भांगरभूंय | प्रतिनिधी
दत्तू शणै हाणें संघर्शाक फुडो करून, शासनाची बंदी आसतना, मुक्तपणी लिखाण करपाचें धाडस केलें.
मरणा उपरांत पुनर्जल्म हो उदेंते कडल्या जायत्या धर्मांतलो एक केंद्रीय समज आसा, खास करून हिंदू, बौद्ध आनी जैन धर्मांत, जंय आत्मो वा चैतन्य भूतकाळांतल्या कर्माचेर आदारिल्ल्या नवे भौतिक कुडींत वता. होच आत्मो मागीर त्या- त्या काळांतल्या कर्मांचें फळ मुखार हाडटा. नवेंपण आनी चेतना पसरायता. मनीस नव्या हिकमतींनी फुडें वता. म्हणून पुर्नजल्म वा संवसाराचें हें चक्र निमाणो शेवट न्हय तर उत्क्रांतीची वा कर्म समतोलाची सतत प्रक्रिया मानतात. तरी ह्या संवसारांत पुनर्जल्माचेर विस्वास दवरिनासतना मरणा उपरांत त्या मनशाचो शेवट जाता, अशें मानतात. जिविता उपरांत आनीक जिवीत ना देखून पुनर्जल्म ना असो मनीस चलता.
मरणा उपरांत आत्मो एके कुडींतल्यान भायर सरता आनी दुसरे कुडींत थोड्याच वेळान दुसऱ्या गर्भाशयांत भितर सरता, थंय मनशाचो पुनर्जल्म जाता असो क्रिस्ती भावार्थ सोडून हेर धर्मियांचें मानप आसा. भगवद गीतेच्या मुखेल श्लोकांनी अशेंच म्हणलां – पुनर्जन्म हो शाश्वत आत्म्याचो अपरिहार्य प्रवास. आत्मो एके भौतीक कुडींतल्यान दुसरे कुडींत वता. मरण म्हणल्यार फकत संक्रमण, शेवट न्हय अशी सुचोवणी दितना जीव केन्नाच जल्मना आनी मरना म्हणलां. पूण क्रिस्ती भावार्थ सांगता, मरणा उपरांत पुनर्जल्म आसा, पूण तो पृथ्वी वेले नवे कुडींत न्हय. अशे भावनेचेर विचारांचें चक्र घुंवत आसतना, हालींच 150 वी जयंती मनयिल्ल्या दत्तराम जगन्नाथ वर्दे बोरकार उर्फ दत्तू शणैच्या मरणाचें गुपीत आजून सुटावें जावंक ना तें अजाप दिसता. तो एक विचारवंत. लेखक, समाजसुधारक, दुरदिश्टो आशिल्लो. ताणें 1910 वर्सा बरयिल्ल्या “अवतार रहस्य” ह्या पुस्तकाची तिसरी आवृत्ती उजवाडा आयली. ताचो खंयतरी पुर्नजल्म जाला व्हय?
दत्तू विशीं
दत्तू शणै फकत 37 वर्सां ह्या संवसारांत जियेलो, पूण ताणें ह्या इतल्या ल्हान काळांत दोळे दिपकावपी कामगिरी करून दाखयली. तो एक बऱ्या पैकीं बरोवपी आशिल्लो. आपल्या बरपांतल्यान ताणें गोंयांतूच न्हय तर महाराश्ट्रांत लेगीत लिखणेची धार दाखयली. समकालीन विचारवंत आनी हेर बरोवप्यांनी ताची तुस्त केली. गोंय आनी महाराष्ट्रांतल्या शिक्षणतज्ञ, विचारवंत आनी स्वातंत्र्य झुजाऱ्यांच्या पिळग्यांचेर ताच्या बरपाचो परिणाम जालो.
ताचो जल्म 13 एप्रील 1876 दिसा उमाबाय आनी जगन्नाथ सगुण सिनाय बोरकार हांच्या कुटुंबांत जालो. ताणें व्हडलें शिकप घेतलें ना, पूण नोकरे खातीर जेन्ना ताका शिकपाचें म्हत्व कळ्ळें, तेन्ना ताणें स्वता जावन अभ्यास केलो आनी सरकारी नोकरी मेळयली. तो केपें तालुक्यांतल्या कुस्मण गांवचो कुलकर्णी (एडमिनिस्ट्रेटर) जालो. शिक्षणा बगर फुडार ना हें वळखले उपरांत ताणें गांवच्या तरणाट्यांक आनी वाडिल्ल्यांक शिकप घेवंक प्रवृत्त केले. तांचे खातीर तो फुकट वर्ग घेवंक लागलो. ताणें बायलांच्या उद्धारा खातीर बरपां केलीं. हे ताचे करणेन ताका फांक मेळ्ळी आनी लोक ताका पंडीत म्हण पाचारूंक लागले. दुसऱ्या गांवचे लोक ताका पालखी धाडून व्हरूंक लागले. 1902 वर्सा फोंडू शास्त्री करंडे हांणी माशेलांत सुरू केल्ल्या ‘सत्संग’ साताळ्यांतल्या ताच्या खडेगांठ बरपान ताका समाजीक माची दिली. ब्रिटीश लॉर्ड कर्सन हांच्या तत्वज्ञानाचेर तो टिका करतालो, भौसाक मार्गदर्शन करतालो. ताणें राजसत्तेचें आनी लोक सत्तेचीं कर्तव्यां लोकाक समजावंक वेगवेगळे अवतार मांडले. नरसिन्हावतार, वामनावतार, परशुरामावतार, रामावतार आनी कृश्णावतार हांचो आदार घेवन ताणें ब्रिटिशांची तवली उडयली. हे खातीर ते ताचेर सामके बेजार जाले आनी ताणीं पुर्तुगेज सरकाराक शिटकावणी लेगीत दिली. ताचेर कारवाय करूंक सत्संग साताळें बंद उडयलें. आपलो मुलभूत अधिकार मेळोवंक कितें करूंक जाय, हे विशीं दत्तून मार्गदर्शन केल्ल्यान पुर्तुगेज सरकारूय ताचेर बेजार आशिल्ले. तो मिथकां वापरून रुपकाचे शैलीन बरयतालो. ताचें बरप तशें सादे, सरळ, प्रवाही आनी भारदस्त भाशेंत आसतालें.
