गोंयचें राज्यपद आनी गोंयकार अस्मितायेचें जतन!

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कोंकणी भास, थळावी परंपरा, गांवकारपण (गांवच्यो संस्था) आनी समाजीक चालीरिती वेगळ्या वेगळ्या इतिहासीक काळांतय तिगून रावल्यो आनी फुडें पावल्यो.

गोंयचो इतिहास गुंतागुंतीचो, वेगळ्या वेगळ्या थरांचो आनी भारताच्या व्यापक संस्कृतायीक तशेंच नागरीकतेच्या (Civilisational) विकासा कडेन लागीं सावन जोडिल्लो आसा. तातूंत शतमानां फाटल्यान जाल्लो वेपार, राजकी संक्रमण, समाजीक परिवर्तन, स्थलांतर आनी संस्कृतायीक देवाणघेवाण प्रतिबिंबीत जाता. गोंयचो खरो आनी समतोल समज जावन घेवपा खातीर इतिहासीक संवेदनशीलताय, तथ्यांचेर आदारिल्ली चर्चा आनी संविधानीक मुल्यां, समाजीक सलोखो तशेंच लोकशायी तत्वांचो आदर करप अती गरजेचें आसा. युरोपीय सत्ता येवचे कितलोच काळ पयलीं, गोंय हें भारतीय संस्कृतायीक परिसराचो एक अविभाज्य वांटो आशिल्लें आनी ताचेर मौर्य, सातवाहन, चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार, कदंब, विजयनगरचे शासक आनी विजापूरचे आदिलशाही अशा जायत्या भारतीय राजघराण्यांचो प्रभाव पडिल्लो. प्रागैतिहासीक फांतरा वयलें कोरीव काम (Rock carvings) आनी पोरने पुर्वज वस्तेच्या आदारान मेळिल्ले पुरातत्वीय पुरावे दाखयतात की गोंयाक एक दीर्घ आनी वैविध्यपूर्ण इतिहासीक दायज लाभलां. भारताच्या अस्तंत दर्यादेगे वयलें गोयचें भौगोलीक स्थान ताका एक म्हत्वाचें सागारी आनी वेपारी केंद्र म्हूण फुडें हाडपाक कारणीभूत थारलें. भारताचे वेगळे वेगळे वाठार, अरेबिया, पर्शिया (इराण) आनी आफ्रिके सयत वेगळ्या वेगळ्या वाठारांतले वेपारी शतमानां सावन हांगाच्या बंदरांनी ये-वच करताले, जाका लागून अर्थीक देवाणघेवाण आनी संस्कृतायीक वैविध्याक गती मेळ्ळी.
इसवी सन 1510 वर्सा पुर्तुगेजांच्या आगमनान एक व्हड राजकी आनी प्रशासकी बदल घडून आयलो. गोंय फुडें पुर्तुगेज ‘इश्तादु दा इंदिया’ (Estado da India) चें एक मुखेल केंद्र जालें. ह्या काळांत वेपार आनी इतिहासीक संबंदांतल्यान जायते संस्कृतायीक, वास्तुशिल्पाचे, शेतकामाचे आनी तंत्रज्ञानाचे प्रभाव गोयच्या समाजांत प्रविश्ट जाले. ह्या काळांत विकसीत जाल्ले बांदकामशास्त्र, संगीत, खाण-पीण आनी शेतीचे घटक हळू-हळू गोंयच्या समाजीक आनी संस्कृतायीक जिविताचो भाग जाले. त्याच वेळार, इतिहासकार आनी विद्वानांनी हेंय नोंदून दवरलां की वसाहतवादी प्रशासनाच्या कांय काळांत समाजीक निर्बंध, राजकी नियंत्रण आनी अश्यो संस्थात्मक चालीरिती आशिल्ल्यो, जंयचेर अजूनय वाद-विवाद आनी अभ्यास चालू आसा. असल्या इतिहासीक घडणुकांचेर चर्चा करतना ती अभ्यासू (Academic) नदरेन, जबाबदारीन आनी खंयच्याच सद्याच्या समाज, धर्म वा समाजीक पंगडा आड वायटपणा, पूर्वग्रह वा दुस्मानकाय न बळकट करतां करपाक जाय.
