भांगरभूंय | प्रतिनिधी
असल्या वेळार इंक्विझिशन जालेंच ना, हिंदूक कोणेंच धांवडावन घालेच नात, हिंदूचेर धर्मांतरांची आगळीक जालीच ना असली गैरसमजणी जे मानीत आयल्यात तांणी हाचेर सारको अभ्यास करप गरजेचो थारता.
आदीं पदवी वा नामना मेळोवंक कसल्याय गजाली पासत निश्ठा लागताली. आतां ती तशी लागना ना. शिक्षण वा तातूंतलो अणभव जायच अशें ना. कोणूय खंयच्याय आनी कसलेय शिक्षणीक संस्थे लागीं संबंदीत आसत तर पुरो. तो वा ती शिक्षण तज्ञ थारता. तशेंच शाळा कॉलेजींत, इतिहासाचे धडे शिकोवपी मास्तराक वा बाईक “इतिहास तज्ञ” मानतात. आयज- काल असले “पदवीदर” जावंक कसल्या गजालींचो मुळावो अभ्यास, निश्ठा, ओंपणी वा लागणूक जायच अशें ना. सोशल मिडियाचो उठसूट उपेग करपी ह्यो पदव्यो तांका “बहाल” करतात. हातूंत चड करून टिवी चॅनलवाले, पॉडकास्टवाले, रिळकरी हांचो आसपाव आसता. कसल्याय गजालीची “बातमी” जावंक जाय तर मनश्यान कुत्र्याक घांस मारचो खंय. आतां श्वान मोगीक पासत तोवूय मारुंक मेळना ! मागीर करप तरी कितें असो प्रस्न कांय जाणांक पडटा. मागीर तें आपणेंच केल्ली हळशीक उस्पितात.
पुर्तुगाली भाशेंत “पिलोरी” म्हणल्यार पुरातन काळार राज्य करतल्यांनी ख्यास्त फावो करूक तयार केल्ली एक लाकडी चौकट. मनश्याची तकली आनी हात बांदून ताची भौशीक टर उडोवंक ह्या चौकटीचो उपेग तें करताले. फुडें पिलोरीच्या आदारार “पेलौरिनो” तयार जालें. परंपरेन जायत्या पुर्तूगेज शारांनी थळाव्या न्यायीक अधिकाराचें आनी नगरपालिका स्वायत्ततेचें प्रतीक म्हण उबारिल्ले पेलौरिनो हें चड करून कोरांतिल्ले फातरांचे आनी सजयिल्ले खांब. आयज लेगीत तें कांय जाग्यांनी पळोवंक मेळटात. पुर्तूगेज राजा वा राजे तशें थळाव्या अधिकाऱ्यांक ‘फोरल’(राजकी सनद) मेळ्ळ्या उपरांत तें असले खांब उबारताले. फुडें तांका “न्यायाची सुवात” म्हणूंक लागले. आनी ह्या फातरांच्या खांब्यांचो उपेग चड करून भौशीक ख्यास्त, अपमान वा दंड असल्या निवाड्या खातीर करप सुरू जालें.
पुर्तुगालचो मॅन्युएल- पयलो नांवाच्या राजाच्या काळांत (पंदराव्या शेंकड्याचो शेवट- सोळाव्या शेंकड्याचे सुरवेक) थंय सरल्या कितल्याश्याच शारांक अधिकृत नगरपालिकाचो हक्क मेळ्ळ्या उपरांत असल्या जायत्या पेलौरिनाची स्थापना केल्ली. त्या- त्या शाराक कायदेशीर आनी प्रशासकी स्वातंत्र्य आसा हें दाखोवपा खातीर तें एक सत्तेचें प्रतीक म्हण उबारिल्लें. मध्य पुर्तुगालांत कास्टेलो नोव्हो नांवाचे खेडें आसा. बाराव्या शेंकड्यांतल्या घरांचे, किल्ल्याचे भग्नावशेश आयज लेगीत थंय पळोवंक मेळटात. हो चडसो वाठार दोंगराळ जाल्ल्यान हायकिंग करप्या मदीं फामाद आसा. कास्टेलो नोव्हो ह्या शाराच्या चौकांतलें पेलौरिनोक इतिहासीक सत्तेचें प्रतीक तशें न्यायाची सुवात अशें मानतात. फुडें मध्ययुगांत थळाव्या अधिकाऱ्यांनी राजकी वटहुकूमाच्या फर्मानान वा राजकी परवानगेन हें पेलौरिनाचो उजार भौशीक ख्यास्त दिवपा खातीर सुरू केलो .
मध्यकालीन पुर्तुगाल शासक ह्या पेलौरिनाचो मुखेल उपेग गुलामांची, भौशीक अवहेलना करूंक, तांका चाबकान फोडीत मार घालूंक आनी कांय वेळार मरणाची ख्यास्त फावो जाल्ल्या मनश्याच्या आंगाचे कुडके प्रदर्शीत करपा पासत वापरताले हाची इतिहासांत नोंद मेळटा. युनेस्कोच्या थळाचो मुळा सावन अभ्यास करत तर असले पेलौरिन पुर्तुगाली लोकांनी ज्या देशाचेर आपली सत्ता थापली थंय उबारले हाची नोंद मेळटा. तांचो उपेग तांणी आपल्या सत्तेचें बळगें प्रोवार करुंक चड करून भौशीक ख्यास्त दिवपा खातीर केलो.
