चार पुरुषार्थ

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

हिंदू तत्वगिन्यानांत कांय सुंदर संकल्पना आसात. तांतली एक ‘चार पुरुषार्थ’. मनशाच्या जिवितांतलीं चार उद्दिश्टां जीं मनशाक साध्य जावपाक जाय. दरेकल्यान जे खातीर झटचें वा धडपड करची, त्यो ह्यो चार गजाली. चार पुरुषार्थ—धर्म, अर्थ, काम आनी मोक्ष. सगळ्यांत पयलीं धर्म, मागीर अर्थ, काम आनी निमाणो मोक्ष. ह्याच अनुक्रमान तांकां आद्यताय दिवप. कित्याक? कारण हे चारूय पुरुषार्थ एकामेका कडेन जोडिल्ले आसता. चारूय पुरुषार्थ मनशाच्या जिविताक संतुलन दिता.
सगळ्यांत पयलीं धर्म. हांगां धर्म ही नितिमत्ता ह्या अर्थांत आयला. अॅथीकल वे ऑफ लायफ, म्हणल्यार नैतीक जिवीत जगप. नैतीक शिस्त म्हणल्यारूच धर्म पाळप. जिवीत जगतना, एखादें काम करतना कोणाचेंच लुकसाण करप ना. समाजांत रावता जाल्यार समाजाचो विचार करप.
दुसरो पुरुषार्थ ‘अर्थ’ म्हणल्यार पयसो. मनशान पयशे कमोवपाक जाय. पूण नैतीकतायने आनी उजू मार्गान. जें धर्मांत बसता तेंच करून पयसो जोडचो. पयसो वायट न्हय. एक बरें जिवीत जगपाक पयसो जायच. पूण तो धर्माच्या सांगातान जोडचो.
तिसरो पुरुषार्थ ‘काम’ म्हणल्यार इंद्रियांचें सूख. जिवितांत जें बरें आसा तें मागप-भोगप. कुटुंबीक जिविताचो आनंद घेवप. बरें खावप, भोंवप, मजा करप. पूण मर्यादे भितर आनी बऱ्या मार्गान जोडिल्ल्या पयशान. मनांतल्यो इत्सा पुराय करप. पूण दुसऱ्यांक त्रास दिवन न्हय. मनशान सगळें करूंक जाय. पूण एका मर्यादे भितर. चारूय पुरुषार्थ एकामेका कडेन जोडिल्ले आसात. धर्म, अर्थ आनी काम हांकां त्रिवर्ग म्हणटात. ह्या तिगांयची सांगड जाय, मागीरूच मोक्ष मेळटा.
चवथो आनी निमाणो पुरुषार्थ ’मोक्ष’ मोक्ष म्हणल्यार मुक्तताय. पूण कित्या पासून मुक्तताय? बंधनांतल्यान मुक्तताय. कांय जाणांक दिसता मोक्ष हो मरणा उपरांत मेळटा. ना. जेन्ना नाका ती वचनां तुट्टात, मनीस खऱ्या अर्थान मुक्त जाता. जेन्ना मनीस धर्मान चलता, उजू मार्गान पयसो कमयता, मर्यादे भितर मजा करता, तेन्नाच निमाणे कडेन ताका जितेपणांतूच मोक्ष मेळटा. ’
पूण जो धर्मान वागना, वायट मार्गान पयसो जोडटा, फकत मजाच मारता तो ह्या जाळ्यांत घुस्पटत उरता. वासनांच्या बंधनांनी बांदिल्लो आसता. जो चारूय पुरुषार्थ जोडून शिस्तीन जगता तो पिराय वाडटा तशे सगळ्या मानसीक आनी भावनीक बंधनांतल्यान मुक्त जाता.