भांगरभूंय | प्रतिनिधी
शिगमो हो लोकसंस्कृतायेचो म्हत्वाचो भाग. काणकोणां आनी केप्यांच्या वेगवेगळ्या समाजांची शिगम्याची पद्दत वेगळी. शिगमो हो संगीत. नाचाचो उत्सव. मूळ शेतकारांचो उत्सव, जे घरांत ताजीं पिकां येवपाची परब मनयतात. हो कश्टकरी लोकांचो उत्सव. “थोरलो” हो व्हडलो शिगमो आनी “धाक्लो” हो ल्हान. देवळाच्या लागसार हो उत्सव मनयतात. देवाचो आशीर्वाद घेवन खंयचोय दीस वा खंयचीय कार्यावळ सुरू करपाची चाल आसा. गोंयच्या हिंदूं खातीर चवथ आनी शिगमो हे दोन म्हत्वाचे उत्सव. पयलो धर्मीक आनी दुसरो गोंयचो लोक उत्सव. हो गोंयकारांचो वसंत ऋतूचो उत्सव, जे सगळें मनयतात आनी गोंयच्या मातयेंत खोल मुळां आशिल्ल्या गोंयच्या इतिहासाची भावनीक याद करून दिता.
शिगमो फाल्गुनांत येता, जो वसंत ऋतूच्या आगमनाची घोशणा करता. शिगमो हें हिंदू पंचांगांत फाल्गुन म्हयन्याचेंय कोंकणी नांव. शिगमो शिव नमी सावन सुरू जाता आनी पूर्ण चंद्राच्या दिसा (पुनव) वांगडा सोंपता. होळी फाल्गुन पुनवेक दिसा सुरू जाता, रस्त्यार, भौशीक सुवातींनी, देवळां आनी मांड हांगा हो उत्सव पातळ्ळां. वाजयल्लें संगीत खास करून धोल, तासो आनी कस्सल हांचे कडेन आसता. व्हडली झांझ शिगमो येवपाची घोशणा करतात. शिगम्यांत पुरायपणान दादल्यांचो आस्पाव आसता. तांचोच नाच आमकां शिगम्याच्या मांडाचेर पळोवंक मेळटात. मांड-देव आनी देंवचार सारकिले लोकदेवता हे उत्सवाचे म्हत्वाचे घटक आसात.
वेळपांच्या शिगम्याचो हेरां परस एक फरक म्हळ्यार, वेळीप नमन उपरांत चौवरंग करतात. चौवरंग ही एका प्रकाराची प्रार्थना. समाज मांडार जमता आनी मांडाच्या मध्यभागांत दिवो उजवाडायतात आनी ताचो मुखेली जाण्टो मनीस आसता, ताका गुरू म्हणटात आनी तो नमन म्हणत सुवाळो सुरू करता. कुणबी लोक शिगम्याच्या सगळ्या दिसांनी पुराय तरेन फक्त शिवराक आसतात. फोव, खतखते, गोडशे, दाळ, पापड, लोणचें, चाको असलें तरेचे जेवण रांदतात. मेळाक वतात (दादले, चले) तांकां तीन दीस घरा येवपाचेर बंदी आसता आनी ते शेजारच्या गांवाच्या उक्त्या पांयांनी भेट दिवपाचे आसता म्हणल्यार तीन दीस दुसऱ्या गांवांत वचून खेळपाचें आसता. तांची वेशभुश्या अशीं आसता लुंगी, अर्द पॅंट आनी फुलां पसून वा फोलयां पासून तयार केल्ली तकलेची टोपी घालपाची आसता. नव्यान लग्न जाल्ले वा नवे लग्न जाल्ले दादले थुरो घालतात. धोल, तासो, गोमुत, तोड्यामल (लांकडी काठी) आनी तशेंच तालगडी ह्या वाद्यांचो उपेग करतात.
गांवांतले मेळ “दसमेक” मांडार खेळून गांवांतल्यान भायर सरतात. दसमीक घरघरांनी सांजेर शेवयो काडटात. तिनूय दीस शेजाऱ्याच्या गांवांत मेळ खेळून गांवचें मेळ रातचें गांवांत परतें येतात आनी श्री सिद्धेश्वर महादेव प्रसन्न देवळा कडेन रातचें रावतात. सकाळीं उठून गांवचें मेळ गांव खेळटात. मेळा खातीर गांवचें घराघरांनी वेगळे वेगळे तरेचे जेवण रांदतात. गांव खेळपाक ज्या वाड्यार सकाळीं सुरवात जाता त्या वाड्यार मेळाक फोव खावपाक दितात. घरांतली बायल मेळाक आरत आनी तळय दिता.
उपरांत पुराय गांव खेळून जाता तेन्ना गांवचें मेळ आनी लोक मांडार जमतात आनी “सुवारी” येवन मांड मोडटात आनी मांड मोडून सगळीं विधीं जालें उपरांत गांवचें लोक आनी मागीर कांय वेळान गांवचें मेळ आपलें घरां येतात.
