देशाचे संप्रभुते कडेन तडजोड अनिश्ट

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

ट्रंपाचे शिटकावणेचेर नाचून देशाची अर्थवेवस्था, विदेश निती इबाडून घेवन देशाचे संप्रभुते कडेन तडजोड करप राश्ट्रहिताचें न्हय…. आनी तें सोबूनय दिसना.

ल्यां आमी 77 वो गणराज्य दीस वर्स पद्दती प्रमाणें ध्वजवंदन, परेड, रंगारंग कार्यावळी सादरीकरणान मनयतले तेन्ना बहुसंख्यकांचो धार्मिक उन्माद, राजकारणांतलो भ्रश्टाचार- गुंडागिरी, न्यायसंस्थेंतल्यो विसंगती, उद्देजकांच्या पंगडा कडेन केंद्रीत देशाची संपत्ती-मालमत्ता हांकां लागून बंधुत्व, न्याय, समानता, स्वातंत्र्य हे उद्देश सादपा खातीर संविधानांत आस्पाविल्लें सार्वभौम (अनिर्बंध), समाजवाद, निधर्मी, लोकशायी हीं मूळ मुल्यां अपेक्षे प्रमाणें साद्य जाल्यांत अशें दिसना. हो सगळो देशांतर्गत मामलो. देशाची अर्थव्यवस्था आनी आंतरराष्ट्रीय संबदांक मारक शुल्कनिती ट्रंपान धमकी- दबावा खाला एकतर्फी आमचेर थोपप हें आमचे संप्रभुतेचेर केल्लें भायलें गंभीर अतिक्रमण. आमच्या परस आकार, लोकसंख्येन, वट्ट उत्पादनांत (GDP) कितलेशे ल्हान देश अमेरिकेची दादागिरी खोटावन पर्यायी उपाय सोदतात तेन्ना जगांत जीडीपींत चवथ्या सुवातेचेरे विराजमान आमच्या महान देशान ट्रंपा मुखार दिमी मारप हाचो अर्थ देशाच्या सार्वभौमत्वा कडेन तडजोड करपा सारकें.
पयली गजाल. रशिये कडच्यान सवाय क्रूड युरोपियन देशूय खरेदी करतात, पूण ट्रंपान गेल्ल्या ऑगस्टांत आमचे आड मात अतिरिक्त 25% शुल्क लावन वट्ट शुल्क 50% चेर व्हरून दवरले. मोदीन सप्टेंबरांत शांघाय कोऑपरेशन परिशदेंत हजेरी लायली. थंय शि जिनपींग आनी पुतिना वांगडा उलोवणी केली. रशिये वांगडा आमचे इतिहासिक राजनितीक संबद आशिल्ले कारणान तशेंच आमच्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेच्या फायद्याचे दृश्टीन आमी रशियन तेल खरेदी करप चालू दवरतले अशें नेटान सांगलें. ट्रंपाक शह दिवपाक डॉलर कुशीन दवरून रशियन रूबल, भारतीय रुपयांत वेव्हार करप हाचेरूय विचार जाल्लो. उपरांत हालीं पुतीनाच्या भारत भेटींत दोनूय देशांतली दोस्ती, वेपार संबंद जगाक- चड करून ट्रंपाक- दाखयले. अमेरिकेची धाकधपटशाय कुशीन दवरून आमी नवो अध्याय सुरू केला अशें देशवाशियांक दिसलें. इतलें सगळें घडलें उपरांत आमी कारण नासतना गेल्ल्या दोन म्हयन्यांत रशियेंतल्यान तेल आयात 40% देवयली. अंबानीच्या रिलायन्स उद्देगान रशियन तेल आयात अर्दान उणी केली. तेन्ना ट्रंपाच्या कसल्या ब्लॅकमेल, दबावा खाला आमी नमते घेतलां ते कळप कुस्तार जालां.
