भांगरभूंय | प्रतिनिधी
एके वटेन राजवैभव आनी संवसाराचें सूख आशिल्लें, जाल्यार दुसरे वटेन शेंकड्यांनी जिवांचे प्राण. ते रातीं शबरीन एक क्रांतिकारी निर्णय घेतलो.
रामायणांत ‘भक्ती’ ह्या उतराक खरें रूप दिवपी जर खंयचें पात्र आसत, तर तें म्हणल्यार ‘माता शबरी’. रामायणाच्या व्हड पटाचेर हनुमानाचें बळगें, लक्ष्मणाचें भावपण आनी सीतेचें पतिव्रत्य लखलखत आसतना, शबरीचें पात्र मात एकदम थंड, संयमी पूण अढळ श्रद्धेचो दोंगोर जावन उबें रावता. शबरीची काणी एका पौराणिक पात्राची, मनशाच्या काळजांतली काकूळट, वाट पळोवणी आनी भक्त-देवाच्या अद्वैताचो एक आगळोच सुवाळो.
शबरीचो जल्म दंडकारण्याच्या दाट रानांत एका भिल्ल राजपरिवारांत जालो. तिचें मूळ नांव ‘श्रमणा’ अशें आशिल्लें. एका बळिश्ट कबिल्याची राजकन्या म्हणून तिचो सांबाळ खूब मोगांत जालो. पूण सैमाचे कुशींत वाडपी हे चलयेचें मन शिकार आनी हिंसेत केन्नाच रमलें ना. तिच्या दोळ्यांत जनावरां विशीं एक वेगळीच आपुलकी आशिल्ली. जेन्ना हेर भिल्ल भुरगीं शिकारेचो आनंद घेतालीं, तेन्ना श्रमणा घायाळ सुखण्यांच्या घाव्यांचेर मायेची फुंक मारताली. तिच्यातली ही जल्मजात करुणाच फुडें तिका भक्तीच्या म्हामार्गाचेर घेवन वचपाची आशिल्ली.
शबरीच्या जिविताक मोडण दिवपी सगळ्यांत व्हडलो प्रसंग तिच्या लग्ना वेळार घडलो. तिचें लग्न एका भिल्ल कुमारा कडेन थारिल्लें. प्रथे प्रमाण, लग्नाच्या मेजवानी खातीर शेंकड्यांनी निरपराध पशु- पक्ष्यांचो बळी दिवपाचो आशिल्लो. जेन्ना श्रमणाक (शबरीक) समजलें की तिच्या सुखा खातीर इतल्या जिवांचें रगत सांडटलें, तेन्ना तिचें कंवळें काळीज कळवळ्ळें. ‘म्हज्या सुखा खातीर इतली हिंसा? म्हज्या लग्नाची सुरवात ह्या मुक्या जिवांच्या आक्रोशान जावची?’ ह्या प्रश्नान तिका रातभर न्हिद पडली ना.
एके वटेन राजवैभव आनी संवसाराचें सूख आशिल्लें, जाल्यार दुसरे वटेन शेंकड्यांनी जिवांचे प्राण. ते रातीं शबरीन एक क्रांतिकारी निर्णय घेतलो. तिणें आपल्या भांगरा वस्तींचो, रेशमी वस्त्रांचो आनी राजघराण्याचो त्याग केलो. कोणाकच सांगनासतना, ती ते काळखे राती रानाचे वटेन भायर सरली. तिचो हो गृहत्याग म्हणल्यार त्या काळांतल्या हिंसक प्रथां आड केल्लें एक मोने पूण प्रभावी बंड आशिल्लें. राजवाडो सोडले उपरांत शबरी, जायत्या ऋषी-मुनींचे आश्रमाक गेली. पूण, दुर्दैवान त्या काळांतल्या कडक जातवेवस्थेक लागून आनी बायलांचेर आशिल्ल्या निर्बंधांक लागून तिका सगल्यांनी न्हाकारली. निमणे कडेन, ती मतंग ऋषींच्या आश्रमांत पावली. मतंग हे एक क्रांतीकारी ऋषी आशिल्ले. तांणी शबरीच्या भायल्या रूपा कडेन वा जाती कडेन पळयनासतना, तिच्या काळजांतली नितळ भक्ती पळयली.
आश्रमांत रावन शबरी ऋषींची चली जाली आनी सेवा करूंक लागली. आश्रमाची नितळसाण करप, समिधा जमोवप आनी ऋषींच्या आज्ञेचें पालन करप, होच तिचो संवसार जालें. जेन्ना मतंग ऋषींचो निमाणो काळ लागीं आयलो, तेन्ना तांणी शबरीक लागीं आपयली. शबरी कासावीस जाली आनी विचारलें, ‘गुरुदेव, तुमच्या उपरांत म्हजो आदार कोण?’ तेन्ना ऋषींनी तिका जिवितांतलो सगळ्यांत व्हडलो मंत्र दिलो – ‘राखणेचो’. तांणी सांगलें, ‘धुवे, तुझें प्रेम सात्विक आसा. तुजे श्रीराम तुका सोदपाक नक्की येतले. तूं फक्त धीर धर आनी तुझ्या काळजातली ज्योत पेटती दवर.’
