एक आशिल्लें भुरगेपण! सुपुल्लेंच नाजुकशें भुरगेपण!

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

एसएससी परिक्षेंत उत्तीर्ण जाताले, ते फक्त शिक्षकांचें मार्गदर्शन वा आपल्या बळाचेर जाताले. एसएससी मंडळाची कसलीच सवलत म्हणटात ती नासताली.

नामनेचे सिनेगीतकार गुलजार हांचें एक गीत आसा. ” एक था बचपन, छोटा सा नन्हासा बचपन.” सोंपे भाशेन सांगतलो जाल्यार अशें म्हणूं येता. “एक आशिल्लें भुरगेपण! सुपुल्लेंच नाजूक भुरगेपण!” भुरगेपण हें ल्हानशेंच अपुरबायेचें नाजूकच आसता. पुण ज्या घरगुती सामाजिक आर्थिक परिस्थितींत वातावरणांत भुरगें जल्मता ते परिस्थितींत भुरगेपण घुसपल्लें आसता. ताचेर तें भुरगेपण बरें वा वायट हें थारता.
ल्हानपणाचेर बरयतलो जाल्यार आदल्या काळांतलें म्हणल्यार आमचें भुरगेपण आनीं आयच्या विकसीत आधुनीक काळांतल्या भुरग्यांचें भुरगेपण अशे दोन वेगळे भाग करचे पडटले. सोपे भाशेंत सांगतलो जाल्यार, आमच्या भुरगेपणांत आमकां मागून मेळनाशिल्लें तें आयच्या भुरग्यांक मागनासतना मेळटा. आमच्या हातांत पयशेच नासताले. आयच्या भुरग्यांच्या हातांत पयसो घोळटा आनी खेळटा. आमच्या भुरगेपणांतली व्हडली अडचण म्हणल्यार वीज नाशिल्ली. चवथी यत्तेंत पावला त्या वर्सा आमच्या गांवांत घरगुती वीज जोडणी आयली. पूण घरांतल्या कुडींत बल्ब पेट्टाले इतलेच. पावसांत चडशी वीज वताली. तेन्ना परत ‘पॅत्रॉलाच्या चिमण्यांचो’ उजवाड. आमी सात वरांचेरच जेवन न्हिदताले !
आमी तेन्ना ल्हानशे कृशी उत्पादक आशिल्ले म्हणल्यार जाता. रानांतल्यान काजूच्यो सुक्यो ओल्यो बियो हाडून पोरसां फोण काडून पुरताले. कांय दिसांनी तांचें घोडकांत रुपांतर जातालें. चिकना भशेनच घोडकांचें मसाल्याचें तोणाक लागतालें. घराफटल्या शेतांतले कोंगें पुंजावन हाडटाले.
शिवाय तवशीं, घोसाळीं, दुदी, कुवाळो, तांबडी, भाजी, भेणें ह्यो भाजयो विकत्यो हाडूंक पडनाशिल्ल्यो. गीमांत अभ्यास करूं घरा फाटले न्हंयचे देगेर वताले. कांय धीट भुरगे न्हंयंत रेब्यांतल्यान झाडा वयलीं चिपां काडून हाडटाले. मीठ मिरसांगे पिटो घालून खाताले. गरये लागिल्लें बारीक नुस्तें, कुल्ल्यो थंयच भाजून खाताले. आयचे पिळगेक हें नशिबांत आसा?
नोकरी कामा धंद्याक लागतकच दुचाकी शिकपाक आनी कांय वर्सांनी रीण काडून घेवंक मेळटाली. आयचे भुरग्यांच्या हातांत ल्हानपणाक दुचाकीच न्ही तर चारचाकी लेगीत मेळटा. पूण आमचे पिळगेंतले लोक एक गजाल सेर्त मानून घेतले. ती म्हणल्यार आमच्या भुरगेपणांत आमच्या हातांत दुडू नासताले तरी आमी गिरेस्त आशिल्ले. खोशी आसताले. आसा तातूंत खोस मानताले. ताण तणाव नाशिल्लो. आमकां समुपदेशक हें नांवच खबर नाशिल्लें. आवय- बापूय कुटुंबांतले ज्येश्ट वांगडी शिक्षकच आमचे समूपदेशक आसताले. आयच्या काळांत भुरग्यांकच कित्याक, शिक्षकांक पालकांक लेगीत समूपदेशकांची गरज पडूंक लागल्या.
पुर्तुगेजाच्या काळांत भुरग्यांक भुरगेपण वेवस्थीत भोगूंक मेळटालें. शिक्षण घेवंक तांची फाव तितली वाड जावप गरजेची आशिल्ली, हें तांकां खबर आशिल्लें. म्हणून सात वर्सांचेर पयले यत्तेंत प्रवेश दिताले.
