भांगरभूंय | प्रतिनिधी
भगवान बिरसा मुंडाचो 150 वो जल्मदीस झारखंडांतल्या जमातीं मदीं आनी आदिवासीं मदीं बिरसा मुंडाली देवा समान म्हणल्यार भगवान म्हूण पुजा करतात. देशभर बिरसा मुंडाचो 150 वो जल्मदीस ‘आदिवासी अभिमान दीस’ म्हूण मनयतात. प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी लेगीत वेगळ्यावेगळ्या कार्यावळींनी वांटो घेवन बिरसा मुंडाक मान दितात. हालींच तांची जयंती गोंयां सयत देशभरांत दबाज्यान मनयली.
आदिवासी स्वातंत्र्यसेनानी बिरसा मुंडा हांच्या नांवान सरकारान जायत्यो येवजण्यो चालीक लायल्यात. संसद संकुलांत बिरसा मुंडाचो पुतळो आसा.
बिरसा मुंडाचो जल्म 15 नोव्हेंबर 1875 दिसा तेन्नाच्या रांची आनी सद्याच्या खुंटी जिल्ह्यांतल्या उलिहाटू गांवांत आदिवासी कुटुंबांत जालो. बिरसाच्या बापायचें नांव सुगना मुंडा आनी आवयचें नांव कर्मी मुंडा. बिरसा मुंडाचें मुळावें शिक्षण मिशनरी शाळेंत जालें. ब्रिटिशां कडल्यान भारतियांचेर आनी समाजाचेर ब्रिटीश अत्याचार करतात तें पळाेवन ताणें शाळेच्या काळा सावन ब्रिटीश सरकारा आड झगडपाचो निश्चेव केल्लो.
ब्रिटिशांनी लोकां आड केल्लो अन्याय सोंसूंक नजो जालो. फुडें ताणें आयुश्यभर ब्रिटिशां आड संघर्श केलो.
1894 वर्सा छोटा नागपूर वाठारांत दुकळ आनी म्हामारी उपरांत लोकांचे खूब हाल जाले. अशा वेळार बिरसा मुंडा लोकांची खूब सेवा करतालो. एके वटेन दुकळ आनी म्हामारीक लागून जाल्ली लोकांची दयनीय स्थिती आनी दुसरे वटेन ब्रिटिशांचे अत्याचार अशे परिस्थितींत बिरसान भौसाचेर कर सुटये खातीर ब्रिटिशां आड प्रत्यक्ष आंदोलन सुरू केलें.
बिरासाची वाडत आशिल्ली लोकप्रियता पळोवन ब्रिटिशांनी दडपशाय करून 1895 वर्सा बिरसा मुंडाक धरून हजारीबाग बंदखणींत घालो. बिरसा सुमार दोन वर्सां मुंडा हांगा बंदखणींत आशिल्लो. 1897 ते 1900 ह्या काळांत ब्रिटीश आनी मुंडा हांचे मदीं झुजां जालीं.
ऑगस्ट 1897 वर्सा बिरसा मुंडा आनी तांच्या सुमार 400 वांगड्यां सयत धोनू बाणाचो उपेग करून खुंटी पुलीस स्टेशनाचेर धाडसी हल्लो केलो.
1898 वर्सा तांगा न्हंयचे देगेर मुंडा आनी ब्रिटीश सैन्यां मदीं जाल्ल्या खर झुजांत ब्रिटीश सैन्याची लजेक घालपी हार जाल्ली. पूण ब्रिटिशांनी बदलो घेवपा खातीर जायत्या आदिवासी फुडाऱ्यांक धरून तांचेर कारवाय करपाक सुरवात केली. हाचे उपरांत 1900 वर्सा डोंबाडी दोंगुल्लेचेर दुसरें झूज जाल्लें. लडायेंत बायलां वांगडा जायतीं निश्पाप भुरगीं मेलीं. बिरसा मुंडान ब्रिटिशां आड झुजां करून तांकां नाकापुरो करून सोडिल्लें. देखून फेब्रुवारी 1900 वर्सा ब्रिटिशांनी बिरसा मुंडाक चक्रधरपूरच्यान धरून रांची बंदखणींत घालो.