शतमानां फाटल्यान बदलत राविल्ल्या राजकी परिस्थिती उपरांतय, गोंयच्या समाजान आपल्या भाशीक आनी संस्कृतायीक अस्मितायेच्या म्हत्वाच्या आंगांक सांबाळून दवरलें. कोंकणी भास, थळावी परंपरा, गांवकारपण (गांवच्यो संस्था) आनी समाजीक चालीरिती वेगळ्या वेगळ्या इतिहासीक काळांतय तिगून रावल्यो आनी फुडें पावल्यो. देखूनच, गोंयचो इतिहास हो फक्त राजकी बदलांचोच न्हय, पूण समाजीक चिकाटी आनी संस्कृतायीक अखंडतेचो एक दीख आसा.
एकोणिसाव्या आनी विसाव्या शतमानांत जायत्या गोंयकारां मदीं राजकी जागृताय आनी लोकशायी आकांक्षा वाडत गेली. बुद्धीजिवी, पत्रकार, समाजीक सुधारक आनी सुटके झुजारी हांणी नागरी स्वातंत्र्य, राजकी प्रतिनिधित्व आनी वसाहतवादी शासनांतल्यान मुक्ती खातीर नेटान आवाज उठयलो. गोंयच्या सुटके झुजाचे निमाणें कश्ट डिसेंबर 1961 त पुर्तुगेज प्रशासनाच्या शेवटीन जालें, आनी उपरांत गोंय भारतीय संघराज्याचो एक वांटो जालें. पूण गोंयचो लोकवेध, अस्मिताय, भास आनी राजकी दर्ज्या संबंदांतले वाद जायतीं वर्सां चालूच रावले. जायत्या गोंयकारां मदीं असो दृढ विस्वास आशिल्लो की गोंयाक एक खाशेलो इतिहासीक, भाशीक आनी संस्कृतायीक स्वभाव आसा, जाका संविधानीक वळख आनी सुरक्षा मेळपाकच जाय. हाचोच परिणाम म्हूण निमाणे कडेन 30 मे 1987 दिसा गोंयाक पूर्ण राज्याचो दर्जो मेळ्ळो. गोंय राज्यपद मेळोवप हें एक म्हत्वाचें संविधानीक आनी लोकशायी पावल आशिल्लें. कोंकणीक राजभास म्हूण मान्यताय मेळिल्ल्यान भारतीय संविधानाच्या चौकटींत गोंयच्या संस्कृतायीक अस्मितायेक आनीक घटाय मेळ्ळी.
आयच्या काळांत, गोंय संबंदांतल्या चर्चांनी चड करून शारीकरण, पर्यावरणाचो समतोल, मुळाव्या सुविधांचेर येवपी ताण, जमनीचो वापर, पर्यटनाचें वेवस्थापन, अर्थीक विकास आनी थळाव्या दायजाचें (वारशाचें) जतन ह्या विशयांचेर चड भर आसता. हे लोकशायी समाजांत सामान्यपणान चर्चिल्ले वचपी न्याय्य जाहीर धोरणांचे विशय आसात. इतिहास पळयल्यार गोंय हें सदांच स्थलांतर आनी संस्कृतायीक देवाणघेवाणी कडेन जोडिल्लें आसा, आनी गोंयकार स्वता शिक्षण, रोजगार, वेपार आनी जिवीत सांचोवपा खातीर सबंद भारत आनी परदेशांत पांगळ्ळ्यात. देखून, विकास आनी लोकसंख्येच्या बदला संबंदांतल्यो जाहीर चर्चा समतोल, कायदेशीर, मानवतावादी आनी संविधानान दिल्ल्या समता आनी प्रतिश्ठेच्या मुल्ल्यांक सुसंगत आसपाक जाय.
