प्रवास – मना व्हड आनी सोबित करचे पासत !

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मना भितर चिंतनाची अदीक व्हडाय हाडप! म्हळ्यार मनाभितर अदीक सोबीताय हाडूक वावरप. मनशाली ही सहज वृत्ती.

आचार्य काकासायब कालेलकारा संबंदीत एक पुस्तक वाचतालों. ते म्हणटाले की ‘आपुण वेगवेगळ्या वाठारांचो
प्रवास करतां. मनाचे खोलायेंतल्यान प्रवासाचो अणभव घेवं येता. मनाचे खेरीत अवस्थांचे नदरेंतल्यान ताचेर जावपी मानसशास्त्रीय परिणामाचे नदरेंतल्यान आपूण प्रवास करतां. तशें करतना मनशां सांगाताक लोकसंस्कृतीच्या प्रवाहाच्या प्रवासाचोय आपणाक अदमास येता. आयज मेरेनचे मनशाले प्रवाहाचे उर्जीतावस्थेचें पेणे, जायते खेपो खाला पडचेले अवस्थेचें पेणे अशेंच चालू आसा. मनशाले जिणेचो प्रवास म्हळ्यार तें पेणें जाणा जावन घेवचेलो एक इल्लोसो पूण सोबीतसो अणभव. एखाद्रो ल्हानसो सुरबूस प्रवास हेवय विज्ञानीक प्रयोगाचे वेळार घेतात तसले Cross Section कशें. ती अवस्था जाणा जावन घेवचेले, मनातल्या दुर्बिणीतल्यान पळयत.’
कोण तरी प्रवास करता, भोंवता देखून संवसारातलें गिन्यान मेळयता. देखून हेरांक तो उजवाड मेळटा. तो उजवाड उपरांत फुडाराच्या पिळग्यांकय मेळटा. एक भशेन प्रवासाची ही परंपरा जी मनशाले धर्तरेवेल्या उत्पत्ती सावन सुरू जाल्या. मनशाले उदरगती भितर हे परंपरेचो कितलो वाटो आसा हें सांगप कुस्तार. प्रवास करतकीर आत्मविस्वास येता. तो प्रवास करपी ल्हान- ल्हान भुरग्यांक पळयतकीर समजता. हांव म्हाका तांचे नदरेंतल्यान पळयतां तेन्ना ते पिरायेचेर चड भोंवलो ना. देखून त्या विस्वासाचो जिणेंत सदांच उणाव दिसता. लोक पळोवप. तांचो अभ्यास करप. आपले नदरेंतल्यान तांची तशीच आपलीय मोलावणी करप. हे सारक्यो जायत्यो गजाली मनीस प्रवासांत शिकता. वेगळ्या- वेगळ्या राज्यांतल्यो व्हड- व्हड न्हंयो पळोवन गोंयकार भुल्लूसता. तें पळोवन म्हाका अजाप जाता. खरें म्हळ्यार उफाट रेंवट पळोवन आमी अजापपाचे. गोंया भायल्या लोकांक अजाप जावपाचो मुद्दो हो ‘दर्या’ आसू येता. पूण दीस- रात दर्या पळोवपी गोंयकारांक दर्याचें कसलें अजाप? मनीस जे गजालीक पळोवन अजापता ताचे वेल्यान तागेली मानसिकताय कळटा, अशें म्हणटात. रेल्वे प्रवासांत आंध्र प्रदेशाची शेतोड पळोवन, ताची लांबाय- रुंदाय तेळून तांतूतले पिकावळीचो अदमास घेवचो. तशे करतना ते व्हडविकायेन म्हजीं बोटां आपशीच तोंडांन गेल्लीं हांवें अणभवलीं. उत्पादकतेची जाणविकाय येवप. Creativity चे संबदान उमेद भासोवप, ती उलोवन दाखोवप. हाचे वेल्यानय मनशाल्या सभावाची तासां समजतात. मनीस रिकामी वेळ कसो आनी कशे पद्दतीन पासार करता, ताचेर खंय तागेले संस्कृतायेचो आनी मनाचोय पांवडो समजता.
चडशे फावट प्रवासात म्हांका भारतीय मनशाल्या सभावाची एकूच भशेची तासां पशोवंक मेळ्ळ्यात. बेफिकीरपण, भोंवतणचो समाज, लोकां संबदान बेपर्वाय अशे भशेची ती पळोवन म्हज्या मनांत हांव जी गंभीरताय घेवन बसतां, ताचो अबको सो दिसत आयला. कित्याक हांव हेरांचे तशेंच म्हज्या देशाचे घेवन बसला? कित्याक हांव देशाचे परिस्थितीक खेपतां? शेंकड्यांनी वर्सां एकूच भशेचे स्थितींतल्यान वचपी म्हज्या देशाची हांव कित्याक काकुळट करता? पूण हांव जाणा, ही म्हज्या मनाची स्थिती व्हड- व्हड लेखकांनी बरयिल्लीं पुस्तकां वाचून तयार