भांगरभूंय | प्रतिनिधी
गोंया भायर उरतकच केन्ना काय घरा पावन मचमचीत हुमण पेटयतां, भुरकायतां काय जाता. पोट हुमणाक वसवशिल्लें आसता.
आमचे अन्न संस्कृतींत नुस्तें हो एक म्हत्वाचो भाग. नुस्त्याच्यो कितल्योश्योच तरा आनी ते प्रमाण नुस्त्याचे कितलेशेच जिनस. सुकें. हुमण. धबधबीत. कळपुटी. तळिल्लें नुस्तें. तें लेगीत कितल्याशाच तरांनी कापिल्ल्या नुस्त्या कप्यांचें. देखीक चणाक.
म्हाका चणाक खूब आवडटा. ते उपरांत आवडटा त्यो मुड्डश्यो. फोंड्यां सप्तकांतल्यान दोन दीस एक गाडी येताली. मोबायल व्हॅन. नांवूच चणाक. तातूंत चणाकां हारशाच्या काशींतल्या उदकांत भोंवत आसतालीं. तुका केदें खंयचें जाय तें सांगपाचें. म्हणजे अदमासे समजा अर्द कील वा देड कील जाय जाल्यार तो दोन बारकेलीं मध्यम आकाराचीं चणाकाचीं पिलां काडटालो. तो तें जिवें तट्टटीत चणाक कोबलें उदकांत बुडोवन काडून, एका स्टिलाच्या टबांत सोडटालो. तें धांपून ताचो अंत करून तुका जाय ते तरेन पोस्तां कापून दितालो. म्हणजे उबे कपे जाय जाल्यार तशे. आडवे जाय जाल्यार तशे. हांव अदीं मदीं हें चणाक घेतालों. सामकें ताजें. हुमण सुरबुशीत, घमघमीत, वासाळ जातालें.
अकस्मात ती गाडी येवपाची बंद जाली. पूण तांचें मुख्यालय मिरामार आसा हें इंटरनेटाचेर वाचिल्लें. एक दीस पत्तो सोदून काडलो. कांपालार कॅच एण्ड कॅरी हें चणाकाचें निळेंच घर आसा. थंय टांकयेंत, हारशा काशींनी राशींनी चणाकां पासयो मारीत आसतात. पेंवत आसतात. एका मित्राकूय एक चणाक व्हरून दिलें. ताणें दुसऱ्या दिसा सांगलें – “कपे म्हणजे कातली मरे. इतलें ताजें चणाक केन्नाच खावंक ना. हुमण सामकें जानोत जाल्लें, सुरबुशीत” तांची पैदास बरें खाण दिवन करतात. प्रकरण सामकें निवळ.
आमच्या गोंयची एक खासियत आसा. सगलें म्हारग. भाजी, नुस्तें… कापपाक वेगळे पयशे घेतात. गोंया भायले लोक आमच्या ऑफिसांत बदली बी जावन येताले ते खूब दीस पिरंगतात. मछली को काटने का अलग पोयसा? हामारे कोलकातामें ओयसा नहीं है.
गोंया भायर उरतकच केन्ना काय घरा पावन मचमचीत हुमण पेटयतां, भुरकायतां काय जाता. पोट हुमणाक वसवशिल्लें आसता. सांजे पावाक वा उंड्याक लावन हुमण खाल्यार रुचीक लागता. गोंयकारांचें गोंयकारपण लिपलां नुस्त्याच्या कप्यांनी, कालवांनी, हुमणांत, कळपुटेंत, विस्वणाच्या वा पापलेटाच्या पोस्तांनी, कुल्ल्यांच्या तोंडाकांत, चरचरीत तळिल्ल्या मुड्डश्यांनी. बांगड्यांचे हुड्डमेथयेंत, सुंगटांच्या सुक्यांत, तळिल्ले वागयेंत, ताल्ल्यांच्या झणझणीत सुक्यांत. तेफळां घालून केल्लें बांगड्यांचें हुमण जी रूच हाडटा ती घोस्ताची.
नुस्त्याचेर गोंयकार आयुश्यांत कितलो दुडू मोडटा आनी कितलीं उतरां बडबडटा हाका सुमार ना. नुस्त्याचेर वांटपणां करप, नुस्त्याक उजो कसो पेटला हाचेर उलोवप, आपणें नुस्तें कितलें खालें ताचेर उलोवप, पयलीं तेंपार रांपणे नुस्तें कशें मेळटालें, मानशेर सुंगटां कशीं मेळटालीं, आपली बायल कितली बरी रांदता ताचेर उलोवप, अशी ही नुस्त्याची भक्ती गोंयकार करीत आसता. पांच दिसांचो गणपती आसतकच पोटांत गाझ जाला, अर्जीण जालां अशें पिरंगुपी गोंयकाराचें लक्ष आसता गांथनींचेर. केन्ना काय गणपती पावयतां आनी नुस्तें गिळटां अशें ताच्या झोळयांक जाता.
