भांगरभूंय | प्रतिनिधी
वर्स 2024 हे जागतिक वेंचणूक वर्स अशें म्हणू येता. ह्या वर्सा युरोपियन युनियन धरून 64 ते 70 देशांत सत्तास्थापने खातीर वेंचणुको जातल्यो. तातूंत जगांतली 50% जनता वांटो घेतली. भारतांत फुडल्या 4- 5 म्हयन्यांत जावपी लोकसभेच्या वेंचणुकांत 100 कोटी जनता वांटो घेतली.
जगभर लोकशाय प्रणालीचो पांवडो मात देंविल्लो दिसता. राजकी पटलांचेर परिवर्तन दिसना. अमेरिका, युरोप, आशिया, आफ्रिका खंडांतल्या देशांनी तेच तेच राजकारणी नागा सारके सत्तास्थानां भोंवतणी वेटोळे मारून बशिल्लें चित्र दिसता. लोकशायेंत राजकी विरोधाची सोशिकताय आनी अनेकतावाद सोंपला. उन्माद वाडला, उदारमतवाद विलुप्त जाला.
‘एकॉनोमिक इंटेलिजन्स युनिट’ हे संस्थेन आपल्या निर्देशांकांत जगांतली सगळ्यांत व्हडली प्रबळ लोकशाय म्हूण नामना जोडिल्ल्या अमेरिकेची नोंद ‘सदोश’ म्हळ्यार ‘त्रुटीपूर्ण’ लोकशाय अशी केल्या. ह्या वर्सअखेरच्या वेंचणुकांत थंय लटाफट चड करून फाटले फावटीच्या दोन प्रतिद्वंद्वी जांटेल्या मदीं – 81 वर्सांचे बायडेन आनी 78 वर्सांचे ट्रम्प – जातली अशी शक्यताय सद्या तरी दिसता. रिपब्लिकन पक्षांत उत्सुक उमेदवारांत ट्रम्पाचें पारडें तांचे दोन प्रतिस्पर्धी रॉन डी सांतीस आनी निक्की हेली (मूळ भारतीय नांव निमरत रंधवा) हांचे परस जड दिसता. वट्ट 91 आर्थिक, राजकी, नितिक गुन्यावांचे आरोप लागिल्ल्या ट्रम्पाक अटक आनी जामीन मेळपाचें नाट्य न्यायालयांत घडटा त्या खिणाक ताची लोकप्रियता वाडटा आनी वेंचणुकां खातीर देणग्यांचो हुंवार येता ही अमेरिकन लोकशायेक लज्जेची गजाल. ट्रम्पाआड जॉर्जिया, वाशिंग्टन, न्यू यॉर्क न्यायालयांत प्रकरणां लागिल्लीं आसात. राजकारणांत गुंड, भ्रश्टाचारी सगळ्या देशांत आसतात. आमीय कायदेमंडळांत 50% गुंड, बाहुबली, खंडणीबहाद्दरांक धाडटात. पूण, गुन्यावांचे आरोपीक राश्ट्राध्यक्ष जावपाचो मान अमेरिके सारक्या सुशिक्षित देशाचो मतदाता दिवपाक राजी दिसता आनी त्या पदा खातीर चारित्र्यवान,सुविद्य असो पन्नाशीतलो एकटोय उमेदवार तांच्या नजरेंत भरना ही जगांतल्या महान लोकशायेंतली शोकांतिका म्हणपाची. अमेरिकेच्या काय राज्यांतल्या सर्व्हेंत आयजूय बायडेना परस ट्रम्प सरस दिसता. ट्रम्प जिखून येत जाल्यार इतले खटले न्यायप्रविश्ट आसतना ताका राश्ट्रपतीपदाची जापसालदारकी सांबाळपाक वेळ कसो मेळटलो हाचो अमेरिकन मतदाता विचार करना ताचें अजाप दिसता.