ऋषी मतंग सर्गाक अवतरले, पूण तांचीं उतरां शबरी खातीर देवाची वाणी थारली. मागीर कितलींच दशकां शबरीन फकत एके भेटीचे आशेर सारलीं.
ती सदांच फांतोडेर उठताली, पंपा सरोवराचो रस्तो नितळ करताली. देवाच्या पांयांक कांटो लागचो न्हय म्हूण फुलांच्यो पाकळ्यो अंथरताली. रानांतल्यान पुंजायिल्लीं बोरां ती पयलीं स्वता चाखताली. “कडू आनी आंबट फळ म्हज्या देवाक नाका, ताच्या वांट्याक फकत गोडसाणच येवंची,” हो तिचो नितळ आनी निरागस भाव आशिल्लो. जगाच्या नदरेन तीं ‘उश्टीं’ बोरां आशिल्लीं, पूण शबरीच्या नदरेन तें ‘नितळ प्रेम’ आशिल्लें.
वर्सां फाटल्यान वर्सां गेलीं, शबरीचें तारुण्य गेलें, म्हातारपण आयलें, दोळ्यांची नदर अंधूक जाली, पूण तिच्या मनांतली श्रीरामाची प्रतिमा आनीकच प्रखर जायत गेली. तिचें धैर्यच तिची शक्त जाल्लें. निमणे, ज्या खिणाची शबरीने जायत्या ऋतूं सावन वाट पळयल्ली, तो खीण आयलो. सीतामायचो सोद घेत प्रभू श्रीराम आनी लक्ष्मण शबरीच्या कुटींत आयले.
प्रभू रामाक पळयताच शबरीचे दोळे भरून आयले. तिणें व्हड मायेन तांचे पांय धुलें. प्रभू रामानय कसल्याच जातीवेवस्थेचो वा उश्ट्या फळांचो संकोच धरनासतना, शबरीन चाखिल्लीं बोरां आवडीन खालीं. रामाचें हें कृत्य समाजीक समतेचें जगांतलें सगल्यांत व्हडलें उदाहरण आसा. तांणी सिद्ध केलें की, देव कोणा एकाच वर्गाचो वा जातीचो नासून तो फकत नितळ प्रेमाचो भुकेलो आसा.
ह्या भेटी वेळार, प्रभू रामान शबरीक ‘नवविधा भक्तीचें’ मोलादीक गिन्यान दिलें. हे णव मार्ग मानवी जिणे खातीर एक आचारसंहिता आसात. रामान शबरीक सांगलें की, ज्याच्या कडे हातूंतली एकूय भक्ती आसा, तो म्हाका खुब्ब प्रिय आसा. पूण शबरीच्या जिणेंत ह्या णवयू भक्तींचो संगम जाल्लो. शबरीचें चरित्र आमकां जायते म्हत्वाचे धडे दिता. स्वताच्या सुखा खातीर दुसऱ्या जिवाचो बळी न दिवप होच धर्म. ध्येय मेळसर अढळ श्रद्धा दवरप आनी वाट पळोवप हेंच यश मेळोवपाचें गुपीत. एके अस्तुरेन संघर्शांतल्यान, साधनेंतल्यान आनी त्यागांतल्यान देवाक कशें मेळयलें, हाचें शबरी एक उत्तम उदाहरण.
रामाचे भेटी उपरांत शबरीच्या जिविताचें सार्थक जालें. तिणें जे जिबेन रामा खातीर बोरां चाखिल्लीं, तेच जिबेन रामाचें नांव घेत स्वताचो देह अर्पण केलो. शबरीची ही भक्तीगाथा आयजूय आमकां सांगता की, देव मंत्रांत वा तंत्रांत नासता, तो भक्ताचे शुद्ध आनी निसुवार्थी भावनेंत आसता. आयच्या काळांत, जंय समाजांत दुस्मानकाय आनी भेदाभेद वाडत आसात, थंय शबरीची कथा आमकां मोगाचो आनी एकचाराचो मार्ग दाखयता. शबरींन फकत श्रीरामाक बोरां दिलीं नात, तर तिणें संवसाराक ‘समर्पणाचो’ महामार्ग दिला. तिचीं उश्टीं बोरां आयजूय मानवी संस्कृतींतल्या ‘शुद्ध मोगाचो’ सगळ्यांत व्हडलो पुरावो म्हणून इतिहासांत अजरामर आसा.
प्रमिला प्रसाद फळ देसाय
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