जायते थळावे नागरीक पर्यावरणाचो ताण, अयोग्य पद्दतीन जावपी विकास, येरादारीची अडचण, सैमीक संसाधनांचेर येवपी ताण, बदलत वचपी गांवांचें रूप आनी गोंयचें संस्कृतायीक तशेंच पर्यावरणीय दायज सांबाळपाचे गरजेचेर चिंता व्यक्त करतात. असल्यो चिंता कायदेशीर लोकशायी चर्चेचो भाग आसात आनी पारदर्शक प्रशासन, शाश्वत नियोजन, लोकांचो सहभाग आनी पर्यावरणीय तशेंच शारी कायद्यांची प्रभावी अंमलबजावणी करून त्यो सुटाव्यो जावंक शकतात. त्याच वेळार, जाहीर चर्चा करतना खंयच्याय प्रदेश, धर्म, भास वा जल्मथळाचेर आदारून खंयच्याय मनशाचेर वा पंगडाचेर सरसकट आरोप करप, दुस्मानकाय दाखोवप वा विनाकारण दोश दवरप टाळपाक जाय. समाजीक सलोखो, संविधानीक नैतीकताय आनी परस्परां विशीं आदर हो गोंय आनी अखंड भारताच्या फुडारा खातीर गरजेचो आसा.
आधुनीक गोंय हें इतिहासीक प्रभावांचें एक आगळें-वेगळें मिश्रण दाखयता. हांगाचीं देवळां आनी इगर्जो, लोकपरंपरा आनी संगीत, जेवण-खाण आनी परबो, गांवकारी वेवस्था आनी शारी वाठार हे सगले मेळून शतमानांची देवाणघेवाण, अनुकुलताय आनी सहअस्तित्वाचें दर्शन घडयतात. आयज गोंया मुखार फक्त अर्थीक वाड वा पर्यटनाचो विस्तार करप हें एकूच आव्हान ना, पूण संस्कृतायीक दायज, पर्यावरणीय थिरताय, भाशीक अस्मिताय आनी समाजीक सलोखो सांबाळून एक समतोल आनी शाश्वत विकास साध्य करप हें खरें आव्हान आसा. ह्या विशयांचेर जबाबदार जाहीर संवादान फूट वा दुस्मानकाय हाडचे परस कायदेशीर, विधायक आनी सर्वसमावेशक उपाय सोदपाक प्रोत्साहन दिवंक जाय. गोंयचो परिपक्व समज जावन घेवपा खातीर वैचारीक प्रामाणीकपणा, इतिहासीक संवेदनशीलताय आनी संविधानीक जबाबदारीची गरज आसा. राजकी वा समाजीक ध्रुवीकरणा खातीर इतिहासीक घडणुकांक न्हयकारुंकूय नजो आनी तांकां चड-उणें करुनय दाखोवंक नजो. तशेंच, इतिहासीक देवाण घेवाणींतल्यान निर्माण जाल्ल्यो संस्कृतायीक गजाली तांच्या व्यापक इतिहासीक संदर्भांतच समजूंक जाय. गोंयची खरी घटाय हांगाच्या लोकांच्या चिकाटींत, वैविध्यांत आनी परिस्थिती कडेन जुळोवन घेवपाच्या गुणांत आसा. गोंयचो फुडार हो समतोल प्रशासन, पर्यावरणाची थिरता, संस्कृतायीक दायजाचें जतन, संविधानीक मुल्ल्यां आनी फुडल्या पिळग्या खातीर एक सर्वसमावेशक आनी सुसंवादी विकास सुचोवपी सामुहीक यत्नांचेर आदारून आसतलो.

अॅड. विनायक दी. पोरोब
9923146840