बिरसा मुंडान 9 जून 1900 दिसा बंदखणींत निमाणो स्वास घेतलो. कोलेराक लागून तांकां मरण आयलें अशें ब्रिटीश सरकारान जाहीर केलें. पूण त्या वेळार कोलेराचीं लक्षणां दिसूंक नाशिल्लीं अशें जायते जाणकार सांगतात. मुंडाक पिरायेच्या 25 व्या वर्सा मरण आयलें. भगवान बिरसा मुंडान दाखयिल्लो मार्ग आपणावपी मनशाक ‘बिरसाइच’ अशें म्हण्टात. आयज लेगीत ताचे अनुयायी ताची शिकवण पाळटात.
बिरसा मुंडान आपलें पुराय जिवीत आदिवासी समाजाचे उदरगती खातीर ओंपलें. अत्याचारा आड आक्रमकपणान झुजतना ताणें ब्रिटिशांच्या जुलमा आड हाळी दिल्ली. बिरसा मुंडा हो पुरोगामी विचारवंत आनी सुदारणावादी फुडारी आशिल्लो. ताणें आदिवासी समाजां मदीं अंधश्रध्दा आनी घुंवळे वखदांच्या वेसनाच्या विरोधांत जागरुकताय हाडिल्ली. जनावरांक मारप बरोबर न्हय, बळी दिवप चुकीचें अशें तांचें मत आशिल्लें. जनावरां आनी सुकण्या विशीं सहानुभुती आसूंक जाय. आदिवासी लोकांनी सोरो पियेवपाक ताणें विरोध करून बिरसा मुंडान आदिवासींची संघटणा करपाचेर अदीक भर दिल्लो.
झारखंडा भायर बिहार, ओडिशा, छत्तीसगड आनी अस्तंत बंगाल ह्या आदिवासी वाठारांनीय बिरसा मुंडाची पुजा करतात. बिरसा मुंडाची समाधी रांचीच्या कोकर हांगा आसा. थंय दर वर्सा जायते बिरसाइच लोक तांकां नमन करपाक येतात. 19 व्या शेंकड्याच्या शेवटाक बिरसा मुंडान ‘मुंडावाद’ वा ‘किसांगवाद’ नांवाची एक नवी धर्मीक चळवळ स्थापन केल्ली. परंपरीक मुंडा चाली रिती आनी समजुती परतून जिवीत करून मुंडा लोकांक तांच्या जुलूम करप्यां आड एकठांय हाडपाची चळवळ स्थापणुके फाटलो हेत आशिल्लो.
बिरासाचे विचारसरणेंत आत्मनिर्भरताय, समाजीक न्याय आनी जुलमा आड प्रतिकार हांचेर भर दिल्लो. लोकांनी आपलीं परंपरीक मुल्यां आपणावचीं, ब्रिटीश वसाहतवाद आनी हिंदू जमीनदारांचो प्रभाव न्हयकारचो असाे भर ताणें दिल्लो. आदिवासी स्वातंत्र्यसेनानी भगवान बिरसा मुंडाच्या दायजाचो भोवमान करपा खातीर केंद्र सरकारान 2021 वर्सा ‘आदिवासी गौरव दिवस’ वा ‘आदिवासी दीस’ जाहीर केला.
आदिवासी समाजाच्या अमुल्य योगदानाक वळख करून दिवपा खातीर भगवान बिरसा मुंडा गौरव दीस देशभर मनयतात. अंदूं देशभर चवथो आदिवासी गौरव दीस मनयतात. क्रांतीकारी चळवळींतल्यान ब्रिटिशां आडच्या झुजांत आदिवासी समाजांनी सर्वोच्च बलिदान दिलां. भगवान बिरसा मुंडान देशभरांतल्या भारतियांक प्रेरणा दिली. ब्रिटीश सत्ते आड राष्ट्रीय स्वातंत्र्य लढ्यांत देशांतलीं जायतीं आदिवासी चळवळीं वांटेकार जाल्ल्यो.
सुदिन कुर्डीकार
8275425404
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
