भांगरभूंय | प्रतिनिधी
पयले वेंचणुके सावन धूर्त राजकारण्यांनी हाचो पुराय फायदो घेतलो आनी आयज मेरेन ते तो घेत आसात.
र्विंल्ल्या त्रेता युगांत कोणेंय मनशान 14 वर्सां वा त्या परस चड आपल्या राज्याचेर वा मालमत्तेर दावो केलो ना, तर ताचो त्या वेलो हक्क जप्त जातालो. हो थारवीक काळ त्या वेळच्या कायद्याचेर आदारिल्लो आशिल्लो. जर राज्य परत जाय जायत तर तें झूज करून जैतांतल्यान परत मेळोवचें पडटालें. कैकयीन ह्याच पासत श्री रामान 14 वर्सांचो वनवास भोगचो म्हूण मागणी केल्ली. श्रीरामाक ताच्या जनतेन राजा म्हण स्वखोशेन आपणायलो आनी शिंवासनार बसयलो. फुडें द्वापार युगांत पांडवांक वट्ट 13 वर्सांचो वनवास भोगचो पडलो. त्या वेळच्या कायद्या प्रमाणें हो काळ लेगीत राज्य वा मालमत्ते वेलो दावो जप्त करूंक पुरो जातालो. हातूंत बदल तांका 1 वर्साचो विजनवास (आपली वळख दाखय नासतना रावप) भोगचो पडलो. तो लेगीत तांणी येसस्वी रितीन भोगलो. तांका मात युद्ध करून जैतांतल्यान आपले हक्काचें राज्य परत मेळोवचे पडलें. येदें व्हडलें महाभारत फक्त हक्काचें राज्य परत मेळोवच्या पासत घडलें. आतां कलियुगांत भारत देशाच्या लिमिटेशन कायद्याच्या कलम 65 नुसार तोच काळ 12 वर्सांचो जाला. ह्या कायद्या प्रमाण जर दुसऱ्या कोणूय मनश्यान 12 वर्सां कसलीच आडखळ जाय नासतान मालमत्ता भोगली तर त्या मालमत्ते वेलो खऱ्या मालकाचो मालकी हक्क वचूं येता. हाका कायद्याच्या भाशेंत “एडवर्स पसेशन’ म्हणटात.
स्वातंत्र्या उपरांत भारत देशाक देश चलोवंक राज्यकर्त्यांची गरज आशिल्ली. तांकां वेंचून दिवंक जनतने लोकशाय पद्दत आपणायली. पयल्या वेचणुकेंत वट्ट 53 राजकी पक्षांनी वांटो घेतलो. त्या वगतार त्या राजकी पक्षांनी आपलीं तत्वां, हावेस जाहीर नाम्यांतल्यान उक्तायले. जनतेन आपणांक फावो तशें मतदान करून प्रतिनिधी वेंचून काडले. सगळ्यांनी मतदानांचो हक्क मोठ्या उमेदीन निभायलो. भौसाक आपल्या हक्काची जाणीव जाली. पूण खंयचो मुलभूत हक्क मेळोवंक जण एकल्यान आदीं आपणें आपली ड्यूटी निभावंक जाय. हाची जाणीव मात सगळ्यांक जालीच अशें ना. पयले वेंचणुके सावन धूर्त राजकारण्यांनी हाचो पुराय फायदो घेतलो आनी आयज मेरेन ते तो घेत आसात. तांणी पुराय देश, देशांतलीं राज्यां, शारां आनी गांव आपली खाजगी मालमत्ता कशी वापरूंक सुरू केली. लोकशाय रुपान मेळयिल्ल्या आपल्या “मालमत्ते” वेलो हक्क वचूं नजो म्हण विंगड विंगड क्लुप्तींचो वापर सुरू केलो. तो तिगोवन दवरुंक तांच्या मदीं आप-आपसांत चडाओड सुरू जाली. तांणी मतदारां कडेन मतांचें दान सोडून मतांची भीक मागप सुरू केलें. वेंचणुके आदीं जनता ही राजा आनी स्वता आपूण याचक ह्या तरेचो आभास तयार केलो. निष्पाप जनता तातूंत घुस्पली. निश्पत्ती, वेंचणुकेच्या निकाला उपरांत चित्र पाळटले. जनता याचक आनी राजकर्ते राजा जाले. आयज देशांत 6 राष्ट्रीय, 67 राज्य मान्यताय फावो जाल्ले आनी नोंदणी कृत आनी अनोंदणी कृत अशे वट्ट 2593 राजकी पक्ष आसात. राजकी घराणीं आनी तांचे वारसदार ते चलयतात!
स्वतंत्र्य भारताच्या संविधाना प्रमाणें स्थापन जाल्लें सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालयां आनी अधीनस्थ न्यायालयां आनी न्यायवेवस्था स्वतंत्र आसात. भारतांतली न्यायवेवस्था 3000 वर्सां वयर अस्तित्वांत आसा. इतिहासीक टप्प्यांतल्यान आनी काळा प्रमाण ती चलत आयल्या. तेन्ना न्याय नैतीक आनी कायदेशीर कर्तव्य हाचेर आदारिल्लो अशिल्लो. राजेशाय चलताली थंय राजाक सगळ्यांत उंचेलो न्यायीक अधिकार आशिल्लो. गांव आनी राज्य पातळेचेर न्यायालयां अस्तित्वांत आशिल्लीं. वेद, मनुस्मृती, कौटिल्य हांचें अर्थशास्त्र असल्या ग्रंथांतल्यान कायदे तयार जाताले. कांय काळा उपरांत इस्लामी कायदे जांचेर शरीयतचो प्रभाव आशिल्लो थंय काजी आनी मुफ्ती हांच्या लागी अधिकार गेलो. तरी लेगीत न्याय वेवस्थे विशींचे निमाणें अधिकार राजा आनी सम्राट हांच्या लागीं आशिल्ले. त्या वेळच्या हिंदू लोकां खातीर हिंदू वैयक्तीक कायदे लागू जाताले. आर्विल्ले न्यायवेवस्थेची बुन्याद सुमार 1774 वर्सा, ब्रिटीश काळा सावन सुरू जाली. संहिताबद्ध कायदे, कायद्याचें राज्य, स्वतंत्र न्यायालयां, उच्च न्यायालयांची थापणूक जाली. नेमिल्ले न्यायाधीश आपली सेवा दिवंक लागले.