नुस्तें विकत घेवप ही एक कला. वांटपण करूंक कळपाक जाय. नुस्तें बरें काय पोंवशेल्लें तें एकेच नदरेन कळूंक जाय. कितलें ताजें तें समजूंक जाय. हारे आनी बांगडे, पटींग आनी सुंगटां हांची भरसण आसल्यार हारे आनी पटींग थंयच वेगळे काडपाक कळपाक जाय. नुस्तें रांदप ही आनीक एक कला. सुगरण काय कितें हें रांदचेकुडींतल्या तोपांतल्या सुंगटांच्या हुमणाच्या परमळानूच कळूंक जाय. नुस्तें खावप हिवूय एक कला. कांय जाण कोंबयांनी उस्तिल्ले भशेन कांटे अस्ताव्यस्त उडोवन निवळ खायनात. वेवस्थीत कपे काडून खायनात. चाचंबर कशें मिचमिचायतात. थोडेच आसतात जे मांसाचो वा कप्याचो लेश लेगीत दवरिनात. शेश्ट्यो लेगीत चोखून खातात. तांच्या ताटांत कांट्यांचे फक्त सांगाडे चकाचक दिसतात.
कांय वर्सां आदीं गोंयच्या एका पंगडा वांगडा दिल्लीक गेल्लों. परिशद आशिल्ली चार दिसांची. संयोजकान मदींच एका सत्रांत आमचे वटेन बोट दाखोवन एक प्रस्न विचारलो – “ये गोवा के फिशरमैन काफी होशियार है.. वे उसका सही जवाब देंगे”. आमकां हांसूंक आयलें आनी तिडकूय मारली. फिशरमॅन आनी फीश इटर ह्या शब्दांचो सारको भेद खबर नाशिल्ल्यान सभाग्यान ही गफलत केल्ली.
मजगतीं, पावसांत दोन दोन दीस दडको लागून पडटकच, नुस्त्या बाजारांत वचप शक्य आसना. नुस्तेंय येना. कारण दर्या खवदळिल्लो आसतकच नुस्तेमार उदकांत वचचनात. अशा वेळार आमी भिकणां घालून केल्लो दाळचो रोस आनी वांगडाक बांगड्याची किसमूर वा गालम्याचें आमाडे घालून केल्लें सुकें खातात. नाजाल्यार सुको बांगडो वा सुक्यो वेल्ल्यो.
कोंकणीत, धोडयाऱ्याचे तकलेंत तीन फातर ही सुंदर ओपार घोळटा. नशिबूच फुटकें ह्या अर्थान ती वापरतात. सुंगटां दाखय पूण पोंय दाखोवं नाका, ही आनीक एक म्हण. कसलीय वस्त दुसऱ्याक दाखयल्यार हरकत ना पूण ते गजालीचो उगम वा स्रोत दाखोवंक फावना ह्या अर्थाची ही म्हण. कारवारी कोकणींत तर ‘आज झळकें कितें मेळ्ळें, अशें विचारपाची चालूच आसा. जळ म्हळ्यार उदक आनी उदकांतलें देखून जळकें आनी ताचे वयल्यान झळकें असो शब्द घडला आसतलो. हिचण कसो फाटीक लागूं नाका असोय एक अलंकारीक वाक्प्रचार घोळटा. हिचण नांवाचें नुस्तें मोटें हट्टी आनी तेमांचें. गरयतल्याचे गरयेक फारावलें जाल्यार तें गरयतल्याकूच फोर्सान भितर उदकांत ओडटा. देखून आपली वस्त गळ्यांत घालपाक कसलेय एजंट फाटीक लागतात, ताका हिचण कसो फाटीक लागला, अशें म्हणटात. नुस्त्याचेर जायत्यो म्हणी ओपारी कोंकणींत आसात.
कालवांचे दांगर, ताल्ल्यांचें सुकें, गुलाबी हयन्हयशे चकचकतात अशा थिपक्यांच्या ताज्ज्या वेल्ल्यांचें सुकें, वळवयच्या खुब्यांचें तोंडाक ह्या यादींनूच जीब लाळेता. आमचो फामिलीचो दोतोर पथ सांगतना सदांच सांगी, कल्ली, कुल्ली, सांगट, सुंगट कांयच खावप ना. एका पेशंटाक ताणें ही वळेरी सांगली. मागीर कितें खावं तर, असो प्रस्न त्या पेशंटान दोतोराक केलो. तो मनीस सामको नुस्तें खायरो हें दोतोर जाणा आशिल्लो. ताणें शिटकायलें, तुका जाय तें खा आनी मर….
मुकेश थळी
फोंडें
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