बारशें गांवांत मांड मोडून शिगम्याच्या दुसऱ्या दिसा सांजेर म्हणल्यार रातचें जात्रा उत्सव मनयतात. त्या दिसा सगळे दादले वांगडी सत्री निवळ करपाक आनी जिन्याची काठी हाडपाक न्हंयेंत भेट दितात. ते उपरांत घरवहींत भेट दिवन जेवण रांदतात. सगळे लोक थंय जेवण जेवपाक येतात. चडशे जे गुडी वा जी दिवजां घेतात (गुडीन आंकवार चलो आनी दिवजा गांवांतली खंयचीय बायल/चली घेता). रातच्या वेळार सगळे लोक घरवहींत भेट दितात आनी थंय जात्रा सुरू जाता. सगळ्यांत पयलीं गुडीकार आनी दिवजकांनी देवाक नाल्ल आनी केळीं अर्पण करतात ते उपरांत मुखेल गांव वेळिपान सगळें नाल्ल फोडपाचें आसता. मागीर अवतार सुरू जाता. गांवांत वट्ट आठ सत्रो आसतात, पूण त्या राती फक्त एक वाडो जात्रा मनयतात तो म्हळ्यार बारशें गांवचो वेळिपवाडा. त्या वाड्यांत तीन सत्र्यो आसतात. “मानेली” तीन मुखेल कुटुंब मुखार येवन ह्यो सत्र्यो घेतात. तांकां सत्री दिल्या उपरांत अवतार येता, मागीर त्या कुटुंबांतलो मनीस त्या मनशा कडल्यान ती सत्री काडटा आनी तांच्या घरवाही खातीर पांच फेरे घेता. ते उपरांत म्हारा वांगडा सगळे लोक हेर देवाक भेट दिवन तांची पुजा करतात.
पुराय रातभर जागरण करुन गुडीकार आनी दिवजकांनी आनी तांच्या वांगडा गांवांत मुखेल लोक आनी हेर लोक शिर्ले म्हणल्यार रानांत देव आसा तांकां भेट दिवपाक वतात आनी दुसरें दिसा सकाळ फुडें सिद्धेश्वर देवळां कडेन आशिल्लें शेतांनी जमतात, दुसऱ्या दिसा सकाळीं तिनूय वाड्यावेले लोक श्री सिद्धेश्वर महादेव प्रसन्न देवळांत जमतात. रातचीं घरवाहींत जात्रा सुरु जाता तीं सकाळीं ह्या देवळां कडेन जात्रा जावून सोंपता. देवळांत एक सत्री आसता आनी बुधवंत ते सत्रींत अवतार सादर करता आनी मुखेल वेळीप ताचे कडल्यान ती सत्री काडून देवळा कडल्यान वता. अवतार सादर केल्या उपरांत ६० जात्रा सुरू जाता. थंय सगळे आठ सत्र्यो गांवचें वेळीप आनी बुधवंत आनी गुडीकार आनी दिवजकांनी हांचे वांगडा एकठांय येतात आनी लोक सगळ्या ६० देव-देवांची फेरे घेतात. तें घेतले उपरांत ते आपली सत्री आपल्या घरवाहींत घेवन वतात.
आनी त्याच दिसा रातच्या वेळार जाण्टे लोक देवळांत भेट दितात आनी देवली कोंब्याक मारून जल्मी देवाचेर रगत उडयतात हाका वर्गणी म्हणटात. आनी दुसऱ्या दिसा दनपारां गांवांतले लोक श्री सातेरी प्रसन्न देवीची जात्रा करुन म्हणल्यार भेट घेतात आनी सांजेर “अप्साचो मेळ” सादर जाता. त्या अप्साच्या मेळांत फक्त लग्न दादले वांटो घेतात. हे मेळ पिराडो वापरून सादर जाता. हो मेळ येता तेन्ना गांवांतले मनीस भायर सरनात रस्त्यांनी भोंवनात, घरांतली दारां बंद आसतात. कारण गांवांतलें लोक अशें मानतात की कोणाक हें मेळ दिसता तांचें बरें जावचें ना. ताका लागून तें येता तेन्ना सगळीं घरां बंद आसता आनी फकत जाण्टी बायल भायर सरून नाल्ल आनी गोड अर्पण करतात मागीर तें हेर घराक भेट दितात. अप्सा मेळांत गांवकार आनी गालो हांची मुखेल भुमिका आसा. कारण गांवकार कळस घेता आनी गालो सांगणी म्हणटात. गांवचें लोक आपलें घरांतली भुरगीं वा घरांतलो कोणूय मनीस भलायकेन बरो ना वा आनी कसलेंच कारण आसलें जाल्यार ताका “आप्सश्या मेळात” घालतात म्हणल्यार तांका बरें जावपाक खातीर प्रार्थना वा सांगणी करुन घेता.
पुराय गांव भोवून जालें उपरांत ते गांवच्या तळ्यांत भेट दितात आनी न्हांवतात. आनी गांवांतलें गांवकार सगळे नाल्ल फोडून उपरांत “चुन्न” तयार करतात. मागीर ते खावन परत आपल्या घरा येतात. हो शिगमोचो शेवट आसता. शिगमो जालो की बारशें गांवांत सगळ्या उत्सवाचो शेवट जाता. पयलीं जाण्टे लोक विधी म्हणून सण मनयताले. पूण आतां लोक परंपरा म्हणून सण मनयतात. दर एक उत्सव एक जिणे पद्दती सारको मनयतात. बारशें गांवांतले लोक आपल्या धर्मीक आचरणाक आनी आपल्या उत्सवाक चड म्हत्व दितात. दरेक सण मनोवपाक आपलें खाशेलें कारण आसता. ताचें मुखेल कारण म्हळ्यार ते रानांत वा दोंगराळ वाठारांत रावतात आनी मुखेल वेवसाय शेती आसा. शेतवडीक लागून दरेक उत्सव मनयतात. कारण शेती देवाक लागून जाता अशें तांकां दिसता आनी देखूनच ते देवाक कितें तरी अर्पण करतात आनी ताका लागून हो सण मनयतात.
श्वेता गांवकर
7767952911
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