सगळे न्यायाधीश जरी राम शास्त्री प्रभूणेचे आचरण करूंक शकनात तरी तांणी ताच्या कामाची याद दवरूं येता. आनी तांणी ती केली तर आयज देशाच्या न्यायवेवस्थे विशीं लोकांची जी भावना जाल्या ती बरीच प्रमाणांत बदलूं येता. न्यायाधिशांची नोकरी आनी निवृत्ती उपरांतची समाजीक जापसालदारकी हो लोकशायेचो एक म्हत्वाचो खांबो म्हणूं येता. सेवा दितना तांकां जायत्या फावट विंगड विंगड तऱेच्यो कागाळी, भौसांचेर जाल्ले अन्याय ह्या गजालींचो खुबसो अणभव येता. न्याय दिवप हें तांचें कर्तव्य जरी जालें, काय वेळार तांची भुमिका फकत कायद्यांचो अर्थ लावपा पुरती मर्यादीत उरना. न्याय दितना समाजीक वेवस्थेची राखण, मनीस, समाज तांच्या हक्कांची राखण करप असल्याचो आसपाव जावंक जाय. तेन्नाच न्याय दिवपाच्या वेवस्थेचेर लोकांचो विस्वास दवरप जाता.
आमच्या देशांत आयुश्यभर प्रामाणीकपणान, न्यायाविशीची वचनबद्धताय सांबाळून न्याय वेवस्थेचो मान सांबाळपी न्यायाधीश जावन गेल्यात. आनी तांच्या पासत कायद्याच्या मळार लोकांचो विस्वास घटमूट उरला. म्हण समाजाच्या हक्काची जाणीव आनी समाजीक जापसालदारकी तांच्या सेवेच्या कार्यकाळांत आनी निवृत्ती उपरांत लेगीत अस्तित्वांत आसू फावो. काय जाण निवृत्ती उपरांत रोखडेच राजकी कार्यालयांनी दिसतात. तर काय जाण वेवसायीक लवाद, मध्यस्थी करपाची कोसुलतार उक्ती करून आपली दुडुवांची जोड चालूच दवरतात. कांय जाण निवृत्ती उपरांत कायदेशीर शिक्षण, कायदो सुदारणा आयोग, शिक्षणीक लेखन हांचे वरवीं समाजांत मोलादीक योगदान दितात. तशेंच जायते निवृत्त न्यायाधीश समाजसेवा, मानवी हक्कांचे पुरस्कार आनी भौशीक कल्याण कार्यावळींनी वांटो घेतात. ह्या पासत निवृत्त न्यायाधिशांक भौशीक मान मेळूंक जाय तर तो जनतेच्या विस्वास पात्रतायेक लायक आसचो पडटा.
एक निवृत न्यायाधिशाच्या मुखेलपणा खाला हालींच गोंय राज्यांत एक चळवळ सुरू करपाचो यत्न चल्ला. एकदम बरी गजाल. पूण हो यत्न स्वतंत्र आनी निपक्षपाती, राजकी प्रभाव, भौशीक दबाव वा वैयक्तीक पूर्वग्रहा पसून मुक्त उरूंक जाय. फुडें सरपी न्यायाधीश जाल्ल्यान तो फक्त कायदेशीर वेवसायीक न्हय तर न्यायाचे समाजीक विश्वस्त आसता. तांणी दिल्ल्या सेवा वेळार आनी निवृत्ती उपरांत तांच्या वागणुकेचो समाजचेर खोल परिणाम जाता हें आमी लक्षांत घेवंक जाय. ताणें आपयिल्ले पयलेच बसकेंत पोटतिडकीन एकठांयल्या मदीं तशेंच वेदिर विंगड विंगड माध्यमां वरवीं आपलो स्वताचो अजेंडा घुसडावपी दिसताले. तांणी केल्लो “जीवंत” अभिनय मनरिजवणीचो एक वांटो जरी जालो तरी असल्या वेळार हे चळवळीच्या पक्षपाती भुमिके विशीं वा तटस्थतायेचेर हेरांक दुबाव येवंक शकता. थंयसर जुवान कमी आनी कलपी जुवानाचो चड आसपाव दिसतालो. फुडें खऱ्या जुवानाचो वांटो घडये वाडत.
आपल्या निवृतीच्या 14 वर्सां उपरांत आतां फुडें सरिल्ल्या न्यायाधिशांचो अणभव इबाडिल्ली वेवस्था सुदारुंक मदत करूंक शकता. पूण तांचो उपेग चड करून तरणाट्यांक, फुडल्या पिळगेक जावंक जाय. तरुच काय बरें घडत हाची आस बाळगूं येता. “सोशल मिडिया वर्करां” वरवीं तें जावंक कुस्तार. भौसांक देखून संयम दवरून आपलो तेंको दिवंक मुखार सरचें पडटलें. “देर आए, दुरस्त आए” सुरू जाल्ली ही चळवळ रोखडीच “इनाफ” जावची न्ही इतलीच सर्गीच्या परमेश्वरा लागीं मागणी.
दादा हेगडे
9518942298
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