दुसरी गजाल. पाकिस्तानात चीनाच्या ‘बेल्ट एंड रोड’ प्रकल्पा खाला कार्यरत ग्वादर बंदराक बायपास करून अफगाणिस्तान, मध्य आशियांत वेपार मार्ग मेळोवपा खातीर 2016 वर्सा आमी इराणाच्या चब्बाहार बंदर प्रकल्प बांधणीत भागीदार जाले, जो ग्वादर सावन फकत 170 मैलांचेर आसा. आमच्या वांट्याचे अदमासे रू 1000 कोटी फारिक केल्ले आसात. बंदर वापरा खातीर तयार आसा. हालीं इराणा वांगडा वेपार करपी देशांक 10% अतिरिक्त शुल्क लायतले अशे अमेरिकेन जाहिर केलें आनी आमी मुकाट्यान चब्बाहार प्रकल्पांतल्यान कुस मारपाची तयारी केल्या. सगळ्या भारतीय डायरेक्टरांनी बंदर प्रशासनांतल्यान राजीनामे दिल्यात. देशवासियांच्या दुडवांतल्यान बांदिल्लें बंदर आतां इराणचो लागींचो इश्ट चीन वापरतलो हें आमचें दुर्दैव म्हणपाचें. हाचे आदीं अमेरिकेच्या इराणाआड आर्थिक निर्बंधांक लागून सवलतीच्या दरांत आनी देशांत दारांत ‘फ्री डिलीव्हरी’ दिवपी इराणच्या क्रूडाची खरेदी आमी बंद केल्ली. चीन मात अमेरिकेच्या धमक्यांक भीक घालनासतना जाय तितले क्रूड थंयच्यान उबारता. आपूण वापरता आनी जागतीक बाजार पेठेंत विकून फायदोय कमयता.
तिसरी गजाल. आमी BRICS पंगडाचे संस्थापक सदस्य. रशिया, इराण, दक्षीण आफ्रीका हे सदस्य नौदल सराव करताले तेन्ना आमकांय तांतूत सहभागी जावपाक आमंत्रित केल्ले आनी आमी न्हयकार दिलो हे विदेश खात्याचे म्हणयारे रणधीर जायसवाल हांणी पत्रकार परिशदेंत मान्य केलां, पूण भाग न घेवपा फाटलें कारण मात ते सांगूंक शकले नात. विशेश म्हणल्यार एक जानेराक आमी BRICS पंगडाचे अध्यक्ष जाल्यात. 18 वी BRICS परिशद भारतांत जावपाची आसा. तेन्ना आमी तांका नेतृत्व दिवपी भुमिकेंत दिसपाची आयज चड गरज आसा. ह्याच दरम्यान अमेरिकेचें आनी पाकिस्तानाचें नौदळ हिंद आनी अटलांटीक महासागराच्या संगमाचेर ‘वील फॉर पीस’ नावा खाला नौदल सराव करतालें.
अनेक दशकां सावन अमेरिकेचे सहयोगी आशिल्ले मेक्सिको, आर्जेंटीना, फ्रांन्स सारकिल्ले आमचे तुळेन कितलेशे ल्हान देश अमेरिके वांगडाच्यो वेपार कबलाती, सप्लाय चेन कुशीन दवरून वेपार- उद्देग, गुंतवणूक, सुरक्षा बाबतीत स्वबळाचेर इतर देशा वांगडा आनी अमेरिकेच्या दुस्मान देशावांगडाय उलोवणी- वाटाघाटी करपाक, कबलाती करपाक लागल्यात. आता ह्या दबावा खाला ट्रंपान ग्रीनलँड बळकावपाचे आनी त्या कृत्याक विरोध करपी देशाआड 10% अतिरिक्त शुल्क लावपाचो आपलो निर्णय सद्या फाटी घेतला अशें दिसता. आदोल्फ हिटलर, बेनिटो मुसोलिनी, सद्दाम हुसेन, मुआम्मर गदाफी हे हुकुमशा मुळांत भित्रे आशिल्ले हें इतिहास सांगता. ट्रंपूय तातूंतलोच. फकत मोव दिसता थंय खणपी.