एखाद्या हुशार भुरग्याक गुरुजी आनी बाई पयले आनी दुसरी यत्तेची परिक्षा एकाच वांगडा घेवन ताका दुसरे यत्तेंत सोडून थेट तिसरे यत्तेक बसयताले. आमच्या भुरगेपणांत मुळावें शिकप मराठी कोंकणी काय इंग्रजी माध्यमांतल्यान घेवप हें चितपाची गरज नाशिल्ली. फकत मराठीच माध्यम आशिल्लें.
गोंयांतल्या कांय गांवांनी आनी शारांनी माध्यमीक म्हणल्यार पांचवी ते इकरावी आनी उपरांत धावी मेरेन शिक्षण मराठी माध्यमांतल्यान शिकोवपाची हायस्कूलां आशिल्लीं. हळूहळू तीं इंग्रजी माध्यमाचीं हायस्कूलां जालीं. पांचवी यत्तेक पावतकच इंग्रजी माध्यमाच्या हायस्कूलांत धाकली आनी व्हडली ए बी सी डी चिरपाक घालताले. तेन्नाच्या शिक्षणांत आतां भशेन ताण तणाव नाशिल्लो. नापास जालो वा एखादे कॉलेजींत प्रवेश मेळ्ळो ना म्हणून कोण जिवाचें बरें वायट करून घेनाशिल्लो.
आमचे खातीर तेन्ना नितळ भलायकेक फावो अशें गिरेस्त सैम आशिल्लें. भौतेक करून आमची पिळगी व्हडल्या कुटुंबांतच ल्हानाची व्हड जाल्ली. प्रत्येक कुटुंबात वांगडा खेळपाक भाव-भयणी, अपुरबाय करूंक, देख दिवंक वा मस्ती करत जाल्यार तापोवंक आनी समजावंक आजो-आजी, काका-काकी, भाभी, आतें, शेजारचे बाप्पा, दादा, भाऊ, भाई, मावशी, ताई आनी दिदी आसतालीं.
म्हाका याद आसा. खेळटना वा भायर एखाद्या भुरग्यान मस्ती करीत, कोणाक मार बडय करीत, गाळयो मारीत जाल्यार एखादो ज्येश्ट शेजारी बाप्पा वा दादा त्या भुरग्याक तापयतालो, चिमटायतालो वा सरळ मार लेगीत घालतालो. भुरग्याची आवय बापूय आपल्याक कितें म्हणटलो हाची ताका चिंता नासताली. अशेंय बी आसतालें, की आवय बापायन वा घरच्यांनी भुरग्याचेर केन्नाच हात उबारिल्लो नासतालो. पूण तो मार खावन मुकाट्यान घरा वतालो. घरा कोणाक पत्तो लागूंक दिनाशिल्लो. कारण सांगल्यार ताका आनीकय तापोवणी वा मार पडपाची शक्यताय आसताली. दुसऱ्यां कडच्यान आवयक पत्तो लागलो जाल्यार ती बाप्पाक तुवें बरें केलें म्हणटाली !
शाळा हायस्कूलांतय हीच तरा आसताली. आवय बापायन भुरग्याचें नांव घालतनाच गुरुजी बाईक तापोवपाचे मारपाचे अधिकार प्राप्त जाताले. आमचे पालक गुरुजी आनी बाईक केन्नाच जाब विचारपा वा झगडपाक येना आशिल्लीं. आज भुरग्याक तापयलो जाल्यार पालकाचे कागाळीच्या आदारान सक्त कारवाय जावन घडये शिक्षकाचें निलंबन लेगीत जाता.
उटंगाराच्या पावसाक लागून शेतांतल्या व्हाळांतल्या वाटेवयल्या धपरभर उदकांतल्यान वाट काडीत आमीं शाळा हायस्कूलांत वताले. पावसाळ्यांतल्या हुंवारांत पनेळांतल्यान शाळा हायस्कूलांत वताले. निमित्त करून घरा रावनाशिल्ले. भुगेपणांत शेजारच्या बायलांक आमी आई, माई म्हणून पाचारतालेच, पूण ल्हान व्हड शेजारी दुसऱ्यांच्या आवय बापायक भौतेक तांच्या एखाद्या पूत वा धुवेची आई या नांवान पाचारताले. इश्ट आपल्या इश्टाच्या नांवा मुखार आई बाबा जोडून ताच्या आवय बापायक पाचारताले. आयची पिळगी मात अंकल आनी आण्टी आनी अनवळखी व्हडल्यांक सर आनीं मॅम म्हणून पाचारतना दिसतात.
भुगेपणांत रेडीमेड कपडे नासताले. चवथ दिवाळी दसरो आनी शिगमो ह्यो परबो नवे कपडे शिंवपाचें निमित्त आसतालें. शाळेंत गणवेशाची तशी सक्ती नासताली. गीम पावसांत तशें एकच जोतें. तें बी पायल. खोटे पोंदां बुराक पडतसर तें वापरप. पावसांत त्या जोत्या लागून फाटल्यान कपड्यांचेर फाटीर मेरेन डिझायन तयार जातालो.