युकेंत चौदा वर्सांच्या वनवासा उपरांत मजूर पक्ष परतून सत्तेंत येवप निश्चितशें दिसपाक लागला. हालींच्या तेंपार सत्तेंतलो हुजूर पक्ष सगळ्या चुकीच्या कारणां खातीर प्रकाशझोतांत उरलो. कोविड काळांत भौशीक जाग्यांनी अंतर राखपाचो सल्लो दिल्लो आसतना तेन्नाचो प्रधानमंत्री बोरिस जॉन्सन कोविडा आड वावुरपाचो सोडून कायदे मोडून पार्ट्यो दितना दिसलो. ताच्या गच्छंती उपरांत पद सांबाळिल्ल्या लिझ ट्रस्स हिणें 44 दिसांनी हात वरशे करून पद सोडलें. ब्रिटीश जनतेक पांच आश्वासनां दिवन तिच्या जाग्यार सत्तेंत आय़िल्ल्या भारतीय मुळाचो ऋषी सुनक फकत म्हारगाय दर देवोवपाक येसस्वी थारलो. अर्थीक विकास, रीण उणावप, भलायकी क्षेत्रांत वेळेर उपचार उपलब्द करून दिवप आनी देशांत बेकायदेशीरपणान येवपी अप्रवासींचेर नियंत्रण हाडप ह्या कामांत तो साप्प अपेशी थारला. मूळ गोंयकान्न आदली विदेशमंत्री सुवेला ब्राव्हरमन फकत आपली असंबद्ध विधानां आनी बेताल वागणुकेक लागून चर्चेंत उरली, काम करूंक पावली ना.
सुनक सरकार जिखत जाल्यार अजाप अशी धारणा युकेंत जाल्ली आसा, जाल्यार मोदी आनी मंडळी हारली जाल्यार अजाप अशें वातावरण आमच्या देशांत सद्या दिसता.
भारतांत हालीं केल्ल्या कायद्यानुसार मुख्य निर्वाचन आयुक्ताची निवड प्रधानमंत्री, ताणीं नेमिल्लो सदस्य मंत्री आनी विरोधी पक्षाचो फुडारी हांची समिती करतले. निवड सरकारच्या हातात आसतली जाल्यार आमचे लोकशायेंत वेंचणूक आयोग निश्पक्ष रावप कुस्तार दिसता.
देशांत पूल, रस्ते, वंदे भारत गाडयांची धडाकेबाज उद्घाटनां मोदींच्या हस्ते करून ‘विकास दर्शन’ चल्लां. गृहमंत्री आनी भाजप नेते पाक व्याप्त काश्मीर घेवपाची भाशणां दित राश्ट्रवाद जागोवपाक लागल्यात. बाळक रामलल्लाक देवूळ बांदून दिलां थंय प्रतिश्ठापना महोत्सवाचो दिसरात व्हड प्रचार चल्ला. उपरांत कार्यकर्ते 25 कोटी घरांनी प्रसाद वाटून ह्या खिणाची धग लोकसभा वेंचणुके मेरेन थंडावपाक दिवचे नात, अशी योजना आसा. एका पोश्टरांत मोदी सानुल्या रामाक बोटांत धरून देवळादिकेन व्हरता तें दाखयलां. दुसऱ्यांत दावे वटेन महात्मा गांधी तर उजवे वटेन मोदीबाब चरख्यार सूत कातता अशें चित्र आसा. बायडेन आनी पुतिना वांगडा हस्तांदोलन करपी फोटे मोदींक जागतिक नेतो म्हूण दर्सयतात. मोदींक युगपुरूश म्हूण प्रस्तुत करपी ह्या झंजावातात विरोधी पक्षांचे I.N.D.I.A नामकरण केल्लो तंबू तग धरून उरप कुस्तार दिसता. सत्तापक्षाच्या प्रचारांत मीडिया पक्षकार्यकर्त्यां वांगडा सर्तींत दिसता. सी.एन.एन, बी.बी.सी वाहिन्यांचे एंकर मुर्वत सोडून खर प्रश्न विचारतात तेन्ना राजकारणी घामाघूम जाल्ले दिसतात. हांगा आमचो एक मुखेल चॅनलाचो एंकर आमच्या गृहमंत्र्याक साकरे पाकांत बुडयिल्ले प्रश्न विचारतना नेर्वोस आनी घामाघूम दिसतालो.
वेंचणुको लागीं पावल्यो म्हण्टकीर विरोधकांचे चरित्रहनन करप हो प्रचाराचो अजेंडा जगभरांतल्या लोकशाय देशांनी दिसपाक लागला. न्यायालयां निकालांत सत्तापक्षाक साथ दिता ते सरासरी बुध्यांक आशिल्लो तार्कीक कुवतीचो मनीस सहज समजपाक शकता. कायद्याचें गिन्यान आसपाची तशी गरज आसना.