लोकशायी मुल्ल्यां जोपासप, संघटीत सुरक्षा आनी एकमेकांक सुरक्षे खातीर सज्ज रावप ह्या उद्देशान NATO देशांच्या पंगडाची स्थापना बेल्जियम, इटली, लुक्शेनबर्ग,नेदर्लेंड्स, नॉर्वे,पोर्तुगाल, यु.के, फ्रान्स, कॅनडा,आयसलँड, कॅनडा, डेन्मार्क आनी अमेरिकेन केल्ली तर आयज ह्या संस्थापक देशांतलो अमेरिका आपल्या विस्तारवादी लष्करी कारवायांक, मनमानी कृत्यांक साथ दिलो ना जाल्यार अतिरिक्त शुल्क लावपाची धमकी आपल्याच पंगडांतल्या सहयोगी देशांक दिवपाक लागला. द्वीपक्षीय कायदेशीर कबलाती जाल्ल्यो आसतना तांची अनदेखी करत एकतर्फा दंडात्मक शुल्क लायत आयला जे बेकायदेशीर तशेच नितिमत्तेच्या कोनांतल्यान अयोग्य आसा. परिस्थिती हाता भायर गेल्ल्यान NATO समुह तशेच युरोपियन संघ (EU) देशानी ट्रंपाचो विरोध करून पलटवार करपाक सुरवात केल्या.
अमेरिका बळीश्ट अर्थव्यवस्था आशिल्ले कारणान मध्यम आकार, अर्थवेवस्थेच्या देशांक अमेरिकेआड प्रतिशुल्क लावप शक्य जायना थंय तांणी अमेरिकेक कुशीन काडून इतर देशांत नव्यो बाजारपेठी आनी सप्लाय चेन सोदपाक, जोडपाक सुरू केल्यो.
वेनेझुवेला कांडान मातिल्लो ट्रंप कॅनडा अमेरिकेचे 51 वे राज्य करपाची भाशा उलयतना दिसतालो. कॅनडाचे प्रधानमंत्री मार्क कार्नीन जें पावल उखल्लें ताचे विशीं ट्रंपान सपप्नातूय चितूंक नासतले. ट्रंपाक जागो दाखोवपा खातीर भारत सयत इतर देशांनीय ताची देख घेवप योग्य. कार्नीन कसलोच बोवाळ करनासतना सरळ चीना वांगडा वेपार- उद्देगाची उलोवणी सुरू केली आनी स्वता चीनांत वचून शि जिनपिंगा वांगडा वेपार करार हस्ताक्षरीत करून मेकळो जालो. चीनाक 6% शुल्का सयत इलॅक्ट्रीक गाड्यांची बाजारपेठ कॅनडांत उक्ती करून दिली. त्या खातीर चीन कॅनडांत संयुक्तपणान गुंतवणूक करतलें. बदल्यांत चीनान कॅनोला मिल्स बियो ह्या कृषी उत्पादनाचेर अदमासे 15% टक्के शुल्क दवरतले. कॅनोलाचो उपेग जनावरांच्या खावडीत करतात, चड करून दुद दिवपी जनावरांच्या. तशेंच शेवड, कुल्ल्यो, कड्डणां, इतर कृशी उत्पादनां धरून कॅनडांतल्या शेतकारांक $3 अब्ज मोलाची निर्गत करपाची संद हांतूतल्यान मेळटली. हाचो अर्थ ट्रंपान अमेरिका- मेक्सिको- कॅनडा अशी त्रिपक्षीय वेपार कबलांत 2020 वर्सा केल्ली ती कॅनडान रद्दींत उडयली म्हणपाचें. ट्रंप हालीं अस्तंती गोलार्धांत चीनाचो प्रभाव उणावन अमेरिकेचें वर्चस्व वाडोवपाचीं सपनां पळयतालो. कॅनेडाचे कबलातीक लागून चीन आतां अमेरिकेच्या शेजरा वेपार करतलो. उपरांत कार्नीन खाडीदेश कतर आनी यु.ए.ई वांगडाय वेपाराच्यो कबलाती केल्यात. “मलेशिया, थायलँड, फिलिपिन्स आनी वेगान वाडपी अर्थव्यवस्था भारता वांगडा आपलो देश वेपार कबलाती करपाचो आसा” हे कार्नीन दावोसच्या माचये वयल्यान आपल्या भाशणांत सांगलां. व्हडलो भाव अमेरिकेच्या सावळेंतल्यान कॅनडा कुशीक सरपाक लागला हें निश्चित.
