गांवची जमीन राखुया

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कोमुनिदाद संस्थेचें पुर्तुगेजांनी सादारण 1526 वर्सा दस्तावेजीकरण केलें. म्हणटकच ती ताचे पयलींय गोंयांत आशिल्ली. गांव जांणी वसयले, तांची उदरगत केली, त्या कुटुंबांचे दादले मेळून तिचेर नियंत्रण दवरताले. तिका गांवकारीय म्हणटात. गांवचे जमनीची मालकी आशिल्ली ती संघटना. खाजन जमनी, तिचे वयले वेव्हारुय कोमुनिदादीचे भाग आशिल्ले. अशेच तरेची पद्दत बोलिविया आनी दक्षीण- पूर्व अमेरिकेंतूय आसा. कार्ल मार्क्सान तिची तुस्तय केल्या. कोमुनिदादीचे वांगड गांवकार. तांकां जण म्हणजे लाभांश मेळटा. शेतकी जमनीकूय तो लागू जाता. आतां तातूंत खूब बदल जाल्यात. गांवांतल्या घरांतले पिळग्यान पिळग्यांचे वारस आसात, ते आयज कोमुनिदादी सांबाळटात. थळाव्या, राज्य पांवड्या वयल्या लोकप्रतिनिधींचें कोमुनिदादींचेर नियंत्रण आशिल्लें कांय कडेन दिसता. राज्य सरकाराचें कोमुनिदादींच्या कारभाराचेर तशें लक्ष आसता. सरकारी प्रकल्पां खातीर कोमुनिदादींच्या बऱ्योच जमीन गेल्यात. कालूच कोमुनिदादींचेर नव्यो समित्यो वेंचून आयल्यात. गांवची जमीन सांबाळपाचें म्हत्वाचें काम आतां तांच्या भुजांर.
1980 च्या दशका पयलीं सगल्या कोमुनिदादीची मेळून जितली एकर जमीन आशिल्ली, तितली आयज उरूंक ना. सरकारी प्रकल्प, येवजण्यां खातीर ती गेल्या. थोडे कडेन अतिक्रमण जालां. सरकारान फाटीं कोमुनिदाद कोड दुरुस्तीक मान्यताय दिल्ली. ज्या कामा खातीर कोमुनिदादीची जमीन दिल्या, त्याच कामा खातीर तिचो वापर करप बंधनकारक. एका कामा खातीर घेवन ती दुसऱ्या कामाक वापरूंक मेळचीना, अशी ही दुरुस्ती. ते विशींचो वटहुकूम आयलो काय? विविध उद्देग, प्रकल्प उबे जाल्यात, म्हणल्यार गोंयचे उदरगतीचें स्रय कोमुनिदादींकूय दिवंक जाय. कारण तांचेच जमनीचेर ते आसात. हाचे मुखार कोमुनिदाद जमनीचो वापर थारिल्ल्या कामा बदला दुसऱ्या कामा खातीर करपाक कोणाकूच ना हरकत दाखलो दिवपाक मेळचो ना. हातूंत पीडीए, थळाव्यो स्वराज्य संस्था, नगर नियोजन खात्याचोय आसपाव आसा. कायद्यांत कितल्योय दुरुस्ती केल्ल्यो तरी खंयतरी पळवाट उरतातूच. तिचो मागीर थोडे गैरफायदो घेतात. नव्यान स्थापन जाल्ल्या कोमुनिदाद समित्याक हाचेर लक्ष दवरचें पडटलें. कारण मुळांत गोंयांत थोड्योच जमनी उरल्यात. दर दिसा खंय ना खंय जमनीचेर अतिक्रमण, दोंगर विकलो, पूण पंचायतीक खबरुच ना, जमीन विक्रेक गांवकारांचो विरोध…. अश्यो खबरो येत आसतात. फाटल्या 5- 10 वर्सांनी जे बापूय, आवय जाल्यात, तांच्या नातरां, पंटुरां खातीर आमकां गोंयची जमीन सांबाळून दवरपाची आसा. घर बांदूंक न्हय, तर खेळपाक, पासयेक वचपाक तरी!! नाजाल्यार फुडली पिळगी माफ करची ना.
कसलोय म्हत्वाचो प्रकल्प उबो जाता जाल्यार, कोमुनिदादीच्यो जमीन त्या काळांतल्या बाजारभावांत विकत घेवपाक जाय, अशें थोड्या गांवकारांचें मत. ती विकत घेवप्याचे समर्थक आशिल्ल्या गांवकारांचो ताका विरोध आसूं येता. कारण राजकी मळाचेर वेगवेगळ्या विचारांचे लोक आसात, तशे ते हेर सगल्या पांवड्याचेरुय आसात. राज्य सरकाराच्या कांय कायद्यांक लागून उण्या मोलाक जमनी खाजगी मालकेच्यो जाल्यात खंय. ताका लागून थोड्यो कोमुनिदादी दुबळ्यो जाल्यात, अशेंय मत कांय जाण उक्तायतात. दोंगरा वयल्यो जमनी रेनाक दिल्यात. काजकार त्यो सांबाळटात. थोड्यो पडंग आसात, थंय झोपडपट्टी मातल्या, बेकायदेशीर काॅलनी उब्यो जाल्यात. (तांचेर कोमुनिदाद समित्यांक कारवाय करपाक मेळटा. मात, सहसा ती जाल्ली दिसना. ताका राजकी कारणां आसतलीं.) देखून जमनींचो कोमुनिदादींक अर्थीक फायदो जाताच, अशें ना. ह्यो जमनी कोणाकूच विकच्यो न्हय, ह्या विचारांचेय गोंयकार आसात. तश्यो आतां कोमुनिदादीं कडेन चड जमनी उरल्यात खंय?
गांवांनी पिकाळ जमीन आसा ती चड करून कोमुनिदादींचे मालकेची. शेतकारांक, बागायतदारांक थारावीक काळा खातीर ती भाडें घेवन दितात. माड, काजीय दितात. कांय कडेन पंचायतीची हाचेर मालकी आसा. पूण अश्यो जमनी कसपी गोंयकार कुटुंबां चड नात. लोकांची कश्टाची संवय मोडल्या. बरें कोणाक मजतीक घेवन पीक घेतलो जाल्यार मानाय परवडनात. सगलेच नोकरेक लागिल्ल्यान हातांत पयसो येता. तांदळा सयत बरेंच कितें मुफत वा उण्या दरान मेळटा. देखून कश्टकरी हात सोंपल्यात. ताकाच लागून फाटीं सरकारान सामूहीक शेती करपाचो विचार मुखार हाडिल्लो. तो चालीक लागपाक कोमुनिदादींच्या नव्या समित्यांनी मुखार सरुंक फावो. बेकायदेशीर पद्दतीन बळकायिल्ल्यो जमनी आसात, जाल्यार त्यो परत घेवपा खातीरुय पावलां उबारचीं. कोमुनिदाद पद्दत ही गोंयचें भूषण. तिका आदले दीस दाखोवपाचो यत्न करुया.