पर्यावरण दीस – प्लास्टीक प्रदूशण विरोधांत लढो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

होमखण

दीपक लाड

• गोंयांत रेल्वे, म्हामार्ग, शारांतल्या रस्त्यांच्या दोनूय वाटेन प्रत्येक मिटराचेर प्लास्टीक कोयर दिसता अशें म्हणल्यार अतिशयोक्ती जावंनये.

संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण उपक्रमा खाला दरवर्सा 5 जूनाक जागतीक पर्यावरण जतनायेचे महत्व सांगपी ‘विश्व पर्यावरण दीस’ 1973 वर्सा सावन जगभरांतल्या देशांतले कोट्यांनी लोक मनयत आयल्यात. पर्यावरणा संबदी जागृतय हाडपी ही सगळ्यांत व्हड मुखेल माची. जगांत दिसपट्टे वाडपी प्लास्टीक कोयर समस्ये संबदात जगांतलीं सरकारां, कॉर्पोरेट आनी जनसामान्यांक सचेत करप हो आयच्या पर्यावरण दीस साजरीकरणाचो उद्देश – थीम – जावन आसा. वर्स 2014  सावन आपल्या देशांत प्लास्टीक प्रदुशणा विशीं जागरूकताय हाडून तें आडावपाक पावलां उखलपी आयव्हरी कोस्ट हो आफ्रिकन देश आयच्या कार्यक्रमाची यजमानकी करतलो आनी तांकां नेदरलेंड्स देशाचो तेंको आसतलो.

प्लास्टीकाच्या अती वापराचो पर्यावरणीय, समाजीक, आर्थिक आनी चड करून भलायकेचेर अनिष्ट परिणाम जाता. त्या खातीर जगांत वाडपी प्लास्टीक कोयराचो विलो लावप आनी तो उणावप हे दिशेन गंभीरतायेन विचार करपाचो वेळ आयला. प्लास्टीक वापर आनी प्रदुशणाची भयानक वैश्विक काणी जगांतलो सुशिक्षित समाज जाणा आसतना तें वापरपाचें वेसन कशेंच सुटना, अशें दिसपाक लागलां. 

दर मिनिटाक 10 लाख प्लास्टीक बाटल्यो विकप जाता. दर वर्सा जगभरांत 5 लाख कोटी प्लास्टीक पोतयो तयार जातात आनी तातूंतल्यो अर्दान फकत एक वेळ वापरा खातीर आसतात. प्लास्टीक आनी मायक्रोप्लास्टीक हो आयच्या भूवैज्ञानिक काळखंडाचो एक सर्वव्यापी घटक जावन पडला. 1959 ते 1970  च्या काळखंडात जगात प्लास्टीकाचो वापर खूब उणे प्रमाणांत जातालो, त्या खातीर कोयर खूब उणे प्रमाणांत दिसतालो. 1970 ते 1990 च्या काळांत तो कोयर तीनपटीन वाडलो, हाचो अर्थ त्याच वेगान प्लास्टीकाचे उत्पादन आनी उपेग वाडला अशें जाता. ताच्या फुडल्या धा वर्सांत प्लास्टीक कोयर फाटल्या चाळीस वर्सांचे तुळेन पाच पटीन वाडलो. आयज जगांत दर वर्सा प्लास्टीक कोयर तयार जावपाचे प्रमाण 4000  लाख मॅट्रीक टनांच्या घरांत पावलां. 1970  सावन प्लास्टीकाचे उत्पादन बाकी  खंयच्याय पदार्थाचे तुळेन खूब चड प्रमाणांत वाडत आसा. अशेंच चलले जाल्यार वर्स 2050  च्या काळांत कोयराचे प्रमाण वर्सुकी 10,000 लाख मॅट्रीक टन आसपास पावपाचो अदमास आसा. वट्ट प्लास्टीक उत्पादनांतल्या 36 टक्के हे जिनस गुटलावपाच्या (पॅकींग) कामांत वापरतात. म्हळ्यार ते एक वेळ वापर- सिंगल यूज- प्रकारांत येतात.  

तातूंतले 85 टक्के मुखार जमनीक भराव हाडपाच्या कामांत वापरतात. दरवर्सा जगभरांतलो 7 अब्ज टन प्लास्टीक कोयरांतल्या फकत धा टक्क्यांचे रिसायक्लींग जाता आनी बाकीचो पर्यावरणांत पडून उरता त्याखातीर शिस्तबद्ध तरेन ताचो विलो लावपाचेर विचार करपाचो वेळ आयला. 

