कोयर जीव खाता काय जीव घेता?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

गोंय कोयरमुक्त करूया अशें गोंय सरकारान कितलेंय सांगलें तरी सध्या कोयराचो प्रस्न सरकाराचोच न्हय जाल्यार आमच्या सगल्यांचोच जीव खावंक लागला.

भौशीक सुवातेर कोयर उडयतनाचो व्हिडियो सोशल मिडियाचेर व्हायरल जातकच बदनामीच्या आनी मानसीक तणावाच्या चेपणा खाला आशिल्ल्या गांवसावाडो, म्हापशेंच्या 22 वर्सा पिरायेच्या सॅम्युअल गार्विन दा ब्रागांझा ह्या म्हाविद्यालयांत शिकपी विद्यार्थ्यान स्वताचेर गुळी मारून आत्महत्त्या केली आनी हे घडणुकेक लागून गोंयांतल्या कोयराच्या प्रस्नान परत तकली वयर काडली. 

सॅम्युअलान भौशीक सुवातेर कोयर उडयलो हें निमित्त, पूण ताणें आत्महत्त्या केली ही दुखदिणी गजाल, जी टाळूं येताली. सॅम्युअलान कोयर उडयले उपरांत ताचो व्हिडियो काडपी मनीस आनी सॅम्युअल हांचे मदीं जें उलोवणें जालें तें पळयतना दोगूय तेमाक पेटिल्ले अशें दिसले बगर रावना. पूण ह्या शुल्लक कारणाक लागून सॅम्युअल आपल्या जिवाचें बरें – वायट करून घेतलो हें घडये कोणेंच सपनांत लेगीत चितूंक नासतलें. सॅम्युअलाचे कुडीची उत्तरीय तपासणी करतकच ताच्या आंगार कितल्योश्योच जखमो आनी फ्रॅक्चर जाल्ल्याचें दिसून आयिल्ल्याचें अहवालांत म्हणलां. ताका लागून ताच्या मरणा विशींचें गूढ वाडलां. ताच्या आंगार जखमो कश्यो? ताचे कडेन पिश्तोल कशें आयलें? कोणें दिलें? कोयराच्या शुल्लक कारणाक लागून आपणें आत्महत्त्या करची आनी जीव सोंपोवचो असो विचार सॅम्युअलाचे तकलेंत कसो आयलो? अशे कितलेशेच प्रस्न आतां उपस्थीत जाल्यात. 

सॅम्युअलाच्या मरणाच्या प्रस्नांत आनी त्या वादांत आमी पडुया नाका, ताच्या मरणाच्या कारणाचेर आमी चर्वितचर्वणूय करुया नाका. पूण प्रस्न आसा तो असो ः घरांघरांतलो कोयर उखलपाची तजवीज पंचायतींनी आनी पालिकांनी केल्ली आसतना रस्त्या कुशीक कोयराच्यो राशी जातातूच कश्यो? जळींमळीं कोयरा बल्लां आसतना आनी कोयर व्हरपी मनीस घरांघरांनी येवन कोयर व्हरता आसतना लोक रस्त्या कुशीक कोयर कित्याक उडयतात? भौशीक सुवातांनी आशिल्ल्यो कोयराच्यो राशी पालिका वा पंचायती वेळावेळार कित्याक उखलनात? अमूक सुवातेर कोयर उडोवचो न्हय असो तकटो लायिल्लो आसतनाय लोक तेच सुवातेर कोयर कित्याक उडयतात? ‘हांगा कोयर उडयल्यार 5000 रुपयांचो दंड पडटलो’ हे शिटकावणेक लोक कित्याक भीक घालिनात? आमची बेपर्वाय प्रवृत्ती आमकां नडटा काय तो उडयता म्हणून हांव उडयतलों ही वृत्ती आड येता? कांय सुवातांनी ‘हांगा कोयर उडोवचो न्हय, सीसीटीव्ही कॅमेरो तुमकां पळयता’ अशें बरयिल्लें आसतनाय लोक ताचे कडेन आडनदर कित्याक करतात? कांय सुवातांतले सीसीटीव्ही कॅमेरे सोबेचे बावले जाल्यात म्हणून अश्या लोकांचें आयतेंच फावता काय? 

‘स्वच्छ भारत, नितळ गोंय’ ही संकल्पना मुखार दवरून मुख्यमंत्री डाॅ. प्रमोद सावंत गोंय कोयरमुक्त जावचें म्हणून खूब यत्न करतात, पूण जे मेरेन आमी तांकां सहकार्य करिनात आनी जे मेरेन आमचें गोंय आमी नितळ दवरतले असो नित्सेव आमी करिनात ते मेरेन गोंय कोयरमुक्त करपाचें सपन कशें पूर्ण जातलें? पयरूच मुख्यमंत्री डाॅ. सावंत हांणी प्लास्टीक, कोयर मुक्त तशेंच नितळसाणीचे हेर निकश पूर्ण करपी गांवाक पुरस्कार दिवपाची घोशणा केल्या. हे घोशणेक येवकार दिवन पंचायती आनी पालिका गोंय कोयरमुक्त करपा खातीर पावलां उखलतलीं अशी अपेक्षा धरपाक कांयच हरकत ना. खरें म्हणल्यार गोंय कोयरमुक्त करप ही फकत सरकाराचीच जापसालदारकी न्हय, ती सामूहिक जापसालदारकी. जण एकल्यान आमचें गोंय निवळ, नितळ दवरतले असो ध्यास धरलो जाल्यार गोंय कोयरमुक्त जावंक शकता. पूण तशी इत्सा आमी बाळगूंक जाय. तशीं पावलां आमी उबारूंक जाय. तसो ध्यास आमी मनांत घोळोवंक जाय. तसो निर्धार आमी काळजांत केळोवंक जाय. 