बझूका हे स्फोटकां प्रक्षेपित करून रणगाडे आनी चिलखती लष्करी वाहना फोडपी रॉकेट संचलित अस्त्र. वेपार, व्यवसायांत सौजन्य सोडून बळजबरी, मनमानी करपी देशांविरूध्द प्रतिकारात्मक कारवायो करप हाका ‘वेपार बझूका’ वापरप अशें म्हणटात. ट्रंपाच्या शुल्क विरोधात ‘वेपार बझूका’ वापरतले अशे फ्रान्साचे प्रधानमंत्री इमान्युएल मेक्रॉन हांणी विधान केलां. फ्रान्सांत आयात ‘वस्तू आनी सेवां’ चेर अमेरिकेच्या तोडीचे प्रतिशुल्क लागपाक शकतात. हाचे परिणाम मेटा, गुगल, एमॅझोन, कंपन्याक वाढीव शुल्क तशेंच सरकारान जाहीर केल्ल्या क्षेत्रांत वेपार बंदी ह्या रूपांत भोगचे पडटले. अमेरिकेची अर्थव्यवस्था आनी स्टॉक मार्केटा खातीर कॅनडाची ही कृती लुकसाणदायक.
आतां युरोपियन संघ शड्डू ठोकून अमेरिके आड वेपार कुस्तीच्या आखाड्यात देंवला आनी अमेरिके वांगडा केल्ल्या वेपार कबलातींचेर पुनर्विचार करपाची भाशा उलयता. अमेरिकेचो दबाव हिस्पा भायर वाडत जाल्यार युरोपियन संघ व्हड प्रमाणांत अमेरिकेचे ट्रेजरी बाँड बाजारांत विकपाक देवोंवपाक शकता. हाका ‘वेपारी अण्विक हल्लो’ म्हणटात. जाका लागून जागतिक बाजारांत डॉलर पुरवण वाडिल्ल्यान अमेरिकन मुद्रेचे मोल उणावप, अमेरिकेंत अर्थव्यवस्थेंत व्याज दर वाड, म्हारगाय वाड हे अनिश्ट परिणाम जावंक शकतात.
वर्स 2007 सावन वाटाघाटींत भिजत पडिल्ली युरोपियन संघा वांगडा भारताची वेपार कबलात हस्ताक्षरीत जावपाक लागीं पावल्या ही बरी बातमी युरोपियन कमिशनाची अध्यक्ष उर्सुला फॉन डेर लेयेन हिणें स्वता दिल्या. “जगांतल्या 4 अब्ज लोकांचे प्रतिनिधीत्व, जागतिक उत्पादनांत 25% टक्के वाटो आशिल्लो सगळ्या ‘कबलांतींची आवय’ अशी भारत- युरोपियन संघ प्रस्तावीत कबलातीच्यो वाटाघाटी पूर्णत्वाच्या मार्गार पावल्यात” हें तिणें दावोस जागतिक आर्थिक मंचार भाशणांत सांगलें. फाल्यांच्या गणराज्य दिवस सुवाळ्यांत ती एक मुखेल सोयरी आसतली. ह्या मुक्त वेपार कबलातीत भारताचो वट्ट वेपार $130 अब्जांचो आसा हातूंत $75 अब्ज आमची निर्गत आसतली. $10 ते 15 अब्जांचो सरप्लस आसतलो. कपडो, ऑटो, फार्मा निर्गतीक चालना मेळटली. 17% उत्पादनांच्या निर्गतीक हांगां संद मेळटली. विशेश म्हणल्यार ट्रंपाच्या H1B1 विजांतल्या आडमेळींक लागून त्रस्त आनी नाउमेद जाल्ल्या तंत्रज्ञान आनी वैजकी क्षेत्रांतल्यांक बरी विजा पॉलिसी आनी लायक कार्यक्षेत्रां मेळोवप शक्य जातलें.
जगांतले मुखेल देश आयज एक वेगान वाडपी आमचे अर्थव्यवस्थे कडेन वित्त, वेपार-उद्देग, मुळावे मुलभूत सुविधा, सुरक्षा संबदीत कबलाती करपाक उत्सूक दिसतात. ट्रंपाचे शिटकावणेचेर नाचून देशाची अर्थवेवस्था, विदेश निती इबाडून घेवन देशाचे संप्रभुते कडेन तडजोड करप राश्ट्रहिताचें न्हय आनी तें सोबूनय दिसना.

दीपक लाड
पर्वरी