भांगरभूंय | प्रतिनिधी
शिवरायान प्रजेच्या हिताक सगळ्यांत वयर मानलें. शेतकारांचेर अन्याय जावचो न्हय देखून महसूल वेवस्था सुदारली आनी भ्रष्टाचाराक आळो घालो.
इतिहासाच्या मळबांत एका ताऱ्या भशेन चकचकपी नांव म्हणल्यार ‘छत्रपती शिवाजी महाराज’. स्वराज्याची संकल्पना प्रत्यक्षांत हाडपी, सामान्य जनतेक आत्मसन्मानाची वळख करून दिवपी आनी परकीय सत्ते आड उबे रावपी हें अद्वितिय व्यक्तिमत्व पुराय राष्ट्राचें प्रेरणास्थान आसा.
19 फेब्रुवारी 1630 दिसा शिवनेरी किल्ल्यार तांचो जल्म जालो. सह्याद्रीच्या गोपान वाडतना तांणी पराक्रम, स्वाभिमान आनी स्वातंत्र्याची शिकवण घेतली. “ही भूय म्हजी, हो देश म्हजो; मागीर राज्यूय आमचेंच आसूंक जाय.”ह्या विचारान ते भारून गेल्ले.
शिवाजी महाराजां खातीर स्वराज्य म्हणल्यार जनतेचीं सत्ता. जनते खातीर आनी जनते वरवीं चलपी शासन. त्या काळार मुघल, आदिलशाही आनी निजामशाही सारख्या सत्तांनी जनतेचेर अन्यायाचें सावट पातळायिल्लें. शेतकार, वेपारी आनी सामान्य जनतेक कसलेच संरक्षण नाशिल्लें. हे परिस्थितींत शिवरायांनी ‘हिंदवी स्वराज्य’ ही घोशणा केली. स्वराज्य म्हणल्यार न्याय, समानता आनी आत्मसन्मान हांचें प्रतीक, ही भावना तांणी जनतेच्या मनांत जागी केली.
महाराजांच्या व्यक्तिमत्वा फाटल्यान सगळ्यांत व्हडलो वांटो आसा, तो राजमाता जिजाऊंचो. अन्याया आड उबे रावप, बायलांचो सन्मान राखप आनी धर्माचें रक्षण करप ही शिकवण तांकां आवय कडूनच मेळ्ळी. तरनाटेपणारूच शिवाजी महाराजांन तोरणा किल्लो जिखून स्वराज्याचो बुन्याद घाली. फुडें राजगड, प्रतापगड, जावळी, पन्हाळा सारक्या जायत्या किल्ल्यांचेर जैत मेळोवन तांणी स्वराज्याचो विस्तार केलो. अफझलखानाचा पराभव आनी शाहिस्तेखाना वयलो धाडसी हल्लो हें तांच्या धैर्याचें प्रतीक थारलें.
6 जून 1674 दिसा जाल्लो राज्याभिषेक हो एका अभिमानाचो सुवाळो आशिल्लो. त्या दिसा सह्याद्री जणूं स्वराज्याच्या विजयाच्या घोशान गाजलो. शिवाजी महाराजांचे नेतृत्व म्हणल्यार धाडस, दूरदृष्टी आनी वेवस्थापन कौशल्याचो एक आगळो मेळ आशिल्लो. फुडारांतले धोके वळखून तांणी किल्ल्यांची साखळी घट केली. ‘गनिमी काव्याचो’ वापर करून दुस्मानांक हारयले. भौगोलिक परिस्थितीचो अभ्यास, बेगीन हालचाली आनी अचकीत हल्ले ही तांच्या झुजातंत्राचीं खाशेलपणां आशिल्लीं.
