भांगरभूंय | प्रतिनिधी
“जें वाटेर आसा तें पयलींच म्हजें
फकत तें अजून पावूंक ना”
मार्था मादेरोस (1961) नामनेची समकालीन ब्राझीलीयन लेखिका. तिचे बरपावळींत चड करून मोग, मनशां मदले संबंद, अस्मिताय आनी मनशाची स्थिती ह्या विशयांचेर संशोधन आनी आत्मनिरीक्षण सांपडटा. आर्विल्ल्या जिणे विशींची अंतर्दीश्टी आनी संबंदीत निरिक्षणांक लागून मादेरोसाक ब्राझीलांत आनी आंतरराश्ट्रीय मळार व्हड प्रमाणांत लोकप्रियता मेळ्ळ्या. तिचे प्रतिभेंत वाचप्यां कडेन वैयक्तीक रितीन, पिरायेच्यो आनी काळाच्यो शिमो हुपून तिगपी भाशेंत उलोवपाची तांक आशिल्ल्यान देशभरांत तिची वाचक संख्या लाखांनी आसा. तिचे बरपावळींत मोग, जिवीत आनी कला हांचेर सादे पूण अंतर्दीश्टीचे पद्दतीन निरीक्षण मेळटा. ब्राझीलांतल्या पयल्या शंबर प्रभावी लोकांचे वळेरेंत तिचें नांव आसा.
मार्थाचो जल्म पोर्तु आलेग्रे शारांत जालो. ती इजाबेल मातोस द मेदेरोस आनी जोसेफ बॅर्नार्द बार्रेतु द मादेरोस हांची धूव. शारांतले पारंपारीक नोसा सिन्योरा दु बॉम कॉन्सेल्यू शाळेंत ताणें शिकप घेतलें. ल्हानपणासावन मार्थाक वाचपाक आवडटालें. तिच्या आवय-बापायक ब्राझीलीयन पॉप्युलर म्युझिक आवडटालें, ताका लागून ती ल्हान पिराये सावन ते शैलीचे गायक आयकताली. 1982 वर्सा तिणें रिओ ग्रांद दो सुलच्या पॉंटिफिकल कॅथलिक युनिव्हर्सिटींत समाजीक संचारणाचो अभ्यास सुरू केलो. पदवी मेळयल्या उपरांत मार्थान 14 वर्सां जायरात मळार लेखिका आनी सामुग्री निर्माती म्हणून काम केलें. ह्या वेवसायांत आसतनाच तिणें कविता बरोवंक सुरवात केली.
जायरातीच्या मळार तिणें जायत्या जायरात एजन्सींनी सृजनशील आनी लेखन क्षेत्रांनी काम केलें. तिणें आपलो पयलो कविता संग्रह “स्ट्रिप टीज”1985 वर्सा उजवाडायलो. तिचे “मेइया नोइते ई उम क्वार्तो” (मध्य रात जावन पंदरा मिनटां) आनी “पर्सोना नॉन ग्राटा” हेय संग्रह उजवाडाक आयले. उपरांत लुईझ तेल्मो द ओलिव्हेरा रामोस हाचेकडेन तिचें लग्न जालें आनी तिका ज्युलिया आनी लॉरा ह्यो दोन चलयो जाल्यो. तेल्मोक हालींच 24 एप्रिल 2024 दिसा मरण आयलें.
1993 वर्सा ती घोवावांगडा चिलीक गेली आनी जायरातीचो वेवसाय सोडून कवितेक आपलो वेळ ओंपलो. त्या देशांत ती णव म्हयने रावली. थंय तिनें नवे तरेचे ग्रंथ बरोवपाचें थारायलें, जांकां इतिहासिक टिपणां अशें मानतात. 1994 वर्सा ब्राझीलाक परत येतकच तिणें आपलीं इतिहासीक टिपणां दिसाळ्यांनी उजवाडावंक सुरवात केली. फुडल्या वर्सा ‘द कारा लावादा’ हो काव्यसंग्रह आनी इतिहासाचो संग्रह ‘जेरासाओ बिव्होल्त’ तिणें उजवाडायलो. 1997 वर्सा मार्थान ‘सांतिआगो दो चिली – क्रॉनिकल्स आनी ट्रॅव्हल टिप्स’ हें पुस्तक सुरू केलें, तातूंत शारा विशीं टिप्स आसात. तिणें आपलो दुसरो इतिहाससंग्रह टॉपलेस नांवान उजवाडायलो. ह्या पुस्तकाक आसोरियानोस साहित्य पुरस्कार फावो जालो. 1998 इस्वेंत “पोएसिया रेउनिदा” ह्या मार्थाच्या कविता संग्रहाची एक खाशेली आवृत्ती प्रदर्शीत जाली. उपरांत ‘ ट्रॅम -बाला’ आनी ‘नॉन-स्टॉप’ अशे दोन नवे इतिहाससंग्रह उजवाडाक आयले. ‘कार्तास एक्स्ट्राव्हियादास ई ओत्रु’ हो तिचो कवितांग्रह आनी ‘ दिवा’ ही कादंबरी संवसारभर गाजली.
