भांगरभूंय | प्रतिनिधी
पयर हांव आनी सदा तिठ्यार उलयताना जनाबाब थंयच्यान पासार जालो. सदान ताका हडकिलो आनी विचारलें, “जनाबाब आयज नुस्तें कितें मेळ्ळें?” त्या उतराक जनाबाब उसळ्ळो आनी म्हणूंक लागलो, “आरे! बाजाराक पेटला उजो. नुस्त्याचे वाटेक लेगीत वचपाचें ना. आयज बायलेक कितेंय शिवराक रांद म्हणचें पडलें” अशें म्हणीत जनाबाब थंयच्यान कडसरलो.
सदा म्हाका म्हणूंक लागलो “तुका खबर आसा न्हय जनाबाब केदो व्हडलो भाटकार तो? हाचीं अर्दीं हाडां मसुंडेक पावलीं, पूण जेवपा खावपा कडेन हाचीं सदांच वांटपणां. हाका कोंकणींत ‘उकाशी’ वृत्ती म्हणटात. भोगपाची वान्सा नाशिल्ली वृत्ती. कोंकणींतली ही म्हण तूं जाणा मरे? ‘घरदार भल्लां खातल्याचें तोंड धल्लां.’ जनाबाबाचीय तीच गत”.
जाका सगळें आसून भोगपाची वान्सा ना त्या मनशाक ही ओपार मारतात. घरदार भरिल्लें आसा पूण खावपाची शक्त ना, घरांतल्या जिनसांचो उपेग करून घेवंक मेळना तेन्नाय ही ओपार मारतात.
अन्न, वस्त्र आनी आलाशिरो ह्यो मनशाच्यो मुळाव्यो गरजो. कदीम काळांत मनीस हो कळप करून रावतालो. रानटी जनावरां, पावस-वारो आनी दुसऱ्या कळपांच्या घुरयां पसून आपली जतनाय घेवपा खातीर तो दोंगरां घोलींनी वा व्हडल्या रुखांच्या आलाशिऱ्याक रावतालो. मनशान जशी जशी उदरगत केली आनी कुटुंब म्हणटात ती संकल्पना घट्ट जावंक लागली तशी तशी मनशाक आपले कुटुंबा खातीर एक स्वतंत्र आलाशिरो आसचो हाची गरज भासूंक लागली.
घर हें मनशाले उदरगतीचो पयलें पेणें म्हणल्यार अतिताय जावची ना. आमचे वाडवडील ‘ खुंटी मारून मठी’ उबारताले तें फकत पोट भरपा खातीर न्हय. संस्काराची गंगोत्री म्हण घरा कडेन पळोवंक जाय. आयज घराचे बांदावळींतय बदल जाल्यात. रासवळ कुटुंब पद्दती वचून आतां ‘फ्लॅट’ संस्कृताय आयल्या तरीय आसतना घराचें म्हत्व उणें जावंक ना. ह्या घराक पुराय संवसारांतल्या लोकवेदांत मानाची सुवात आसा.
आमच्या कोंकणींत तर ह्या घराचेर आदारिल्ल्यो खूब म्हणी, वाक्प्रचार आनी उमाणीं आसात.
‘घर अस्कड आनी बायल माकड, त्या दादल्याक ना सांकड’. घर ‘अस्कड’ म्हणल्यार धुल्लान वा हळशिकेन भरिल्लें आसल्यार आनी बायल विद्रूप आसल्यार तांच्या फाटल्यान कोण लागत म्हण भंय (सांकड) ना. बरीं’ अशीय ही म्हण घोळटा.
‘घर पळोवचें बांदून, लग्न पळोवचें करून’. एक पावट लग्न जावपाक उबो रावलो म्हणटगीर कसलीं आडमेळीं येतलीं तीं कळनात. तशेंच ह्या लग्नाक कितलो खर्च, कसलीं आडमेळीं येतलीं ताचो अदमास येना. तशेंच घर बांदूंक घेतकच खर्च करता तितलो थोडो अशें जाता. हातांतलो पयसो सोंपता. अणभव घेतल्या शिवाय ह्या गजालींचो अदमास आमकां येना अशें ही म्हण आमकां सांगता. ‘घर केल्यार सतरा वायटां माथ्यार’, घर बांदूक फुडें सरल्यार खूब त्रास आनी खस्ती काडच्यो पडटात हें सांगपी ही म्हण.
