भांगरभूंय | प्रतिनिधी
रामानंदी पंथाचे संस्थापक स्वामी रामानंद (14 वो शेंकडो) हांचो रामलल्ला पुरयतांच्या कर्मकांडांचे अधीन केन्नाच जावंक ना. प्रोटोकोल भायर मारून जाण्टेले शबरीचीं उश्टीं बोरां खावपी तो राम. रामानंदांचो राम मनशांतलें देवत्व आसा. मनशांतलें देवत्व ही खरें तर गौतम बुद्धांची संकल्पना. मळबांतलो देव न्हयकारून तांणी अंतर्मनांतलो देवारो बंद दोळ्यांनी पळोवपाक सांगलो. मनशांतलें हें देवत्व नीज, निसुवार्थी भक्तींतल्यानूच जागृत जाता, असो विचार मांडून रामानंदांनी बुद्ध विचारांक वेगळें मोडण दिलें. रामानंदांनी आदी शंकराचार्यांची अद्वैत संकल्पना न्हयकारून तांचे कडेन वाद घालो आनी आपल्या स्वताच्या ‘विशिश्ट अद्वैता’ची चूल मांडली. हे चुलीचो मुखार होम जालो. एका विशिश्ट देवाचे भक्तींत पुरायपणान समर्पित जीण जगपाचो भागवत भक्तीमार्ग रामानंदांनी सांगलो.
रामानंदान केन्नाच जात प्रथा मानली ना, म्हणटकच ते आद्य समाजसुधारकूय आशिल्ले. मनांतली भक्ती खरी आसत तर रामलल्ला तुमचो. ती मूर्त न्हय, तर साक्षात जिवो देव आसा, अशी धारणा करून पराकोटीची समर्पीत मानसपूजा रामानंदांक अपेक्षीत आशिल्ली. होच ‘रामानंदी भक्तीमार्ग’ महाराष्ट्रातले थोर संतपरंपरेनूय उपरांत चालीक लायलो. मात हांगां शरयू न्हंये देगे वयलो रामलल्ला नाशिल्लो तर भीमा देगे वयलो विठ्ठल आशिल्लो.
स्वामी रामानंदांचे बरेच अनुयायी मुस्लीम आनी दलीत आशिल्ले. कबीर, तुलसीदास, रोहिदास हे तांचे संतपदाक पाविल्ले लोकप्रीय अनुयायी. रामानंद आपल्या म्होवाळ उलोवपान लोकांक मोनेळ घालताले. मुस्लीम शासक मुहंमद तुघलक तांच्या विचारांनी प्रभावीत जाल्ल्याची नोंद इतिहासांत आसा. रामानंदांच्या विचारांनी उत्तरेंतल्या गंगा- जमुना संस्कृतायेचें पोशण केलें. रामायणाचें फारसींतूय भाशांतर जालां. सीताफळाक फारसींत ‘शरीफा’ अशें नांव आसा, कारण सीतेचो फारसी रामायणांत शरीफा असो उल्लेख आसा. शरीफा म्हणल्यार शीलवंतीण!
फाटलीं कांय दशकां देशांत रामजल्मभूंय वादांतल्यान धर्मीक पडसाद उमटत रावले, पूण खुद्द अयोध्येंत हिंदू आनी मुस्लिमांचो एकवट मात तसोच उरलो. थंयचे मुस्लीम फाटले कितलेश्योच पिळग्यो देवळाच्या प्रांगणांत फुलां विकतात. वीणकर समाजांतल्यान आयिल्ले संत कबीर म्हणटात, ‘राम रस भीनी चदरिया झीनी रे झीनी…’. अर्थांत राम भक्तीच्या रोसांत आनी ईश्वरी मोगाच्या धाग्यांनी विणिल्ली ही म्हजी जीणरुपी चादर खूब सुंदर आनी मोव आसा. कबीरांचो होच भाव धागो धरीत महाराष्ट्रांत ब्राह्मणवादी म्हणिल्ल्या कविश्रेश्ठ ग. दि. माडगुळकार हांणी भावपूर्ण गीत बरयलें, ‘कबिराचे विणतो शेले… कौशल्येचा राम…’
राम जितलो कौशल्येचो, तितलोच तो रामानंदांचोय. तांणी रामाक बेगडी संवळ्यांतल्यान मुक्त केलो. स्वामी रामानंद 120 वर्सांचें दीर्घायुश्य जगले आनी तांचो राम 7000 वर्सां जंबुमहाद्वीपियांचें भावविश्व उजळयता. राम काळाक आनी सगल्या धर्मवादांक टक्कर दिवन उरला. राम आशिया खंडाचो ‘मूल्य नायक’ आसा. वाल्मिकींनी राम कथेचें महाकाव्यांत रूपांतर करपाच्या हजारांनी वर्सां आदीं पसून ‘बापायचें उतर मानून 14 वर्सां वनवास भोगपी इक्क्ष्वाकू वंशीय राजपुत्राची ही काणी’ लोकां मदीं प्रसिद्ध आशिल्ली. बुद्ध वाङ्म:यांतूय ( दशरथ जातकांत) ती आसा. ह्या वेगवेगळ्या प्रांतात सांपडपी रामकथांनी स्थलकाळाचो, नांव उच्चारांचो कांय प्रमाणात फरक आसा, पूण ‘राम’ मात तोच आसा. शबरीन हाडिल्लीं उश्टीं बोरां खावपी राम!
1528 च्या बाबरी आक्रमणा पसून वाटावपाक तेन्नाचे पंथ मुखेल श्यामानंदांनी रामलल्लाची मूर्ती शरयू न्हंयेंत सोडिल्ली. फुडल्या 496 वर्सांच्या प्रदीर्घ संघर्श काळांत शरयू जायते फावटी रामभक्तांच्या रक्तान तांबडी जाली. फाटले कांय शेंकडे शरयू रामलल्लाक तिच्या व्हांवत्या पात्रांत थोपटयत रावल्या आसतली, सांगत रावल्या आसतली, ‘तुजें अयोध्येंतलें घर परत उबें जातलें आं, राजा!’ तो खीण आतां आमी अणभवतात. रामानंदांचो राम आपल्या जल्माच्या घरांत परतला. रामजल्मभूंये वयलो हो ‘राम- आनंद’ सासणाचो तसोच उरूं, हीच रामलल्लाच्या चरणां कडेन प्रार्थना.
(लेखक चित्रपट कथा, पटकथाकार आसात.)
अविनाश भानुआशा घोडके
9892166366
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
