म्हापशेंच्या वैकुंठधाम मसणभुंयेंत स्मृतिवन उपक्रमा खाला आंब्याच्या झाडांची लागवड

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

थळाव्या हिंदू सभें कडल्यान 130 आंब्याचीं झाडां रोवपाचो संकल्प

म्हापशें, उमेश झर्मेकार ः मसंडभुंयेक सगळ्यांत पावनभूंय मानतात. दत्तवाडी- म्हापशेंची वैकुंठधाम मसणभुंयेंत स्मृतिवन उपक्रमांतल्यान आंब्यांचें (आमरायेचें) स्वरुप दिवपाचो संकल्प म्हापशेंच्या थळाव्या हिंदू सभेंत मांडलो. ह्या स्मृतिवन उपक्रमा खाला मसणभुंयेंत 130 आंब्याचीं रोपां लायतले.
दत्तवाडींतलें वैकुंठधाम ही गोंयांतली सगळ्यांत प्रशस्त मसणभूंय. भाऊसाहेब बांदोडकारांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या काळांत ही इतली व्हडली सुवात हिंदू मसणभुंये खातीर मेळयली. तिचें मसणभुंयेंत पुराय रुपांतर करतनाच थंय आंब्याचीं झाडां लावन दाट सावळी आशिल्ली विसव घेवपाची सुवात स्थापन करपाचो निर्णय समितीन घेतला. वट्ट 130 आंब्याचीं झाडां लावपाचें थारायलां. ह्या आंब्याच्या बागेंतलें दरेक झाड दरेका मेल्ल्या मनशाच्या नांवान दत्तक घेवन कुटुंबांतल्या मेल्ल्या मनशाची याद झाडां वरवीं तिगोवन दवरपाची कल्पना समितीन मांडली आनी ताका बरो प्रतिसादय मेळ्ळो.
स्मृतिवन प्रकल्पाची संकल्पना अस्तित्वांत हाडपी म्हापशें थळाव्या हिंदू सभेचे वांगडी किरण शिरोडकार हांणी प्रकल्पा विशीं म्हायती दितना सांगलें, “पावनभूंय आशिल्लें वैकुंठधाम ही मसणभुंय बरी जावची ह्या हेतान हांवें मसणभुंयेंत झाडां रोवपाचें थारायलें आनी समितीक विस्वासांत घेतले.” म्हजे कडल्यान मसणभुंये खातीर कितेंय बरें केलें जाल्यार शेतकार म्हूण म्हजें कर्तव्य पुराय जातलें.
समितीन मान्यताय दिल्या उपरांत फाटल्या वर्सा 160 सुपारीची झाडां लायिल्लीं. तांची बरें तरेन वाडय जाता. उदका बगर हे सुवातेर उदरगत ना. ह्या झाडांक उदकाची गरज आशिल्ल्यान उदका संसाधन खात्या कडल्यान परवानो घेवन पयलीं बोरवेल मारली आनी 70 मीटराचेर उदक मेळ्ळें. सरकारी अनुदाना खातीर शेतकी कार्ड जाय. तेंय कार्ड मेळयलें. 40 ट्रक माती ओंतून जमीन सपाट केली. फातराच्या जमनींत ब्रेकर वापरून खड्डे खणले. तातूंत 160 सुपारींची झाडां लायलीं. त्या झाडांची बरी वाड जाता देखून म्हाका प्रेरणा मेळ्ळी. सुपारींच्या झाडांची येसस्वी लागवड जाल्ल्यान झाडां वेवस्थापन करूं येता हें दिसून आयलें.
ऑक्टोबर 2023 वर्सा दुसरे वटेनची जमीन जेसीबी वापरून 11 दीसांत सपाट करुन घेतली. हे खेपे पांच ट्रक लांकूड मेळ्ळे. जमनींत खंयचीं झाडां लावचीं हाचेर लोकां कडल्यान सुचोवण्यो घेतल्यो. तेन्ना आंबो हो सगळ्यांत बरो पर्याय अशें एका शेतकी अधिकाऱ्यान सांगलें. कारण हीं झाडां सदांच पाचवीं उरतलीं. तीन वर्सां जतनाय घेतल्या उपरांत झाडां वाडपाक कसलोच त्रास जायना. तशेंच ह्या झाडांक लागून मसणभुंयेंतलें वातावरण थंड उरतलें.
हांवें ताचो अभ्यास केलो. गोंयांतल्या चडश्या आंब्याच्या जातींनी उणाव आयला. ह्या जातीचीं झाडां रोवपाचो यत्न करुया अशें थारायलें. भारतीय शेतकी संशोधन परिशदच्या (आयसीएआर) शाखे कडल्यान आंब्याच्या 22 जातींचीं 72 झाडां मेळ्ळीं. उरिल्लीं 60 झाडां (50 मानकुराद आनी 10 हापूस) बाजारांतल्यान घेतलीं.

ह्या उपक्रमाचो खर्च सुटचो म्हूण स्मृतिवन येवजणे खातीर दरेक झाडाक 5 हजार रुपया आनी 130 झाडां सांबाळपा खातीर 6.50 लाख रुपया एकठांय करपाचें थारायलें. समितीनूय हे गजालीक मान्यताय दिली. लोकांनी सगळ्यांत बरो उपक्रम म्हूण तोखणाय करून स्वता जावन पयशे दिले. अशें तरेन सगळो निधी एकठांय केलो अशें शिरोडकार हांणी सांगलें.
गोंयांतल्या पारंपारीक आंब्याच्या झाडाच्यो जाती सध्या कमी आसात. ह्या झाडां वयल्यान नवी झाडां तयार करपा संबंदी आयसीएआराक प्रस्ताव दिला. ताका लागून चार वर्सां कलमां (grafting) केल्या उपरांत फुडल्या कांय वर्सांत राज्यांत एका झाडां पसून शंबर झाडांचें उत्पन्न मेळटलें.
झाडां रोवपाखातीर दोन बाय दोन आकाराचे फोंड खणले. सरकारी अनुदान मेळोवपा खातीर अर्ज केलो. उदका शिंपणावळ करपा खातीर स्प्रिंकलर उपकरणां बसयलीं. रोप्यां खातीर सुमार 3.75 लाख रुपया खर्च जालो. खड्डे खणप, 10 ट्रक माती आनी 5 ट्रक शेण, 60 पोतयो खत हाडले, 1.5 लाख रुपया स्प्रिंकलराचेर खर्च जाले, अशें तरेन वट्ट एकठांय केल्ल्या निधींतल्यान सगळे पयशे वापरले अशें म्हापशें थळाव्या हिंदू सभेचे वांगडी किरण शिरोडकार हांणी सांगलें.
स्मृतिवन उपक्रमा खाला वैकुंठधाम मसणभुंयेंत गोंयांतल्या जातीचीं 22 आंब्याचीं झाडां लायिल्लीं आसात. तातूंत केसर, मोंतेरो, तोरांजा, मिरांडा, बिंदो, कलपडी, ब्लॅक कुलास, कोस्ता, अनस, फुर्ताद, मालगांव, कुलास, सकरी नर्रे, बेंकुराद, आम्रपाली, मानकुराद, कोर्दो मानकुराद, कोटा, पप्पेल, हिलारीयो, रत्ना आनी सालसेत मुसरात आदी झाडां हे मसणभूंयेंत आसात.