‘घर घुंवल्यार घराचे वांशेय घुंवतात’. जेन्ना मनशाचेर संकट येता तें चोंयवशीन येता. तेन्ना भायले लोक सोडात घरचे लोक लेगीत आदाराक येनात वयल्यान तो आनीक कसो त्रासांत पडटलो हाची वाट पळयतात हें सांगपी ही म्हण. ही म्हण ‘घर फिरतकच घराचे वांशेय फिरतात’ अशीय घोळटा.
‘घरमोगऱ्याक परमळ ना’. जी गजाल सहज मेळटा त्या गजालीचें अप्रूप वा म्हत्व कोणाक नासता. हरशीं मोगरीं भायल्यान विकतीं घेतलो जाल्यार ताका पयशे पडटात. पूण घरांत फुकट मेळिल्ल्या मोगऱ्यांक त्या मनशाचे नदरेन तांकां कांयच मोल नासता. ह्याच अर्थाच्यो आनीक दोन म्हणी म्हणल्यार ‘शेजारची व्हंकल कुड्डी’ वा ‘शेजारचें चेडूं मुत्रें’. हिंदीत ‘घरकी
मुर्गी दाल बराबर’ ह्यो सगळ्यो ह्याच अर्थाच्यो म्हणी.
‘घर चोरून व्हरतकच दारां घडोवंक गेलो’, घराची चोरी करून चोर वतकच घराचीं दारां-कुलपां घट्ट करून कितें उपेग? अशीं सादुरकायेचीं उतरां ही म्हण आमकां सांगता. ‘घराक उजो लागतर (लागतची) बांय (बांयी) खणची (खणटा)’, हिवूय ह्याच अर्थाची आनीक एक म्हण. फावो त्या वेळार फावो ते उपाय घेवप ना आनी वेळ वतकच, संकट दारांत येतकच उसरां उपाय घेवप असो ताचो अर्थ. ‘कोळाक उजो घेतची बांय खणची’, ‘तान लागतकच बांय खणूंक वतलो?’ वा ‘तान लागतगीर बांय खणप’ ह्योवूय ह्याच अर्थाच्यो आनीक कांय म्हणी.
‘घरचें गोड आमशें, शेजारची आमसाणी गोडी’. घरचें गोड सदांच आमट आनी भायली चिंच मात गोड लागता. घरच्या मनशांनी बरें केल्लें पसंत पडना पूण भायल्यांनी केल्लें ताची मात तोखणाय दिसता. अशें वागपी लोक ह्या संवसारांत आसात. आमचे कोंकणी भाशेक खोंटावन दुसरे भाशेचे गूण गावपी लोक हेच तरेचे. ‘घरच्या देवाक पुजा ना, भायल्या देवाक निवेद्ध’, ‘घरचें खावन शेजाऱ्याची सटी वाजयता’ आनी ‘घरचें खावचें आनी भायलें करचें कारण कितें?’ ह्योवूय ह्याच अर्थाच्यो म्हणी.
‘घर दुखी गांव सुखी’. थोडे लोक भायर दुसऱ्या लोकां कडेन बरे भशेन वागतात. खूब समाज सेवा बी करतात पूण घरांतल्या लोकां कडेन फटकून वा तिरसुवादपणान वागतात, तांकां कसलोय आदार दिवपाक अनमनतात. तेन्ना ही ओपार मारतात.
‘घर सगळें तुमगेलें, सामाना हात लायनाका’. थोडे मनीस आपूण कितलो उदार हें दाखोवपाक व्हडलीं व्हडलीं बातां मारतात, पूण तांच्या हातांतल्यान मात कांयच सुटना. हे लोक आपले पदराक कांयच खार पडचो ना हाची जतनाय घेतात. ‘मेजावेलें केळें काडून साग्वाद जोडपी लोक हे!’
(फुडें चलता)
सखाराम शेणवी बोरकार
9923306751
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