मावळ्यांचें सैन्य, विस्वासू सरदार आनी अष्टप्रधान मंडळ हातूंतल्यान तांच्या संघटनशक्तीची वळख मेळटा. तांणी दरेका मनशाक जापसालदारकी दिली आनी कामाची ओड निर्माण केली. रयतेचें राज्य, शिवरायान प्रजेच्या हिताक सगळ्यांत वयर मानलें. शेतकारांचेर अन्याय जावचो न्हय देखून महसूल वेवस्था सुदारली आनी भ्रष्टाचाराक आळो घालो. महाराजांच्या राज्यांत बायलांचो सन्मान सदाच जातालो. बायलांचो अपमान करप्यांक खर ख्यास्त मेळटाली.
तांची झुजांतली आचारसंहिता आदर्श अशी आशिल्ली. देवूळ, मशीद वा कसल्याच धर्मीक सुवातेचो अपमान ताणीं केन्नाच केलो ना. सामाजीक न्याय आनी मानवी मूल्यां तांच्या शासनांत स्पश्टपणान दिसून येतात. शिवरायांनी सुमार साडेतिनशे परस चड किल्ले बांदले वा जिखले. किल्ले हे तांच्या राज्याचे राखणेकवच आशिल्ले. प्रतापगड, रायगड हे किल्ले तांच्या शौर्याचे प्रतीक. दर्याचेर सत्ता दवरपाक तांणी आरमार उबें केलें. दर एका किल्ल्याचेर विश्वासू किल्लेदार नेमून घटमूट राखणे वेवस्था उबी केली.
तानाजी मालुसरे हे शिवरायांचे विश्वासू सरदार आशिल्ले. 1670 वर्सा कोंढाणा किल्लो जिखतना ताणीं आपल्या प्राणांचें बलिदान दिलें. “गड आयलो पूण शिंव गेलो” हें वाक्य शिवरायांच्या मनांतलें दुख्ख उक्तायता. मावळ्यांच्या त्यागाक लागूनच स्वराज्य फुल्लें. शिवाजी महाराजांन अष्टप्रधान मंडळ स्थापन करून प्रशासन वेवस्थित केलें. येणावळीची वेवस्था शिस्तबद्ध आशिल्ली. प्रजेक रोखडोच न्याय मेळचो हे खातीर तांणी स्वतंत्र न्यायवेवस्था उबी केली. भ्रश्टाचाराचेर खर नियंत्रण दवरलें. सिद्दी, डच आनी पुर्तुगेज हांचे कडेन संबंद सांबाळतना तांणी मुत्सद्देगिरी दाखयली. आरमाराची थापणूक करून तांणी अस्तंत दर्यादेगेचें रक्षण केलें. दर्यावेली सत्ता हें राष्ट्रसुरक्षेचें एक म्हत्वाचें अंग आसा, हें तांणी वळखल्लें.
फुडारपण, नियोजन, वेवस्थापन आनी राष्ट्रभक्तीचे धडे तांचे जिणेंतल्यान मेळटात. सर्ती आनी आव्हानांच्या ह्या युगांत स्वाभिमान, धैर्य आनी प्रामाणिकपण ह्या मूल्यांची जपणूक करपाची गरज आसा. हीच शिकवण शिवराय दितात.
सर्वसमावेशक आनी न्यायप्रिय शासन ही तांच्या राज्यकारभाराचें खाशेलेपण आशिल्लें. ते पराक्रमी झुजारी, हुशार प्रशासक, दूरदृष्टी आशिल्ले फुडारी आनी समाजीक न्यायाचे पुरस्कर्ते आशिल्ले. तांचे स्वराज्याचे संकल्पनेन भारतीय स्वातंत्र्य झुजाक प्रेरणा दिली. “धैर्य, न्याय, स्वाभिमान— शिवरायांचो अमर मंत्र महान.” आज लेगीत सह्याद्रीच्यो दरेक कडो- कपारींतल्यान एकूच आवाज घुमता— जय भवानी! जय शिवाजी!
प्रमिला प्रसाद फळ देसाय
९०११८३४८४७
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