लोकांनी सुको आनी ओलो कोयर वेगळो करचो म्हणून कांय पालिकांनी लोकांक काळ्या आनी पाचव्या रंगाचीं प्लास्टिकाचीं दोन – दोन कोयरा बल्लां दिल्लीं. तांकां धांपणींय आसलीं. कांय दीस लोकांनी सुको कोयर आनी ओलो कोयर त्या – त्या बल्लांनी घालो. कोयर व्हरपाक येवपी कामगाराकूय तें बऱ्याक पडटालें. कांय दीस हो उपक्रम बरो चल्लो. पूण जस जशे दीस गेले तस तशीं बल्लां वयलीं धांपणीं ना जावंक लागलीं. कोणें खंय व्हेलीं कांयच कळ्ळें ना. धांपणीं नाशिल्ल्या बल्लांनी लोक कोयर घालून दवरूंक लागले. दीस गेले तशें लोकांनी ओलो आनी सुको कोयर वेगळो दवरपाचेंय सोडून दिलें. हालीं तर पालिकांनी दिल्लीं तीं प्लास्टिकाचीं बल्लांय दिसनात. सध्या लोक प्लास्टीक बालद्यांनी कोयर दवरतात आनी पालिकेच्या नितळसाणेच्या कामगारांक त्या कोयराचें वर्गीकरण करचें पडटा. खूबशे कडेन हो कोयर सुणीं उस्तितात आनी तो हेवटेन तेवटेन फांपशितात. 

शारांनी कोयर व्हरपी मनीस नेमान येता आनी कोयर व्हरता, पूण गांवगिऱ्या वाठारांनी सप्तकांतल्यान एक फावट वा तीन फावटीच कोयर व्हरतात अशें आयकूंक येता. गांवांनी हो वावर दीसपट्टो कित्याक जायना काय? खरें म्हणल्यार गोंयांत कोयराचो विलो लावपी प्रकल्पांची खूब गरज आसा. कितल्याश्याच पालिकां कडेन आनी पंचायतीं कडेन स्वताचे अशे प्रकल्प नात. केपें, सांगें, काणकोण, मडगांव, कुडचडें ह्या पालिकां कडेन स्वताचे प्रकल्प नात. हांगाचो कोयर काकोडेंच्या कोयरा विलो प्रकल्पांत धाडटात. गोंयांत काकोडें आनी साळगांव अशे दोनूच प्रकल्प आसात. 

हालींच सांखळी पालिका, पूर्णम इकोव्हिजन फावंडेशन, जेसीआय सांखळी आनी पर्यावरण संरक्षण गतिविधी हांणी जोड पालवान ‘ई – वेस्ट ड्रायव्ह’ अभियान केल्लें. ताका लोकांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिलो. शारांत उबारिल्या संकलन केंद्रांचेर व्हडा प्रमाणांत इलेक्ट्रॉनीक कोयर जमा जालो. ह्या उपक्रमाअंतर्गत पोरणे मोबायल फोन, चार्जर्स, केबल्स, संगणक साहित्य, विवीध इलेक्ट्रॉनीक उपकरणां आनी हेर ई – कोयराचें संकलन केलें. सांखळी पालिकेन साबार सुवातांनी संकलन केंद्रां उबारिल्लीं. लोकांनी त्या – त्या केंद्रांचेर वचून ई – कोयर दिलो. ह्या उपक्रमा खातीर सांखळी पालिका, पूर्णम इकोव्हिजन फावंडेशन, जेसीआय सांखळी आनी पर्यावरण संरक्षण गतिविधी हांचें अभिनंदन करूंक जाय. तांची देख गोंयच्या हेर पालिकांनी, संस्थांनी वा पंचायतींनी घेवन असो उपक्रम चालीक लावपा खातीर पावलां उखलूंक जाय. 

खरें म्हणल्यार आपूण रावता तो सरभोंवतणचो वाठार निवळ दवरप हें आमचें कर्तव्य. चुकूनमाकून कोणूय भौशीक सुवातेर कोयर उडयता आसत जाल्यार ताका समजावप ही आमची जापसालदारकी. ‘तूं गोंयचो एक नागरीक, लोक उडयतात म्हणून तुवें तेच सुवातेर कोयर उडोवंक जायना’ हें ताका पटोवन दिवप ही आमची लागणूक. आमी सगल्यांनीच जर अशें केलें तर आमचें गोंय नितळ आनी कोयरमुक्त कशें जातलें हें ताच्या मनांत रुजोवप हें आमचें काम. पूण आमी आमचें कर्तव्य, आमची जापसालदारकी, आमची लागणूक विसरून गेल्यात आनी म्हाका कित्याक पडलां ही वृत्ती वाडल्या आनी म्हणूनच कोयराच्यो अश्यो राशीय वाडूंक लागल्यात. 

गोंय कोयरमुक्त करूया अशें गोंय सरकारान कितलेंय सांगलें तरी सध्या कोयराचो प्रस्न सरकाराचोच न्हय जाल्यार आमच्या सगल्यांचोच जीव खावंक लागला. ह्या कोयराचेर कोणाकूच सासणाचो उपाय मेळना. उपाय काडुंकूय सोदिनात. कोणूय तशी इत्साय उक्तायना. पंचायती आनी पालिका जे मेरेन ह्या कोयराचेर उपाय काडिनात ते मेरेन अशे कितलेशेच सॅम्युअल आमी वगडावन बसतले हें मात खरें! 

– अतुल र. पंडित 

9623269013