मार्थाच्या मतान बरें बरवचे पासत वाचन म्हत्वाचें. ती एके मुलाखतींत सांगता. “वाचन वण्टी मोडटा. म्हाका दिसता तें आमकां सादारणपणांतल्यान मुक्त करता. आमकां फुडें वचपाक लायता. कारण आमचें जिवीत खूब संकुचीत, खूब उणें जालां. विचार केल्यार आमकां सगळ्यांक सांगपाक एकूच जिवीत आसा. दरेकलो जल्मता, अभ्यास करता, काम करता, भुरगीं निर्माण करता, मरता. आमकां ह्या नित्यनेमाची मात्शी संवय जाता आनी साहित्य आमकां ताका हुपून वचपाक लायता. आमकां बरे तरेन बरोवपाक आनी मजा करपाक शिकयता. वैयक्तीक सुख, आत्मनिरीक्षणाचो खीण हो ह्या दिसांनी चडांत चड दुर्मिळ जाला. तरी आसतनाय वाचपा खातीर लाखांनी कारणां आसात अशें म्हाका दिसता. खंयचेय सुवातेर वाचूंक मेळटा: दर्यादेगेर, खाटीर, वेटिंग रुमांत, बशींत. म्हाका खरेंच दिसता,साहित्य हो एक आनंद. ताकाच लागून आमी चड वाचूंक जाय. जशे लोक एका फाटल्यान एक सिगरेट पेटयतात, तशें हांव एका पुस्तकांत दुसऱ्या पुस्तकाकडेन वतां आनी साहित्यांतल्यान स्वताक चड वळखुपाचो यत्न करतां — बरयतना आनी वाचतना हांव सुख सोदतां आनी आदीं उलयिल्लें तें सोदतां: स्वता कडेन आत्मीयतायेचो, आत्मनिरीक्षणाचो तो एक खीण. “
आपल्या साहित्याच्या प्रवासाविशीं उलयतना ती सांगता, ” साहित्यांत हांवें हांवें 1985 वर्सा पदार्पण केलें, ‘स्ट्रिप-टीज’ ह्या कविता संग्रहांतल्यान. क्रॉनिकल वा इतिहासीक बरपावळ म्हज्या जिवितांत फकत 1994 सावन अस्तित्वांत आयली, म्हळ्यार, खूब फुडें. आनी हांव म्हज्या जिवितांत क्रॉनिकल बरोवपाक सक्षम आसा अशें तेन्ना म्हाका दिसूंक ना. खरें म्हळ्यार म्हजें सगळें साहित्य परिस्थितीप्रमाणें घडलें. हांवें केन्नाच कसलीच कल्पना करूंक नाशिल्ली. कवितेची लेगीत. हांव तेवीस वर्सांची आसतना, हांवें म्हजी कविता त्या वेळार ‘ब्राझीलीयन्स’चो संपादक आशिल्ल्या कायो ग्राको प्रादोक पुरायपणान अविश्वासान धाडिल्ली कारण प्रकाशनाचों संवसार कसो चलता हाची म्हाका कल्पना नाशिल्ली.”
“दिवा” हे तिचे कादंबरीचें रुपांतर एक यशस्वी चित्रपटांत जालें. ही कथा एके मध्यम पिरायेचे बायले भोंवतणी घुंवता, जी थेरपी सुरू करता आनी आपल्या जिविताचेर, संबंदांचेर आनी वैयक्तीक वाडीचेर चिंतन करता. मार्था आपल्या प्रामाणीक आनी विनोदी कथनांतल्यान मनशाच्या भावनांची किचकट आनी स्वताच्या सोदांत खोलायेन पावता.
