गवे रेडे

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

रानां खात्याक गोंयच्या भुगोलाचे ज्ञान नाशिल्ल्यान भायल्या अधिकाऱ्यांनी पाड घालून उडयलें. झाडां लायतात त्या रानांनी, जनावरांकय कितेंय जाय? हाचो विचार बारीकसाणेन जालोच ना.

फोंडेंच्यान बेतोडें मार्गान निरंकाला वतना दाट रान आनी मोडणां मोडणांचो रस्तो लागता. रस्त्याच्या दोनूय वटांनी भरगच्च अशी पाचवीचार झाडां पेडां पळोवणाऱ्याक हुनहुनीत येवकार दितात. सैमान हातचे कांयच राखून दवरिनासतना, उप्पाट भरुन सुंदरकाय ह्या वाठाराक दिल्या. सुंदर अशा सैमाचो अविश्कार पळयत केन्ना रस्तो सोंपता तोच कळना.
ह्या मार्गा वेल्यान वतना वाटेर विंगड विंगड तरेचीं रानवटी जनावरां, रानाच्या सरभोंवतणी व्हड धादोसकायेन भोंवतना दिश्टी पडटात. निळे मळब काळ्याकुट्ट कुपांनी भरिल्लें आसता आनी जगलां मारीत दोंगुल्ले वेल्यान पावस घसघसत आसता तेन्ना पावसांत, मोरांचो दोळे दिपकावपी नाच पळोवचो तो हेच भोंवडेर. ताचे वांगडाच रानवटी सोंशे, साळुंदरां, रानदुकर, गार, मुंगूस आनी हेर रानवटी जनावरां ह्या वाठारांत दिश्टी पडटात.
कर्नाटकांतल्यान गोंयांत येवपी पर्यटक उसगांव तिस्क, दाभाळ, निरंकालांतल्यान फोंड्यां वचपाक वतात. पाचवेचार सैम, रस्त्याचे कुशीक तामशा , हळडुळ्या कोराची गुलमोहराच्या फुलांनी बहरिल्ली फुलां भोंवडेकारांक आनी थळाव्यांक साद घालतात. गिमां दिसांनी काजेच्या म्हुट्ट्यांनी भरिल्ली काजवांचीं रानां, रानांत मेळपी चारां, चुन्ना, तांकां ह्या मार्गान येवपाक लायतात.
दोळे दिपकावपी आनी मनरिजवण्या ह्या वाठारांत भोंवतना म्हाका सगल्यांत चड जर कोण भावता जाल्यार तो रानवटी गवो रेडो. राना-वनांत मुक्तपणान भोंवपी गव्या रेड्याक पळोवप हो एक तुमच्या जिणेंतलो याद उरपी भांगराळो खीण.
गवे रेडे सदांच पंगडांनी भोंवतात. सात ते आठ जाणांचो एक पंगड आसता. दीसभर ते रानांतलो चरव खातात आनी फांतोडेर नाजाल्यार सांजवेळा दोंगुल्ले सकयल आशिल्ल्या व्हाळाचेर तान भागोवपाक सकयल देंवतात आनी तेन्नाच ते पळोवंक एकदम राजबिंडे दिसतात. आंगा-पिंडान भरिल्ले हे गवे रेडे म्हऱ्यांत पळयत जाल्यार काळीज वयर येवपाचें, इतले ते आंगा-खांद्यान भरिल्ले आसतात. अशें म्हणटात की, गवे रेडे हे नाका फुडें पळोवन चलपी जनावर. म्हणल्यार, ते पंगडानी जेन्ना चलतना एके चालीन फुडें फुडें चलत रावतात… फुडें कोणूय आसल्यार लेगीत फाटल्यान परतून (Reverse) केन्नाच वचनात.
रानां खात्यान फाटलीं खूब वर्सां रानांनी झाडां लायलीं. पूण त्या झाडांचो उपेग रानवटी जनावरांक कांयच जालोच ना. रानांत आशिल्ल्या उक्त्या मळांचेर आदलीं झाडां कापून नाका आशिल्ल्या झाडांची रोंपां लायलीं. निलगिरी, आकासाय सारकेलीं झाडां जमनींतलें उदक ओडून घेतात आनी ताका लागून सरभोंवतणचे झरे, बांयो हांच्या उदकाचो सांठो दिसान दीस उणो जायत रावलो. ताका लागून रानवटी जनावरांक चारो मेळना तो मेळना, वेल्यान उदक उणे पडपाक लागलें. मळबाक तेंकूक पाविल्लीं हीं झाडां आतां मारपाक लागल्यात.
पयलीं ह्या उक्त्या मळांचेर चरोव जातालो आनी जनावरांक तो खावपाक मेळटालो. पूण ह्या उक्त्या मळांचेर, रानां खात्याक गोंयच्या भुगोलाचे ज्ञान नाशिल्ल्यान भायल्या अधिकाऱ्यांनी पाड घालून उडयलें. झाडां लायतात त्या रानांनी, जनावरांकय कितेंय जाय? हाचो विचार बारीकसाणेन जालोच ना. ताका लागून हीं रानवटी जनावरां मनीस राबितो करतात त्या वाठारांनी येवन सुणीं, गायची पाडकां हांचेर हल्लो करपाक लागल्यांत. गवे रेडे, मोर, रानदुकोर ह्या सारकिल्ले प्राणी भाटां- बेसां, कुळागरांची लुकसाणी करून उडयतात. एका रातयांत हय ते न्हय करून उडयतात. नवीं लायिल्लीं काजू- आंब्याच्या कलमांची वाट लावन उडयतात. अशें करून हीं जनावरां गांवच्या लोकांच्या पोटाच्या आड येवपाक लागल्यांत.
पोटतिडकीन थळावे लोक…. रानदुकर, मोर, सोंशे आनी हेर जनावरांक चोरयां मारून उडोवपाक लागल्यात. हळू हळू गव्या रेड्यांचेरय ही वेळ येतली अशें आतां दिसूंक लागलां.
……आनी ताचे उपरांत हीं जनावरां आमकां, हाडकुळी, मरणांक पाविल्लीं, फक्त अभयारण्यांनी (Zoo) क पळोवंक मेळटलीं…..

एकनाथ सामंत
9226219723