गोंय आनी गोंयकारांचेर पुर्तुगाली लोकांनी केल्ले अत्याच्यारांची लेखी नोंद अ. का. प्रियोळकार ह्यांचे “द गोंवन इंक्विझिशन” हें पुस्तक वाचत तर हाता लागीं मेळटा. कोंकणीचे म्हाळगडे उदय भेंब्रे हांणी “व्हडलें घर” कादंबरीच्या सुरवेक आपली उतरा मांडतात. तांचे म्हणणे कोंकणी भासी लोक इतिहासाक अज्ञानी नात जरी जाले तरी पूण फाटल्या काळांत जें भोगलें, सोंसलें तें विसरून वचपाच्या यत्नाक वा पुर्वजांनी तांचे अणभव बरोवन दवरले नात म्हूण वा हेर कारणा पासत जायते लोक इतिहासाक परकी उरल्यात. इतिहासाक जे परकी उरतात तें कांय वेळ अज्ञानांत वा गैरसमजण्यांनी घुस्पून उरतात अशें ते म्हणतात हें फट न्हय. सोळाव्या- सतराव्या शेंकड्यांत पुर्तुगाली शासकांनी आनी धर्म पिसांटांनी गोंयच्या पेलौरिनाचो जो उपेग केल्लो तो कसोच नदरे आड करूं नजो. तांणी ताची नोंद पेलौरिनो असो जरी केलो तरी वापर मात आपले इत्सेन धर्मातर करूं नाशिल्ल्या नव-धर्मांतरीत गोंयकार, जे आदल्यो परंपरा चाली रितीक पाळो दित “बरें क्रिस्तांव” जाले नात वा नव – क्रिस्तांवपणाक सारको पाळो ना तांका गुन्यांवकार लेखून भौशीक ख्यास्त दिवपा पासत केलो. 1812 त गोंय इंक्विझिशनाचे मूळ आनी सविस्तर नोंदी धर्मपिसांटांनी लासून नश्ट केल्यो. तातूंतले कांय नोंदी आयच्या ह्या खिणांत जर उरिल्ल्यो जाल्यार धर्म पिसाटांनी कोणाले हात खंय आनी कशें कातरले, कोणांक खंय जिवेशी मारले, कोणाक आनी कितल्या जाणांक जिते लासले हें सगळें “नव-इतिहासकारांक” वाचूंक मेळपाचें. असल्या वेळार इंक्विझिशन जालेंच ना, हिंदूक कोणेंच धांवडावन घाले नात, हिंदूचेर धर्मांतरांची आगळीक जाली ना असली गैरसमजणी जे मानीत आयल्यात तांणी हाचेर सारको अभ्यास करप गरजेचो थारता. राजसत्ता आनी धर्मकोल्ली मेळून तांणी गोंयची थळावी संस्कृती पुरायेन ना करपाचो कसो यत्न केल्लो हें तांका समजतलें.
भौशीक ख्यास्त म्हूण इराणी साम्राज्य तशेच रोमन साम्राज्यात बंडखोर, चोर, गुन्यांवकार, गुलाम आनी राज्याच्या दुस्मानांक खुर्सार मारताले. जेजू क्रिस्ताक खुर्सार मारच्या आदीं सावन खुर्साचो उपेग खुर्सार मारिल्याक अत्यंत वेदनादायक आनी भौसीक अपमानकारक मरण येवचें म्हण करताले. रोमन साम्राज्यांत रोमन लोकांनी बिगर नागरीक आनी सत्तेक धोको आशिल्ल्याक ख्यास्त म्हण खुर्सार मारिल्लें. पूण ज्या वगतार जेजू क्रिस्ताक खुर्सार मारलो त्या वेळा सावन तोच खुरीस पवित्र थारलो. ताका पवित्र खुरीस म्हणी नासतना फक्त वेदनादायक आनी अपमानकारक मरण येवपाचें आवत म्हणल्यार कशें जायत? तो जेजू क्रिस्ताच्या बलिदानाचो अपमान जातलो. अशेंच कांय जाणाक आपल्या पुर्वजाचेर धर्मातर करचे पासत त्या वेळार जाल्ले अत्याच्यार खबर ना जावये. जे कोण धर्मकोल्ली वातावरणात वाडिल्ले आसतात तांका तांच्या आदल्यांनी आपल्या पुर्वजांनी धर्मांतरां पासत भोगिल्ल्या त्रासाची याद करून दिवंक जाय. ना तर- धड अळयेर न्हय आनी फळयेर न्हय तयार जाल्ली पिळगी वेगळ्याच भ्रमांत उरतली, हें खात्रेन !
दादा हेगडे
९५१८९४२२९८
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
