद्या ल्हान वांट्यांनीच वाडटा. एका सादारण मनशाक हो सामको ल्हान वेळ कसलेंच लुकसाण वा फरक हाडिना. पूण, आमच्या अर्विल्ल्या संवसारांत हे ल्हान बदल तंत्रज्ञाना खातीर सामके म्हत्वाचे आसात. जागतिक अणू घडयाळां, उपग्रह जीपीएस नेव्हिगेशन, संपर्क जाळीं (कम्युनिकेशन नेटवर्क) आनी आंतरराष्ट्रीय बँकिंग वेवस्था हीं सगळीं अचूक वेळाचेर विस्वास दवरतात. आमच्या संवसारीक जाळयांचें काम नीट चलपा खातीर ह्या ल्हान- ल्हान मोलादीक फरकांक वेळोवेळ दुरुस्त करचें पडटा.
निमणे कडेन, चंद्राचें गुरुत्वाकर्शण आनी विरगळपी ध्रुवीय बर्फ हांचो मेळ धर्तरेची गती मंद करता हें खरें. तरी पूण, आमी हें मनांत दवरूंक जाय की हे प्रक्रियेक खूब दीर्घ काळ लागतलो. शास्त्रज्ञांच्या अदमासा प्रमाण, धर्तरेक 25 वरांचो दीस करपाक आनीक एक पुराय जादा वर जोडपाक सुमार 20 कोटी वर्सां लागतलीं.
देखून, लांबत वचपी दिसांक लागून आमचे जिणेंत, वेळापत्रकांत वा कायदेशीर वेवस्थेंत रोखडोच कसलो बिघाड जातलो हाची भिरांत बाळगुपाचें कसलेंच कारण ना. हो अचंबित करपी वैज्ञानिक सोद कसलेंच संकश्ट न्हय. ताच्या बदला, तो आमकां फकत एक सादी याद करून दिता की, आमची धर्तरी सदांच बदलत आसता, जरी ते बदल इतल्या संथपणान जातात की मनशाक ते मात पसून जाणवनात.
(हो लेख लोकां मुखार आशिल्ल्या वैज्ञानिक म्हायतीचेर आदारीत आसा आनी तो फकत शिक्षण आनी म्हायती दिवपाच्या उद्देशान बरयला.)
– अॅड. विनायक द. पोरोब
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
