हुर्राक

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

जानेर म्हयनो लागचे पयलीं काजू झाडां मुळांतली हेर बारीक झाडां कापून थंयची सुवात नितळ करतात. ताका ‘काजू बेणप’ अशें म्हणटात. नितळ जमनीर पडलेलो म्हुट्टो वा काज रोखडीच दिसता आनी ती एकठांय करपाक सोपें पडटा. फेब्रुवारींत थंडी पडटा. कुडकूडो सुरू आसता. थंड वातावरणांत काजीक चवरां येतात. काज फुलांनी फुलता, चंवरता. दंव चड पडटा तेन्ना चंवरां जडटा. थोड्या दिसांनी बिबे लागतात. तेंगशेर बिब्यांचे घोस लांबतात. बिबें खावपाक बरें लागतात. पायाच्या आंगठ्यान चिड्डून धरून दोन बड्यांनी बिबें चिरतात. तातूंतलो म्होवलों काडटना हाताक दिख लागूक जायना म्हणून बड्यांचो वापर. दिख लागल्यार दोन दिसांनी बोटांच्यो साली येतात. बिबें घालून केल्ले अळसांद्याचें तोंडाक खावपाक रुचीक लागता. बिबे मोठे जातक ताका काकाडे म्हणटात. तन्ने म्हुट्टे काजी खांद्यार लोंबकळटना दिसतात. तन्ने म्हुट्टें खतखत्याक आनी भाजी करपाक वापरतात. अमुरपिके म्हुट्टें कापून मीठ मारून खावपाक बरें लागतात. काकाडें पिकून तांकां तांबडो, हळडुळों रंग येता. म्हुट्टें वाऱ्यार हालताक आनी पिकून सकयल पडटात. म्हुट्टे गोड- रसाळ- मांसाळ आसतात. काजू मुळांनी भोंवन म्हुट्टे एकठांय करतना कमरार पाटलो आनी हातांत काट्याची बडी घेतात. काण्णी काट्या बडी घेवन म्हुट्टें तोपून पाटल्यान जमयतात. सगळे म्हुट्टे एकठांय करून कळमेर रकयतात. कळमी ही मोठ्या फातराची सुवात. म्हुट्टे रकोवपाक फातोर कोरातून तासलेलो आसता. रोस गळपाक बारीक चर मारता. मुखार फातर पोखरून फोंडकूल मारलेलें आसता. तातूंत रोस सांठयतात. जे कळमेर हो फोंडारो नासता (कधें) तेन्ना फुडल्यान डबो दवरतात.
कळमेर रकयल्ल्या म्हुट्ट्याक वळ घालून काजू वळून वेगळ्यो करतात. मागीर म्हुट्टे पायांनी माड्डून मळटात. रोस गळत मुखारल्या फोंडकूलांत एकठांय जाता. मळिल्ले म्हुट्टे एकठांय करून गोडवेलीन गुठलावन चिवण बांधता. ह्या चिवणार फातर दवरून रोस काडटा. दाट रोस वचून नितळ निरो गळटा. निरो पिवपाक गोड लागता. निरो पिवपाक भुरगीं चारा पानाचो दोणो करतात. एकट्यान निऱ्याची धार दोण्यात धरली की दुसरो आपलो दोणो वयल्या दोण्या पोंदा धरून तयारेन रावता. दोणो भरलो की घटा घटा करून निरो ताळ्या सकयल देवतना कुडीक थंडपाण मेळटा. आमचे कुडीतली गरमी भायर काडून पोट साफ करपी निरों जिवाक बरो.
रोस एकठांय करून ताचो सोरो काडटात. सोरो काडपाक पयली भाटी बसोवची पडटा. मातयेचे चुलीर ‘भाण’ (तांब्याची मोठी मडकी) बसयतात. हें भाण चुलीर दवरून तातूंत अदमासान शंभर लीटर रोस रकयतात. मागीर भाणाच्या तोंडार मातयेचें कुयणें धांपतात. कपड्याची फाळी मातयेन बुडोवन कुयण्या पोंद आनी भाणाचे तोंड बंद करतात. कपड्याची फाळी बुडोवपाक बारीक रोयणीची माती वापरतात. भाणांतली वाफ भायर येवपाक जायना म्हणून तोंड बंद करतात. भाणांक तेकून उदकाची टांकी आसता. तातूंतल्यान वाकडें तिकडें पायप पासार जाता. रेडें आळशीचे नाजाल्यार बोणकीचे कांड पोखरून भाणाच्या गळ्यांतल्यान टांकयेतल्या पायपाक जोडटात. चुलींत उजो पेटयलो काय भाणांतल्या रोसाची वाफ जावन ती नळयेतल्यान पासार जाता. उदकाच्या थंडसाणीन वाफेचे हुर्राक जाता. मंद उज्यार हुर्राकाची धार मातयेच्या कळशान रकता. तीन वरांनी पंदरा लिटराचो कळसो भरलो काय एक भाटी पुराय जाता. उपरांत दोन बाटल्यो पचक घेतात. हे पचक वखदाक बरें पडटा अशें जाणकारांचें म्हणणें.
दुसरे तरेची भाटी लावप ही धंयाची भाटी. हांगा भाणाच्या गळ्यातल्यान बोणकीचे कांडाक आडवो मातयेचो बुडकुलो नळयेक बसयतात. ताच्या पोंदा उदकान भरलेलें मातयेचे कदें जमनींत पुरतात. भाटी पुराय जाय मेरेन कद्यांतलें उदक एका दवल्यान बुडकुल्यार रकयत रावपाचें. वाफेचे गरमेन बुडकुलो रोखडोच सुकता म्हणून ताचेर उदक रकयत रावतात. हें हुर्राक मात्शे कडक आसता. हे कास्तिकेचें काम आशिल्ल्यान असली धंयाची भाटी चड पळोवंक मेळना.
हुर्राक गरमें दिसांनी पिवपाक बरें, अशें पिणारे उलयतना आयकुपाक येता. हुर्राकाचे दोन कळशें भाणांत रकोवन तातूंत चार डबे रोस घालो की परत भाटी काडटात. आता मंद उज्यार फेणी कळशान रकता. फेणी पिता तो रोखडोच टर्र जाता. चड पिता तेन्ना वाऱ्याच्या नेटार आपलो जेत सांभाळना जावन पावलां वाकडीं तिकडीं पडटात. पितल्याच्या तोंडातल्यान सोऱ्याची घाण येता. जिभ आडवी पडटा. फेणी पावसात कुडीक तरतरी हाडटा. म्हणून सोरो पिवपी दादले म्हणटात ‘सोरों जिवाक बरो’ आनी बायल मनातल्या मनात म्हणटा, सोरो पियना तो घोव बरो.

विनोद लक्ष्मण गावडे
9823547047