रशियाची लोकशाय फकत कागदार दिसता. प्रत्यक्षांत राजकी विरोधाकांचें खच्चीकरण करपी ती एकाधिकारशाही आसा हातूंत दुबाव ना. रशियांत व्लादिमीर पुतिनाचो विरोधक अलेक्सी नव्हाल्नी हाचेर विशप्रयोग करून ताका मारून उडोवपाचे अयेसस्वी यत्न थंयच्या गुप्तहेर संघटनेन अनेकदां केल्यात. उपरांत देशविरोधी कारस्थानां खातीर जापसालदार थारावन न्यायालयान ताका बंदखणीची खास्त दिली. तो माॅस्को लागींचे बंदखणींत खास्त भोगतालो. वेंचणूक लागीं पाविल्ल्यान ताचेपसून अपशकून जावचो न्हय हाची जतनाय घेत ताका आतां पयस सायबेरियांतल्या अति थंड भागांतल्या बंदखणींत स्थलांतरीत केला.
अमेरिकेंत ट्रम्पार लागिल्ले खूबशे आरोप आयज- काल न्हय तर फाटल्या अनेक वर्सां सावन लागिल्ले आसतना सद्या नेटान ताचेआड कृती चल्ल्या तेन्ना दुबाव घेवप रास्त थारता.
शेजराक बांगला देशांत प्रधानमंत्री शेख हसिनाचो राजकी विरोधक, नोबल पुरस्कार जैतिवंत अर्थशास्त्री आनी ग्रामीण बँकेचो संस्थापक डॉ. मुहम्मद युनुस हांका मजूर कायद्यांचें उल्लंघन करपाच्या आरोपा खाला न्यायालयान 6 म्हयन्यां खातीर बंदखणींत धाडला. दुसरो शेजारी देश पाकिस्तानांत आदलो प्रधानमंत्री इमरान खान बंदखणीत आसा. ताचे आड 140 मायत आरोप लागिल्ले आसात. आपूण देशा खातीर हजार वर्सा बंदखणीत रावपाक तयार आसा अशें तो म्हणटा. वेंचणूक आयोगान ताचें नामांकन न्हयकारलां. आयोगान ताच्या पक्षाचे चिन्ह क्रिकेट बॅट गोठयलां आनी कोर्टानूय तो निर्णय बरोबर थारायला. त्या भायर वेंचणूक आयोगाचो अपमान केल्ले खातीर कोर्टान ताचे आड खटलो चलोवपाक मान्यताय दिल्या
आमच्या देशांत स्वतंत्र संस्था ईडी, सीबीआय, इन्कम टॅक्स वेंचणुकांच्या वेळार सक्रीय दिसप आनी तांकां तेन्ना फकत विरोधी पक्षांतले भ्रश्टाचारी सांपडप हो फकत एक योगायोग म्हणू येना. केजरीवाल आनी हेमंत सोरेन समन्स धुडकावन अटक करून घेवपा खातीर उत्सुक दिसप ही तांची राजकी खेळी आसूंक शकता. लालू यादव बंदखणीत वतना राज्याचीं सुत्रां घरकान्न राबडीक दिवन गेल्लो तेन्ना झारखंड बिहारचो भाग आशिल्लो. ताचेंच अनुकरण करीत सोरेन आपली घरकान्न कल्पना हिका सुत्रां सोंपोवन बंदखणीत वचपाक राजी आसा अशें दिसता. आदिवासी मुखेलमंत्र्याक अटक जाल्ल्यार आदिवासी समुदाय वेंचणुकांत सोरेनाच्या पक्षा वांगडा उबो दिसपाक शकता.
जगांतलीं न्यायालयां, तपास यंत्रणां वेंचणूक काळांत राजकी विरोधकां आड अती कृतीशील दिसतात तेन्ना सत्तापक्षाचो तातूंत हात आसचो ना अशें जांवक शकना. जगांतल्या सगळ्या देशांतल्या लोकशाय वेंचणूक सोपस्कारांत ‘घराघरांनी मातयेच्यो रान्नी’ हे म्हणीचो उणे- चड प्रमाणांत प्रत्यय येता.
दीपक लाड
पर्वरी
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