कांय जाण लग्नाकार्याक वतना शेजारच्या भुरग्याले कपडे, जोतें मागून घालताले. हातूंत लज अशी दिसनाशिल्ली. कारण ही सामान्य गजाल आसताली. धा, पंदरा, पंचवीस पयशे मोडून भाड्याची धाकली व्हडली सायकल चलयताले. कारण खंयच्याच घरांत धाकली सायकल नासताली.
पसऱ्यार वचून एक पयश्याची काडी घेतना एक पयशाचो गोड गड्डो घेंवपांत जी मजा आसताली ती आयचे कॅडबरींत आसची ना. हायस्कूलांत मध्यंतराक दोन, तीन पयश्यांचो आईसफ्रूट खावप भोवतेक जाणांक शक्य नासतालें. कांय आयस्फ्रूटकार चार पांच काजू बिंयांच्या बदलाक आयस्फ्रूट दिताले. कांय पसऱ्यांचेर लेगीत भाताच्या बदल्यांत एखादी वस्त मेळटाली. हाका बार्टर सिस्टम म्हणटात. म्हणल्यार वस्त दिवन वस्त घेवप. पयश्यांक लागून कितलेशेच जाणांक पिकनिकेक वचूंक मेळनाशिल्लें.
पावसांत एक सत्री वा कापोतींत एक घरांतलीं दोन तीन भुरगीं शाळेंत यो वच करतालीं. कांय जाण भिजतच वतालीं. पावसा दिसांत उमळिल्लो गणवेश रातचो रान्नीच्या धगाचेर बडयो दवरून सुकत घालताले. साहजिकच गणवेशाक धुंवरेल्लो वास येतालो. चुकून फेर्र मारलेंच जाल्यार कट्ट्यांचो बारीक कोळसो पडून गणवेशाचेर ” काळे तीळ ” दिसताले.
आतांचे पिळगे भशेन हायस्कूलांत वच आनी येवप करपाक सायकल दुचाकी चारचाकी वा आतां भशेन बालरथ वाहन नासतालें. आतां भशेन मदले सुटये वेळार खावपाक सरकाराची कसलीच सुविधा नाशिल्ली. पिवपाच्या उदकाचे फिल्टर सोडात, साद्या उदकाची सोय नासताली. शेजारच्या लोकां कडेन उदक मागून पिताले. चलयां खातीर लेगीत मुतारीची सोय नासताली.
आठवी मेरेन सगळीं पास आनी णववी धावी यत्तेचे परिक्षेंत तर अपुरबायच नासताली. शाळा हायस्कूलांतल्या कांय शिक्षकांच्या मारान वा भंयान कांय भुरगे शाळा सोडटाले. कांय जाणांक हुशार असूनय आर्थिक परिस्थिती लागून अर्द्यार शिक्षण सोडचें पडटालें. एम बी बी एस पास जावपाची तांक आशिल्ल्यांचेर बी एस सी वा बारावी मेरेनच्या शिक्षणाचेर समादान मानचें पडटालें. आर्थिक नदरेन गरीब भुरग्यांक मात उणी फी आसताली. ती लेगीत शक्य नाशिल्ल्यांक हायस्कूल सोडचें पडटालें. ट्युशन हें नांवच भौतेक भुरग्यांक खबर नासतालें. एसएससी पास जाल्ल्या विद्यार्थ्यांक तेन्ना गांवांत वालोर आसतालो.
एसएससी परिक्षेंत उत्तीर्ण जाताले, ते फक्त शिक्षकांचें मार्गदर्शन वा आपल्या बळाचेर जाताले. एसएससी मंडळाची कसलीच सवलत म्हणटात ती नासताली. शालांत परिक्षेंत पयल्या दिसा इंग्रजी वा गणीत पेपर आसल्यार तर कांय जाणांक घूंवळ आयिल्ली पळोवंक मेळटाली. एक मार्क उणो पडल्यार लेगीत ताका परत ऑक्टोबर परिक्षेंत बसून उत्तीर्ण जावचें पडटालें !
एक मात खरें. आयचे पिळगेचे तुळेंत आदले पिळगेक कितल्यो अडचणी– कुपोशण त्रास, आर्थिक परिस्थिती, मातयेचीं इल्लींशीं घरां आनी घरांतल्यो अडचणी असुन लेगीत ते पिळगेन कशी करून तड मारली. पूण केन्नाच तोण वाकडें केलें ना. कागाळ केली ना. नासून लेगीत आनी आसा तातूंत समादान मानून जीण जगयली. म्हणून आज ते जिवितांत सुवात निर्माण करूंक शकले.
आयचे पिळगेक हें सगळें खरें दिसना. ह्यो सगळ्यो आनी कितल्योश्योच असल्यो गजाली आनी अडचणी म्हणल्यार कोल्याच्यो काणयो दिसतात !

रंजन नायक
9823154336