कोंकणी अस्मिताय जागी करपी : शणै गोंयबाब

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

शणै गोंयबाब हांची आयज जयंती. आदल्या काळार कोंकणी ही फक्त घरगुती वा सामान्य भौसाची भास मानताले. अशे परिस्थितींत शणै गोंयबाब हांणी कोंकणी ही गोंयकारांची आवयभाशा आनी वळख आशिल्ल्याचो ठाम आग्रो धरलो.

कोंकणी भाशा, साहित्य आनी कोंकणी अस्मितायेचो विचार केलो जाल्यार पयलीं जांचें नांव घेतात, ते म्हणल्यार वामन रघुनाथ वर्दे वालावलीकार. शणै गोंयबाब ह्या नांवान तांकां वळखतात. कोंकणीच्या पुनरुज्जीवना खातीर आपलें आयुष्य ओंपपी ह्या साहित्यिकाक ‘आधुनिक कोंकणीचे जनक’ अशें म्हण्टात. तांचो जल्म 23 जून 1877 दिसा दिवचलच्या भितरली पेठ वाठारांत जालो. 9 एप्रिल 1946 दिसा ते मुंबय शारांत संवसाराक अंतरले. तांची जयंती आनी पुण्यतीथ दरवर्सा गोंयांत व्हडा दबाज्यान मनयतात. 

घरचे परिस्थितीक लागून तांकां फुडलें लिसेवाचें शिकप घेवंक जमलेंना. देखून ताणीं घरा कडेन इंग्लीश आनी संस्कृत भाशांचो अभ्यास स्वाध्याय पद्धन सुरु केलो. उपरांत फुडल्या शिक्षणा खातीर ते आपल्या काका वांगडा मुंबय गेले. थंय ताणीं जायतीं पुस्तकां वाचून काडलीं, जायतें गिन्यान जोडलें. वाचन, लेखन, चिंतन आनी मनन हो तांच्या रगताचो गूण आशिल्लो म्हणल्यार जाता.

शणै गोंयबाब हांच्या काळांत कोंकणी भाशा दुबळी आशिल्ली. सुशिक्षित हिंदू कोंकणी समाजांत मराठी आनी ख्रिस्ती समाजांत पुर्तुगेज भाशेक चड प्रतिश्ठा आशिल्ली. कोंकणी ही फक्त घरगुती वा सामान्य भौसाची भास मानताले. अशे परिस्थितींत शणै गोंयबाब हांणी कोंकणी ही गोंयकारांची आवयभाशा आनी वळख आशिल्ल्याचो ठाम आग्रो धरलो. ‘दुसऱ्यांच्या दिव्या खाला आमी उजवाड घेतात’ अशें सांगून तांणी लोकांक स्वताचे भाशेचो अभिमान बाळगुपाचें आवाहन केलें.

शणै गोंयबाब हे भौवभाशीक विद्वान आशिल्ले. कोंकणी, मराठी, संस्कृत, हिंदी, इंग्लीश, पुर्तुगीज, फ्रेंच अश्यो जायत्यो भाशा तांकां येताल्यो. तांणी कोंकणींत कथा, नाटक, कविता, निबंध, इतिहास, तत्त्वज्ञान, व्याकरण, बालसाहित्य अश्या विवीध साहित्यप्रकारांत बरप केलें. तांणी देवनागरी लिपींत 22 आनी रोमी लिपींत 7 पुस्तकां बरयलीं.

तांच्या म्हत्वाच्या साहित्यकृतींत ‘गोमंतोपनिषत’, ‘म्हजी बा खंय गेली?’ (आधुनिक कोंकणींतली पयली लघुकथा), ‘अमृताचो पावस’, ‘कोंकणी विद्यार्थ्यांक’, ‘भुरग्यांचें व्याकरण’, ‘भुरग्यांलो इश्ट’, ‘गोयंकारांची गोयां भायली वसणूक’, ‘अल्बुकर्कान गोंय कशें जिखले’ हांचो आस्पाव जाता.

अनुवाद मळारुय तांचें योगदान व्हड आसा. तांणी विल्यम शेक्सपियर हांच्या हॅम्लेट, आॅथेल्लो, किंग लियर ह्या नाटकांचें कोंकणींत रूपांतर केलें. तशेंच फ्रेंच नाटककार मोलिएर हांच्या नाटकाचो ‘मोगाचें लग्न’ ह्या नांवान अणकार केलो. तांणी भगवद्गीता कोंकणींत अणकारून सामान्य वाचकां मेरेन पावयली.

शणै गोंयबाब हे फक्त साहित्यिक न्हय, तर समाजसुधारक लेगीत आशिल्ले. तांणी जातीभेद कमी करपाचें, सकयल्या थराच्या समाजाक शिक्षण दिवपाचें आनी हिंदू- ख्रिस्ती एकवट वाडोवपाचें आवाहन केलें. कोंकणी भाशेक धर्मीक वा जातीच्या चौकटींत आडकयनासतना सगल्या गोंयकारांची भाशा म्हूण तांणी मान मेळोवन दिलो.

साहित्य खंय मेळटा?

तांचीं जायतीं पुस्तकां कोंकणी भाशा मंडळ, गोंय कोंकणी अकादेमी तशेंच विश्व कोंकणी केंद्र (https://www.vishwakonkani.org) सारक्या संस्थां कडेन आसात. गोंयांतल्या मुखेल ग्रंथालयांनी, गोंय विद्यापीठ ग्रंथालयांत आनी कांय डिजिटल संग्रहांतल्यान तांचें साहित्य मेळूं येता. संशोधकां खातीर गोंय विद्यापीठाच्या डिजिटल संग्रहांत तांच्या अभ्यासाचे लेख आसात. तांच्या साहित्याचे खंड उजवाडाक आयल्यात. 

शणै गोंयबाब हांचे सगळ्यांत व्हड योगदान म्हणल्यार तांणी कोंकणी भाशेक उणेपणाच्या भावनेंतल्यान भायर काडून स्वाभिमान दिलो. म्हणूनच आजही तांकां कोंकणी भाषेचे ‘म्हापुरुस’ आनी ‘आधुनिक कोंकणीचे जनक’ म्हूण आदरान पाचारतात. 

(इंटरनेट म्हाजाळांतल्यान)

स्वाभिमानी शणै गोंयबाब

लेखना भाशेनच स्वाभिमान होवूय तांचो म्हत्वाचो गूण. तांच्या ह्या सभावाची देख म्हणल्यार मुंबय काम करताना तांच्या वांगडच्या सगळ्या कारकुनांक वर्सुकी पगारवाड जाली. पूण गोंयबाबाक मात ती जाली ना. हाचेर तांच्या सायबान आपूण जावन सांगलें, हांव जेन्ना ऑफिसात भितर सरता तेन्ना सगळे जाण उठून उबे रावतात आनी तूं काम करीत बसता. देखून तुका पगारवाड दिवंक ना. हें आयकना फुडें गोंयबाबा नोकरेक सोडचीट दिली. त्यावेळार ते 48 वर्सांचे आशिल्ले. उपरांतची पुराय जीण ताणीं कोंकणी भाशेचे आनी समाजाचे सेवे खातीर ओंपली.