तिचे लेखन शैलींत सुलभताय आनी सार्वत्रिकताय दिसून येता, ताका लागून तिच्या वावराक विंगड विंगड प्रेक्षकांमदीं सुवात फाव जाल्या. मनशाच्या संबंदांतल्या आनी भावनांच्या बारीकसाणींक विडंबन आनी व्यंग्याच्या स्पर्शान जित्यो करपाची कला तिचेकडेनआसा. तिच्या कृतींचो जायत्या भाशांनी अणकार जाला, जाका लागून वेगवेगळ्या संस्कृतीक फाटभूंय आशिल्ल्या वाचप्यांक ब्राझीलीय कथाकथनाची कदर करपाक मेळटा. तिच्या जायत्या कृतींनी बळिश्ट बायल नायिका दिसतात आनी तांच्यो इत्सा, संघर्श आनी जैत हांचेविशीं बरयतना बायलांच्या अणभवांचें चड प्रतिनिधित्व करपाक, बायल वाचप्यांक सशक्त करपाक तशेंच लिंगीक भुमिका आनी संबंदांचेर संवाद सुरू जाता.
मनशाच्या भावनांच्या आनी संबंदांतल्या बारीकसाणींक धरपाची तिची तांक जायत्या जाणांच्या जिविताक स्पर्श करून आत्मनिरीक्षण, सहानुभूती आनी वैयक्तीक वाड हांकां प्रोत्साहन दिता. मार्थाक मुखेलपणान कवी म्हूण वळखूंक मेळना; पूण तिणें आपल्या गद्य कृतींवांगडाच अनेक कविता बरयल्यात. तिच्या कवितेंत तिणें आपल्या गद्याच्या सारकेच विशय, देखीक, मोग, नातें, मनशाचो अणभव सोदून काडल्यात.
तिची एक कविता ‘आ मोर्ते देवागार’ (मरण ल्हव ल्हव) इंटरनॅटाचेर ‘मुएरे लेंतामेंते’ ह्या स्पॅनिश नांवान, 1971 वर्सा साहित्याचो नोबेल पुरस्कार फाव जाल्ल्या पाब्लो नेरुदाच्या नांवान प्रसारित जावंक लागली. मार्थान नेरुदा फावंडेशनाच्या संपर्कांत येवन ती आपली स्वताची कविता हें दाखयलें. ही तिची कविता 2000 वर्सा ‘ऑल सोल्स डे’च्या आदल्या दिसा उजवाडाक आयिल्ली कविता इंटरनॅटाचेर कशी पातळपाक लागली हाची तिका कल्पना ना, पूण तिच्यो जायत्यो कविता हेर लेखकांभशेन इंटरनॅटाचेर आशिल्ल्यान तिका अजापय दिसलेंना. ती स्वता नेरुदाची खोलायेन तोखणाय करता आनी ताच्या कवितांची आपूण मोगी मानता. पाब्लो नेरुदा हो चिलीचो कवी आनी मार्थान चिलींत कविता बरोवपाक सुरवात केली हो एक विचित्र योगायोग.
मरण ल्हव ल्हव…
तुमी ल्हव ल्हव मरपाक लागतात
तुमी प्रवास करिनात जाल्यार.
वाचीनात जाल्यार.
तुमी जिणेचे आवाज
आयकूंक ना जाल्यार.
तुमी स्वताची कदर करिनात जाल्यार.
तुमी ल्हव ल्हव मरपाक लागतात
जेन्ना तुमी तुमचो आत्मसन्मान मारतात;
जेन्ना तुमी दुसऱ्यांक
तुमची मजत करूंक दिनात.
तुमी ल्हव ल्हव मरपाक लागतात
तुमी तुमच्या संवयांचे गुलाम जाले जाल्यार,
दर दिसा त्याच मार्गांनी चलत …
तुमी तुमचो नित्यनेम बदलूंक ना जाल्यार,
वेगवेगळे रंग घालीनात जाल्यार
वा तुमी वळखनाशिल्ल्या
लोकां कडेन उलयनात जाल्यार.
तुमी ल्हव ल्हव मरपाक लागतात
आवडी जाणवप टाळल्यार
आनी तांच्यो अशांत भावना;
ज्यो तुमचे दोळे चकचकायतात
आनी तुमचें काळीज
नेटान धडधडटायतात.
तुमी ल्हव ल्हव मरपाक लागतात
तुमी बद्लीनात तुमचें जीवित
नोकरेचेर समाधानी नाशिल्ल्यान,
वा तुमच्या मोगाचेर,
अनिश्चीततायेखातीर जोखीम घेनात जाल्यार,
जें सुरक्षित आसा ताची.
सपनाच्या फाटल्यान वचनात जाल्यार.
तुमी स्वताक परवानगी दिना जाल्यार.
तुमच्या जिवितांत एक फावट तरी,
समजदार सल्ल्या कडल्यान
पळून वचपाची…
शैलेंद्र मेहता
9820654233
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