साहित्यीक संघर्श
ताचीं बरपां राजकारण, समाजीक आनी शिक्षणीक विशयांचेर आसतालीं. देसभक्त नरसिंह चिंतामण केळकार ताका गोंयचो आनी महाराश्ट्रीयना मदलो एक सर्वोत्तम राजकी टिप्पणीकार म्हणटालो. सत्संग बंद उडयलो म्हूण तो ओगी रावलो ना, ताणें प्रभात आनी उपरांत भारत, वस्तुस्थिती दर्शन, आत्मनिवेदन सारक्या साताळ्यांनी बरोवंक सुरू केलें. तितल्याचेर तो थांबलो ना, ताणें शब्दकोश आनी व्याकरणांत लक्ष घालें. वाडिल्ल्यां खातीर ‘मराठी व्याकरण कुतुहल’ नांवाचें पुस्तक बरोवन ताणें भाशीक मळार नांव जोडलें. महाराश्ट्रांतल्या व्याकरणकारांनी ताची तुस्त केली. ताणें फ्रांस देसाचो मोटवे रितीन इतिहास लेगीत बरयलो. ताका मराठी, इंग्लीश आनी पुर्तुगेज भाशेंतलें माध्यमीक सरस्वती विद्यालय बोरये सुरू करपाची व्हड इत्सा आशिल्ली. ते खातीर जागो लेगीत पळेल्लो. पूण तें घडलें ना. 8 डिसेंबर 1913 वर्सा, 37 वर्सांचे तरणेच पिरायेर गुपीत रितीन ताका मरण आयलें.
दत्तूची दुरदिश्ट
पेत्रॉलाचो दिवो पालवता पूण गिन्यानाचो दिवो केन्नाच पालवना. दत्तू शणै हाणें संघर्शाक फुडो करून, शासनाची बंदी आसतना, मुक्तपणी लिखाण करपाचें धाडस केलें. ताचें मुखा वेली नदर बाळगून केल्लें पत्रकारितेंतले योगदान आनी शिक्षणीक मळार दाखयल्ली दुरदिश्ट खरेंच तोखणाय करपा सारकी. ताचीं बरपां आयजूय प्रेरणा दिवपी आसात म्हणून ताच्या “अवतार रहस्य” पुस्तकाची तिसरी आवृत्ती उजवाडा आयली.
सोंपयतना…
दत्तू “अवतार रहस्य” ह्या पुस्तकाचो फकत एक बरोवपी नासून, भारतांतले ब्रिटीश आनी पुर्तुगेज राजवटकेंत तो एक फोलेर आशिल्लो. देखून गोंयच्या म्हान सुपुत्राच्या ह्या पुस्तकाक एक दस्तावेज म्हण फुडें हाडची गरज आसा. दत्तू शणैचे चवथे पिळगेंतलो डॉ. नितीन बोरकार हाणें आपल्या कुटुंबाचीं पाळां खोलरित्यां खणून काडपाचो यत्न केला. आदीं लाक्ष्मीदास बोरकार आनी आतां दत्ताराम बोरकार. डॉ. नितीनाची प्रशंसा करीत तितली कमी. ह्या कामांत लेखिका मुग्धा बोरकार हांचेंय सहाय्य आसा, म्हणून तिकाय शाबासकी. दत्तू शणै हाका आमी खरी श्रद्धांजली दितले जाल्यार फकत मनांतूच न्हय तर बोरये वाठारांत खंयतरी योग्य जाग्यार ताचें एक स्मारक उबें जावपाची गरज आसा. एकुणिसाव्या शेंकड्यांतल्या म्हान तरणाट्यांचें, 150 वर्सां उपरांत आयज दर्शन घडटा, ताची आयच्या तरण्यांनी देख घेवंक फावो. ताचे प्रेरणेन कितें तरी बदल घडून येवपा सारकें घडलें जाल्यार ताचोच पुनर्जल्म जावन नवे क्रांतीची बुन्याद पडल्या अशें म्हणूंक जातलें. दत्तू शणैचो पुर्मजल्म जातलो व्हय? ताचें पुस्तक गोंयकारां मदीं अवतार हाडीत व्हय?
– विन्सी क्वाद्रूस, राय, साश्ट,
मो. – 9822587498
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