संयुक्त राष्ट्र सर्व्हे नुसार वर्सुकी 80 टक्के प्लास्टीक कोयर जगभरांतल्या एक हजार न्हयंतल्यान दरयांत वचून पडटा जो वजनान 1.27 कोटी टनाच्या आसपास आसता . फुडल्या देड दशकांत तलाव, न्हय, दर्यांत प्लास्टीक कचऱ्याची वाडाय वर्सुकी 4 कोटी टन आसपाक शकता. आयज दर्यांत उणेंच 20 कोटी मेट्रीक टन प्लास्टीक कोयर साचून पडला. अमेरिकेंतल्या मिसिसिप्पी न्हंयेंतल्यान व्हांवपी कोयरांत 70 टक्के मायत प्लास्टीकाचो आसता. जमनीर मोनजातीच्या पोटांत सापडटा तशें प्लास्टीक आतां दर्यांत जलचरांच्या पोटांत सांपडपाक लागलां. दर्यांतल्यो 700 प्रजाती प्लास्टीकाक लागून ना जाल्यात. प्लास्टीक हें टीकावू आनी कुसना. हे ताचे उपेगी आनी बरे गुण ताच्या कोयराचो विलो लावपाच्या दृश्टीन मात वायट ठरतात. प्लास्टीकाचे बारीक- बारीक कुडके जावपाक शकतात मात ते कुसनासतना शेंकड्यान शेंकडे निसर्गांत उरता. प्लास्टीकाचे अति सुक्ष्म कण- मायक्रोप्लास्टीक- आमचे कुडींत प्रवेश करून फुफ्फूस, यकृत, मुत्रपींड, प्लिहेंत सांपडल्यात. तातूंतली मिथिल मर्क्युरी, प्लास्टीसायजर्स हीं रसायनां भलायकेक घातक थारपी. विकसनशील आनी गरिब देशांत जंय नाले, गटार सफाई यंत्रणा सारकी नासता थंय प्लास्टीकाचो कोयर साचिल्ल्या जाग्यांनी जळारी आनी विशाणूंची उत्पत्ती जाल्ले कारणान मलेरिया सारकिल्ले रोग पातळपाची शक्यताय आसता. प्लास्टीक उत्पादनांत जैविक इंधनाचो वापर जाल्ल्यान ग्रीन हाउस गॅसेस –हरितगृह वायू- प्रदूशण संभवता. 

जगांतल्या गिरेस्त देशांतलें खर्चिक राहणीमान-लायफस्टायल-  प्लास्टीकाचो वापर आनी उत्पादन वाडीक लायता आनी त्याच प्रमाणांत प्लास्टीक कोयरूय वाडटा. जगांत अमेरीका आनी ब्रिटन दर मनशी चडांत चड प्लास्टीक कोयराची भर घालपी राष्ट्रां थारल्यांत. तांच्या खाला जर्मनी आनी फ्रान्साचो नंबर लागता. अमेरिकेचे तुळेन भारत आनी चीनाचो दर मनशी प्लास्टीक कोयरांत वांटो 20 टक्के उणो दिसता.  

अमेरिकेची जनसंख्या जगाच्या वट्ट जनसंख्येच्या 4 टक्के इतली उणी आसतना जगांतल्या प्लास्टीक कोयरांत 17 टक्क्यांची भागीदारी आसता. अमेरिका आपलो अर्द्या परस चड प्लास्टीक कोयर रिसायक्लींग करपाक दर वर्सा 20 फूट लांबायेच्या २ लाख कंटेनरांतल्यान मलेशिया, रोमानिया, विएतनाम सारकेल्या देशांत व्हरून उडयता.  

भारतांतूय हालीं ऑनलायन खरेदींक लागून एक- वेळ- वापर पॅकींग प्लास्टीकाचो उपेग भयंकर वाडला. पर्यटन थळ गोंयां बद्दल सांगपाचें म्हळ्यार हांगां रेल्वे, म्हामार्ग, शारांतल्या रस्त्यांच्या दोनीय वाटेन प्रत्येक मिटराचेर प्लास्टीक कोयर दिसता अशें म्हणल्यार अतिशयोक्ती जावंनये. प्लास्टीक उत्पादन, वापर निर्णयांत सरकारची भूमिका अहम थारता. एक तर सरकार वापराचेर कायद्यान बंदी हाडपाक शकता, नाजाल्यार शास्त्रीय संशोधनांतल्यान परत वापर -रिसायकल- जावपी प्लास्टीकाच्या उत्पादनाक प्रोत्साहन दिवंक शकता. कॉर्पोरेटांनी आपलीं उत्पादनां शक्य आसा थंय प्लास्टीकाच्या वापरा विणें करप हें केन्नाय योग्य, पूण जेन्ना नाईलाज आसता तेन्ना रिसायक्लींग जातलें ते तरेचें प्लास्टीक वापरांत हाडप ही तांची जापसालदारकी थारता.       

पांरपारिक बौद्धीक गिरेस्तकाय आनी वयल्या पांवड्याचो पारमार्थिक वारसो लाबिल्लो आमचो देश पर्यावरणाक पूरक अश्यो कृती जगाक समजावपाचे बाबतीत फुडारपण घेंवक शकता. वस्तुंची उधळपट्टी, अविचारी उपभोग टाळत तांचो सतर्कतेन उपेग करून पर्यावरणाच्या जतनाये खातीर सावचीत जीवनशैली आपणावप ह्या तत्वां नुसार लिविंग फॉर एन्वायरनमेंट (LiFE) संकल्पना प्रधानमंत्री मोदीन संयुक्त राष्ट्र संस्थेच्या माध्यमांतल्यान जगा मुखार मांडिल्ली. हाचे अंतर्गत जगांतले विव्दान, जाणकार पर्यावरणाची जतनाय घेत जगपाचे कानमंत्र आपल्या भाषणांतल्यान दितात. मात, ह्याच विकासवादी मोदी सरकाराची एनसीईआरटी देशांत धावेच्या पाठ्यक्रमांतलो अभ्यासक्रमांतलो पर्यावरण जतनाये संबंदीचो धडो गायब करता. असल्या दुटप्पीपणाक लागून पर्यावरण दीस साजरीकरण हो त्या दिसापुरतो भाशणबाजी, भासाभास, पेंटींग प्रदर्शना, चित्रकला, निबंद लेखन सर्तींचो फकत एक रिवाज जावन पडला, अशें दिसपाक लागता.