जाल्यांत. असो हांव पुराय गंभीरतायेन खंयच्याय विशयाचेर चित्तां देखून जी मतींत फुलां फुलतात तांचीय हीं फळां बरपाच्या रुपान येतात. म्हळ्यार दुसऱ्या मनशाक एकान एक गुण-दुर्गुणा सयत स्विकारपाची शिकवण प्रवास शिकयता. जिणेची एकान एक तासां पळयतां- पळयतां अंतर्मुख जावन जिणे कडेन कशें पळोवप हेंवय तो शिकता. मनीस स्वताक जेन्ना अशे गंभीरतायेन पळयता तेन्ना प्रवासा भरशी कसो आपुण मुदार जायत चल्लां, तेंवय ताका समजता. ते अर्थान प्रवास हे रिचार्ज करपी एक माध्यम.
प्रवासाक सुरवात करचे आदी, आपल्या सहप्रवाशांचो व्हडलोसो अदमास ना काडलेलो बरो. उक्त्या मनान चड करून नुस्तें पागपी आपलें जाळ दर्यांत शेवटीता आनी जे कितें मेळटा ते आपले अशे धादोसकायेन परतता! तशी मनःस्थिती आपली आसची अशे हे स्थितीचो फायदो दिसपट्टे जिणे वटेन पळयतना जाता. ना खोस, ना खेद अशे भावनेन परिस्थितीक, लोकांक, आनीक जें कितें घडूं शकता ताचे वटेन निर्विकार मनान पळोवपाची कळाशी मनाक कळटा. प्रवासात ज्या वाठारांत मनीस पावता त्या वाठाराचो मनाचेर परिणाम जाता. देखीक हिमालयांत. थंय मनाची, जिणेची उंचेली अवस्था जाता. फक्त उंचेले, मनाची उन्नत अवस्था दवरपाचेच विचार हाडपाक मन वावुरता. खरें म्हळ्यार तशी कायम अवस्था दवरप हेंच ध्येय जावपाचें थंय उत्फर्के येतात. जिणेच्या उंचेल्या चिंतनाची जीण एके वटेन. आनी सुणी -मांजरां जियेतात ती जीण दुसरे वटेन. दोनूय मजगतीं खरेली खंयची? हांचो फरक निवळपणान सांगपाक जायच अशें ना.
हिमालयाची तेमकां, पाचव्यो चार सुवातो प्रवासाचो हेत पुराय अर्थान सुफळ जालो. ही जाणविकाय तशी चिंतनाक दितात. गोंयची प्रतिमा गोयां भायल्या प्रदेशान कशी आसा? कशी जाल्या? हाचो अणभव गोंयां भायर भोंवतना येता. ‘हांव एक गोंयकार’ अशें म्हळ्ळें की आयकतल्याचे मतींत वायट- बऱ्यो, दुबावी अशो प्रतिक्रिया उदेतात. चड करून गोंयकार म्हळ्यार सदळ, दिसरात सोऱ्यांन बुडून रावपी असोय. आनी तेच सांगाताक गोंयकार हो बेसबरो मनीस. तेच बरेपणाच्या म्हालवजार म्हज्या वांगडा उलोवपी मनशांचेय अणभव हांवें घेतल्यात. हरशी अरेरावीन वा एक भशेचे गुर्मेत वावुरपी तिरायत, ‘हांव गोंयकार’ अशें म्हळें की तागेल्या एकठांय वागण्या भितर जाल्लो बदल हांवें प्रवासांत जायते खेपो अणभवला.
गोंयकार म्हळ्ळो काय तो गिरेस्त, आसपतीन तसोच वृत्तीन मात्सो भोळो. अशे समजीकायेचे अणभव चड करून खरेदीचो संबंद आयला तेन्ना हांवें अणभवल्यात. तशेंच गोंया सावन इतले पयस कित्याक आयल्यात काय हे? मरुंक? अशे भशेच्यो भावनाय तांच्या मुखामळार उदेल्ल्यो हांवें पळयल्यात. मना भितर चिंतनाची अदीक व्हडाय हाडप! म्हळ्यार मनाभितर अदीक सोबीताय हाडूक वावरप. मनशाली ही सहज वृत्ती. ही वृत्ती खंय तरी लिपून आसता. जाणा जावन ती वृत्ती केळोवन अदीक वाडोवपाची इत्सा मतींत येवपाक जाय. ना तर ही खेरीत भूक मनशाक ह्या जल्मांत केन्नाय समजना. पुण जे खिणाक त्या भुकेची जाणविकाय जाता, त्या आदारान मनाक अदीक सोबीत करचेली तान वाडटा. जांकां कोणाक ही तान लागता तांकां ती तान वाडोवप हेंच ध्येय जाता. एक बरी वाट सांपडल्या अशी जाणविकाय वा साक्षात्कार जाता. प्रवास वा भोंवडी नवे- तरणाटे पिळगेन ह्या हेता पासत करची. आपलो तशेंच हेरांचोय फुडार समृद्ध करचे पासत.

महेश पारकार
9420768518