भांगरभूंय | प्रतिनिधी
पूण, आतां ह्या रूढींचो अंत करपाचो वेळ आयला, तेन्नाच घडयें गोंयचो समाज हो शिक्षीत समाज म्हणप सारकें जातलें.
आवांय….गोंया भायर जाता तें सगळें आमच्या बाबा गोंयांत जायना. आमी बाबा मॉर्डन! आमी हुंडो घेना!
आमी हुंडो घेनात? ना म्हणून आमी हुंडो दिनात? हय, प्रस्नचिन्न! कारण गोंयांत हुंड्याची तरा बदल्ल्या. हुंड्यांचें चेपण मात तेच आसा. आयजूय धुवेच्या हुंड्याच्या पेजान बागोवन गेल्लो बापूय लेगीत तसोच बरगत आसा…ताचे वेलो हुंड्याचो पेज, हुंड्याचो दोश आपल्याक दिवपी त्याच बापायची धूव आयज लेगीत आसा, दोळ्यांत दुकां आटयत… पूण आमच्या पुरूशप्रधान समाजाक हो हुंडो, हुंडो दिसना जाल्यार तिच्या संवसाराक आधार दिवपी ती फक्त ‘साधनां’ दिसतात.
हुंडो म्हणल्यार किते? तर हुंडो म्हणल्यार ‘वरदक्षिणां’, ‘डावरी’, ‘दहेज’ ही पर्यायी उतरां भारतीय समाजांत घोळटात, पूण हुंड्याक मात पर्याय ना. तो व्हंकलकारांक दिवचोच पडटा. ते समाजान घाल्लें एक अदृश्य ‘बंधन’.
गोंयांत लग्न थारल्या उपरांत, ‘तुमी कितें घालतलीं (भांगर)? कितले घालतलीं?’ अशे प्रस्न उप्रासतात. मागीर भांगराचो प्रस्न सुट्टकच आल्मार, खांट दिवचीं आं चलयेक… आमच्या पुता खातीर न्ही आं.. तुमचेच धुवेच्या सुखी संवसारा खातीर. अश्या उतरांनी व्हंकलेच्या आवय- बापायक गुठलावन घरच्यो वस्ती लेगीत सुने कडल्यान घेवप जाता. ‘सुनेक मेळ्ळिल्ली भेट म्हणून’!
आल्मार आनी खांट हे आधुनीक जिणेंत गरजेचें, पूण तें फक्त व्हंकलेकच गरजेचें म्हणप कशें? आल्मारींत कपडे घोवूय सजयता आनी कामां वेल्यान थकून येवन तोवूय खाटीर आड पडटा. दोनूय वस्तींचेर दोगांयचो समान हक्क आसता तेन्ना दोगांयनी समान पयशे घालून त्यो वस्ती घरांत कित्याक हाडच्यो न्ही? फक्त ‘समानता का जमाना है’ म्हणून मिरोवन कांयच सादचें ना. गोड- गोड उलोवण्यांत फसून आवय- बापायच्या खांद्या वयलें वज्याचें वजें देवचें ना. ‘आमी आमचे धूवेक सगळें दिल्लें आं… आतां आमच्या सुनेनूय हाडचें, तातूंत व्हड कितें?’ अश्या समजांचेर आळाबंद घालपाचो आतां वेळ आयला. तुमी तुमचे धुवेक दिवंनाकात आनी तुमचे सुने कडल्यानूय ही अपेक्षा दवरूं नाकात.
लग्न कार्या पुरतोच आमच्या गोंयचो हुंडो सोपना. प्रत्येक सण- परबां वेळार ही हुंड्याची गिरण चालूच आसता. चवथी वेळार ‘नेवऱ्यांचे वजें’, दिवाळें वेळार ‘लाडू- चकल्याचे (फराळाचे) वजें’, धूव पयले फावट कुळारा रावपा येतकच ‘खान्याचे वजे’,‘आशाड पावळेचें वजें’. धूव गुरवार जातकच ‘फुलांचें वजें’ , ‘धूव भुरग्याक घेवन कुळारांतल्यान घोवाघरां परतनाचें वजें’ अश्या वजें एके वजेंच्या खेळांतूच धूवेच्या आवय- बापायचे जिवीत सोंपता. वयर मांडिल्ल्या वज्याच्या प्रकारांत खाणावळीचो, गोड पदार्थांचो आस्पाव जाता हें मान्य, आमच्या भारतीय संस्कृतींत सण- परबांक तरेकवार पक्वानां ‘एकामेकांगेर’ पावोवपाची रित आसा हेवूय मान्य. पुणून लग्ना उपरांत सुनेगेरच्यानूच पक्वानां येवचीं, तिवूंय आमी सांगता त्या कोतान! (300- 400 तरी नेवऱ्यो जाय आं… सगळो वाडोभर पावूंक जाय) हें मात सामकेंच अमान्य. तुमचे (न्हवऱ्यागेर) परबेंत उजवाड फाकोवंक व्हंकलेच्या घरांत काळोख करून कसली परब मनयतले? हेच खातीर घडये जाण्टेल्यांनी कार्या प्रमाण हें चालीक ‘वजे’ हें नांव दिलां.
ह्याच देण्या- घेण्याच्या वज्याच्या चेपणाक लागुनूच घडये एकेकदां आवय- बापायक चली न्हय चलो जाय आसता. मागीर ह्या चाली रितींक लागून एक तर गर्भांत चलयेचो अंत जाता नाजाल्यार केन्ना- केन्ना फांवोसो हुंडो दिवंक ना म्हूण तिचो गर्भा भायर अंत जाता. पूण, आतां ह्या रूढींचो अंत करपाचो वेळ आयला, तेन्नाच घडयें गोंयचो समाज हो शिक्षीत समाज म्हणप सारकें जातलें. निमणे कडेन इतलेच म्हणन,
गोड- गोड पक्वानां,
‘एकामेकांगेर’ पावचीं,
दोनूय घरांतल्यांची,
तोंडां गोड जावचीं.
म्हज्या घोवागेरची परब,
म्हज्या कुळाराचे खांदे
बागयनासतना, फुलची.
– देविता ईश्वर खुळे
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
